[المروزی:] تنها چهار مرد، که همگی اهل مرو بودند، در طول محنت (تفتیش عقاید) پایدار ماندند: احمد بن حنبل، احمد بن نصر، محمد بن نوح و نعیم بن حماد. 78.1

[Al-Marwazī:] Only four men, all of them from Marv, remained steadfast throughout the Inquisition: Aḥmad ibn Ḥanbal, Aḥmad ibn Naṣr, Muḥammad ibn Nūḥ, and Nuʿaym ibn Ḥammād. 78.1

ابوالحسین ابن المنادی این مردان را نیز به عنوان کسانی که استوار ماندند ذکر می‌کند: ابونعیم الفضل بن دُکَین، عفّان، البُوَیطی، اسماعیل بن ابی اویس المدنی، ابومصعب المدنی، و یحیی الحِمّانی.

Abū l-Ḥusayn ibn al-Munādī mentions the following men as having remained steadfast as well: Abū Nuʿaym al-Faḍl ibn Dukayn, ʿAffān, al-Buwayṭī, Ismāʿīl ibn Abī Uways al-Madanī, Abū Muṣʿab al-Madanī, and Yaḥyā l-Ḥimmānī.

[حنبل بن اسحاق:] اولین کسی که برای بازجویی فراخوانده شد عفان بود. روز بعد، پس از بازگشتش، من آنجا بودم، همچنان که همه ما، از جمله احمد بن حنبل. یحیی بن معین از عفان خواست که به ما بگوید اسحاق به او چه گفته بود و او چگونه پاسخ داده بود. 78.2

[Ḥanbal ibn Isḥāq:] The first to be called for interrogation was ʿAffān. The next day, after his return, I was there, as were all of us, including Aḥmad ibn Ḥanbal. Yaḥyā ibn Maʿīn asked ʿAffān to tell us what Isḥāq had said to him and how he had answered. 78.2

«من کاری نکردم که شما یا یارانتان را سرافکنده کند»، این را گفت و منظورش این بود که آنچه اسحاق می‌خواست او بگوید، نگفته است.

“I did nothing to dishonor you or your associates,” he said, meaning that he had not said what Isḥāq wanted him to say.

«خب، چه شد؟» «اسحاق بن ابراهیم مرا احضار کرد. وقتی به آنجا رسیدم، نامه‌ای را که المأمون از شمال عراق به الرقه فرستاده بود، برای من خواند. در آن نامه آمده بود: "عفّان را امتحان کن و از او بخواه که بگوید قرآن چنین و چنان است. اگر چنین گفت، جایگاهش را تثبیت کن. اگر امتناع ورزید، مقرریِ او را قطع کن." المأمون ماهانه پانصد درهم به عفّان می‌پرداخت.»

“So what was it like?” “Isḥāq ibn Ibrāhīm called me in. When I got there, he read out the letter that al- Maʾmūn had sent to al-Raqqah from northern Iraq. In the letter it said, ‘Test ʿAffān, and call on him to say that the Qurʾan is such-and-such. If he does so, confirm him in his position. If he refuses, cut off his stipend.’” Al-Maʾmūn had been paying ʿAffān five hundred dirhams a month.

هنگامی که نامه خوانده شد، اسحاق از من خواست که موضع خود را بیان کنم. در پاسخ، «بگو او خدای یکتاست، آن بینیاز»۴۶۳ را تا پایان تلاوت کردم، سپس پرسیدم: «آیا این مخلوق است؟» اسحاق گفت: «گوش کن، ای پیرمرد، امیرالمؤمنین می‌گوید مستمری‌ات را قطع می‌کند، و اگر چنین کند من هم قطع خواهم کرد.» به او گفتم که خدا می‌فرماید: «روزی شما و آنچه به شما وعده داده شده در آسمان است.»۴۶۴ او پاسخی نداشت و مرا رها کرد. احمد و آن‌کسانی از یاران ما که آنجا بودند، از شنیدن این خبر دلگرم شدند.

“When the letter had been read out, Isḥāq asked me to state my position. By way of reply, I recited «Say, He is God, the One, the ṣamad»463 through to the end, then asked, ‘Is that created?’ “Isḥāq said, ‘Listen, elder, the Commander of the Faithful says he’ll cut off your stipend, and if he does I will too.’ “I told him that God says «In heaven is your sustenance, and also that which you are promised.»464 He had no reply to that and let me go.” Aḥmad and those of our associates who were there were heartened by this report.

[ابراهیم بن الحسین:] من برای عفان کار می‌کردم و لگام قاطرش را در دست داشتم، هنگامی که او را برای محاکمه فراخواندند. وقتی وارد شد، از او خواستند که با آنچه می‌گویند موافقت کند، اما او نپذیرفت. به او گفتند که مستمری‌اش را که ماهانه هزار دینار می‌شد قطع خواهند کرد، ولی او گفت: «روزی شما در آسمان است، و نیز آنچه به شما وعده داده شده است.»465 78.3

[أحمد بن عمر:] از میان همه‌ی مجالس بزرگان که دیده‌ام، بزرگ‌ترین آن‌ها مجلسی بود که در کوفه در زمان محنت دیدم. پس از آنکه نامه‌ای که عقیده‌ی مذکور در آن بود بلند خوانده شد، ابو نُعَیم برخاست و گفت: «من از بیش از هشتصد و هفتاد استاد حدیث روایت شنیده‌ام، از الأعمش گرفته تا پایین‌تر، اما هرگز کسی را ندیدم که این نظر را داشته باشد»، یعنی اینکه قرآن مخلوق است، «و نه کسی را دیدم که آن را بیان کند بی‌آنکه به بدعت‌گذاری متهم شود.» [78]4

[Aḥmad ibn ʿUmar:] Of all the elders’ gatherings I’ve seen, the greatest was the one I saw in Kufa during the Inquisition. After the letter with the doctrine in it was read aloud, Abū Nuʿaym spoke up and said, “I’ve heard reports from 870-some teachers, from al-Aʿmash on down, but I never met anyone who held that view”—that the Qurʾan is a created thing—“nor saw anyone espouse it without being accused of heresy.” 78.4

هنگام شنیدن این سخن، احمد بن یونس برخاست و سر ابو نُعیم را بوسید و گفت: «خداوند از جانب اسلام به تو پاداش دهد!» [محمد بن یونس:] چون ابو نُعیم را نزد والی بردند، گفت: «من همهٔ بزرگان کوفه را دیدم — که بیش از هفتصد نفر بودند، از اعمش گرفته تا دیگران — که می‌گفتند قرآن کلام خداست، و گردنم در نظرم به اندازهٔ این دکمه ارزش ندارد.» ۷۸.5

Hearing this, Aḥmad ibn Yūnus rose and kissed Abū Nuʿaym’s head, saying, “May God reward you on behalf of Islam!” [Muḥammad ibn Yūnus:] When Abū Nuʿaym was taken in to the governor, he said, “I’ve seen all the elders in Kufa—that’s more than seven hundred, from al- Aʿmash on down—say that the Qurʾan is the speech of God, and my neck means as little to me as this button.” 78.5

در این هنگام، احمد بن یونس برخاست و با آنکه میان آن دو کدورتی بود، سر او را بوسید و گفت: «خداوند تو را به خاطر بزرگ‌مردی که هستی پاداش دهد!» [ابن ابی شیبه:] هنگامی که محنت به کوفه رسید، احمد بن یونس به من گفت که بروم ابونعیم را پیدا کنم و او را خبر دهم. وقتی او را یافتم و خبر را به او دادم، گفت: «این فقط یک تازیانه است.» سپس دکمه‌ای از لباسش را کند و گفت: «سر من نزد من کم‌ارزش‌تر از این دکمه است.» ۷۸.6

At that, Aḥmad ibn Yūnus rose and kissed him on the head even though there had been bad blood between them and said, “May God reward you for the great elder you are!” [Ibn Abī Shaybah:] When the Inquisition came to Kufa, Aḥmad ibn Yūnus told me to go find Abū Nuʿaym and let him know. When I found him and told him, he said, “It’s just a flogging.” Then he tore a button off his garment. “My head means less to me than this button.” 78.6

[حنبل بن إسحاق:] سمعتُ أبا عبد الله، يعني أحمد بن حنبل، يقول: «قام لله بالحجة اثنان لم يقم بها أحد أفضل منهما» أو «كاد أن لا يقوم بها أحد غيرهما: عفّان وأبو نُعيم». 78. Note: In the Persian script rules above, names are rendered in Persian script (e.g., عفّان, أبو نُعيم, حنبل بن إسحاق, أحمد بن حنبل). The reference number "78." is kept as-is.7

[محمد بن سعد:] نُعیم بن حمّاد اهلِ مَرْو بود. او در عراق و غربِ عربستان به دنبالِ حدیث بسیار گشت، سپس در مصر ساکن شد و در آنجا ماند تا در خلافتِ المعتصم به عراق فراخوانده شد. درباره‌ی قرآن از او پرسش شد، اما به آنچه از او خواسته می‌شد اقرار نکرد. سپس در سامرّا زندانی شد و همان‌جا، در حالی که هنوز در زندان بود، در سال ۲۲۸ [۸۴۲–۸۴۳] درگذشت. ۷۸.8

[Muḥammad ibn Saʿd:] Nuʿaym ibn Ḥammād was from Marv. He pursued Hadith extensively in Iraq and western Arabia before settling in Egypt, where he stayed until he was summoned to Iraq during the caliphate of al-Muʿtaṣim. He was questioned regarding the Qurʾan but refused assent to what was demanded of him. He was then jailed in Samarra, where he died, still in prison, in 228 [842–43]. 78.8

[ابراهیم بن محمد بن عرفه:] از کسانی که در سال ۲۲۸ [۸۴۲–۸۴۳] درگذشتند، نعیم بن حماد بود که در زندان و در بند جان سپرد، زیرا از گفتن این‌که قرآن مخلوق است خودداری کرد. او را با زنجیر کشیدند و در چاهی انداختند، و بی‌آن‌که در کفن پیچیده شود یا کسی بر پیکرش نماز گزارد، مرد. این کار مردِ ابن أبی دُؤاد بود.466 78.9

[Ibrāhīm ibn Muḥammad ibn ʿArafah:] Among those who died in 228 [842–43] was Nuʿaym ibn Ḥammād, who perished in chains in a dungeon because he refused to say that the Qurʾan was a created thing. He was dragged by his chains and thrown into a pit, and died without being wrapped in a shroud or having anyone pray over his body. This was the doing of Ibn Abī Duʾād’s man.466 78.9

او در زمان محنه دستگیر شد و تحت فشار قرار گرفت تا این ادعا را بپذیرد که قرآن مخلوق است. هنگامی که از پذیرفتن آن سر باز زد، در بغداد زندانی شد و در زندان درگذشت. او زاهد و مردی فقیه بود که احکام شریعت را نیک می‌فهمید. 7810

He was taken away during the Inquisition and pressured to espouse the claim that the Qurʾan is a created thing. When he refused, he was jailed in Baghdad and died in prison. He was a renunciant and a man who understood the Law. 78.10

[ربیع بن سلیمان:] دیدم که بویطی سوار بر قاطری بود، با زنجیری آهنی بر گردن و بندی بر پاهایش. زنجیر گردن و بند پا با یک زنجیر آهنی به هم متصل بودند. از این زنجیر، آجری سی و پنج رطلی آویزان بود.۴۶۷ او می‌گفت: «خداوند جهان را با گفتن "باش" آفرید. اگر "باش" آفریده شده باشد، پس یک چیز آفریده‌شده، چیز آفریده‌شدهٔ دیگری را به وجود آورده است.» سپس افزود: «به خدا سوگند، با همین زنجیر بر گردنم خواهم مرد، تا وقتی رفتم، مردم بدانند که مردانی در راه این عقیده در زنجیر جان داده‌اند. اگر مرا پیش او ببرند»، یعنی الواثق، «آنچه را که می‌اندیشم خواهم گفت.» [عبدالرحمن بن احمد:] بویطی زندگی سراسر پارسایی و زهد داشت. در دوران محنت، او را از مصر به عراق بردند، جایی که از تسلیم شدن سر باز زد، در زنجیر کشیده شد و به زندان افکنده شد. در زندان و در بند، در سال ۲۳۲ درگذشت.

[Al-Rabīʿ ibn Sulaymān:] I saw al-Buwayṭī mounted on a mule with a manacle around his neck and a fetter on his legs. The manacle and the fetter were joined by an iron chain. Suspended from the chain was a brick weighing thirty-five pounds.467 He was saying, “God created the world by saying ‘Be.’ If ‘be’ is created, then one created thing brought another created thing into being.” He went on: “By God, I’ll die with this very chain still on me, so that when I’m gone, people will know that men died in irons for this cause. If they put me before him”—meaning al-Wāthiq—“I’ll speak my mind.” [ʿAbd al-Raḥmān ibn Aḥmad:] Al-Buwayṭī lived a life of pious self-denial. During the Inquisition, he was taken from Egypt to Iraq, where he refused to capitulate and was clapped into irons and thrown in jail. He died, in prison and in fetters, in 232

[846–47]. 78.11

[846–47]. 78.11

بازار کوچک نصر در بغداد به نام پدرش نامگذاری شده است. پدربزرگش، مالک بن الهیثم، یکی از رهبران جنبش انقلابی عباسی بود. خود ابن نصر مردی پرهیزگار و درستکار بود که دیگران را به انجام کار نیک فرا می‌خواند. او از مالک بن انس، حماد بن زید، هشیم و دیگران حدیث شنید.

The Little Market of Naṣr in Baghdad is named after his father. His grandfather, Mālik ibn al-Haytham, was one of the leaders of the Abbasid revolutionary movement. Ibn Naṣr himself was a man of piety and rectitude who called upon others to do right. He heard Hadith from Mālik ibn Anas, Ḥammād ibn Zayd, and Hushaym, among others.

یحییٰ بن معین و دیگران از او روایت کرده‌اند۔ ۷۸12

Yaḥyā ibn Maʿīn and others transmitted on his authority. 78.12

ابن نصر متهم شد که در پی خلافت است، اما هنگامی که دستگیر و نزد الواثق آورده شد، او گفت: «آنچه به خاطرش دستگیر شده‌ای را رها کن.

Ibn Naṣr was accused of seeking the caliphate, but when he was arrested and brought before al-Wāthiq, the latter said, “Never mind what you were arrested for.

«قرآن کے بارے میں آپ کا کیا کہنا ہے؟» 7813

What do you have to say about the Qurʾan?” 78.13

«این کلام خداست»، گفت ابن نصر.

“It’s the word of God,” said Ibn Naṣr.

«— اما آیا این چیزی مخلوق است؟» «این کلام خداست.» «خوب، پس: آیا می‌توان خدا را در روز قیامت دید؟» «گزارش‌ها چنین می‌گویند.» «ها!» الواثق گفت. «یعنی او مانند یک شیء متناهی دارای جسم دیده خواهد شد؟» سپس الواثق شمشیر و نمد چرمی را خواست. به فرمان او، ابن نصر که هنوز در زنجیر بود، بر آن نشانده شد. سپس طنابی بر گردنش انداختند و او را کشیدند. سرانجام الواثق به سوی او رفت و سرش را از تن جدا کرد. به فرمان او، سر بریده به بغداد فرستاده شد و چند روز در سمت شرقی و سپس در سمت غربی آن به نمایش گذاشته شد.

“But is it a created thing?” “It’s the word of God.” “Well then: Can you see God on the Day of Resurrection?” “That’s what the reports say.” “Hah!” said al-Wāthiq. “You mean He’ll be visible as if he were a finite object with a body?” Al-Wāthiq then called for the sword and the leather mat. At his command, Ibn Naṣr, still in chains, was sat upon. Next a rope was put around his neck and he was stretched out. Finally al-Wāthiq marched up to him and hacked off his head. At his command, the severed head was sent to Baghdad and displayed for several days on the East Side and then on the West.

[المَرُّوذي:] هنگامی که نامِ أحمد بن نصر برده شد، از أحمد بن حنبل شنیدم که می‌گفت: «خدا او را رحمت کند! چه بخشنده بود: جانش را فدا کرد!» ۷۸.14