قبل از ظهور جدایی‌طلبان، درباره‌ی اصل پیشینیان که قرآن کلام خداست و مخلوق نیست، توافق عمومی وجود داشت.۳۳۲ حتی وقتی جدایی‌طلبان به این باور روی آوردند که قرآن مخلوق است، آن را پنهان نگه داشتند. بدین‌ترتیب این اصل تا دوران خلافت هارون‌الرشید دست‌نخورده باقی ماند.۳۳۳ ۶۶.1

Before the rise of the Secessionists, there was general agreement on the ancestral principle that the Qurʾan is the speech of God and not created.332 Even when the Secessionists adopted the belief that the Qurʾan is created, they kept it a secret. Thus the principle remained inviolate down through the reign of al-Rashīd.333 66.1

[محمد بن نوح:]۳۳۴ شنیدم هارون الرشید، امیرالمؤمنین، می‌گفت: «شنیده‌ام بشر المریسی می‌گوید قرآن مخلوق است. اگر خداوند او را به دست من بسپارد، به خدا سوگند او را با شکنجه‌ای دردناک‌تر از هر کسی که تاکنون کشته‌ام خواهم کشت.» ۶۶.2

[Muḥammad ibn Nūḥ:]334 I heard Hārūn al-Rashīd, the Commander of the Faithful, say, “I hear that Bishr al-Marīsī claims the Qurʾan is created. If God puts him in my hands, I swear I’ll kill him more painfully than I’ve ever killed anyone.” 66.2

[الدورقی:] شنیدم محمد بن نوح از قول المسعودی، قاضی بغداد، نقل می‌کرد: «شنیده‌ام بِشر المَرِیسی می‌گوید قرآن مخلوق است. اگر خدا او را به دست من بسپارد، به خدا سوگند او را با شکنجه‌ای دردناک‌تر از هر کسی که تاکنون کشته‌ام خواهم کشت.» 66.3

[Al-Dawraqī:] I heard Muḥammad ibn Nūḥ report, citing al-Masʿūdī, judge in Baghdad: “I hear that Bishr al-Marīsī claims the Qurʾan is created. If God puts him in my hands, I swear I’ll kill him more painfully than I’ve ever killed anyone.” 66.3

بِشر بدین ترتیب بیست سال مخفی ماند. هنگامی که هارون درگذشت، او ظاهر شد و شروع به ترویج عقیده نادرست خود کرد. بدین ترتیب محنت (تفتیش عقاید) آغاز شد.

Bishr thus remained in hiding for twenty years. When Hārūn died, he reappeared and began advocating his misguided belief. That’s how the Inquisition started.

[نویسنده:] حتی پس از درگذشت الرشید و به خلافت رسیدن الامین، موضع رسمی همچنان بر همان روال ماند. اما وقتی المأمون به قدرت رسید، شماری از فرقه‌گرایان (المنشقین) خود را به دربار او نزدیک کردند و او را متقاعد ساختند که قرآن مخلوق است. المأمون که از بزرگان زنده‌ای که هنوز در قید حیات بودند بیم داشت، در اعلام لزوم پذیرش این اعتقاد جدید به جامعه تردید می‌کرد. سرانجام اما تصمیم گرفت آن را بر امت تحمیل کند.335 66.4

[The author:] Even after al-Rashīd died and al-Amīn became caliph, the official position remained the same. But when al-Maʾmūn came to power, a number of Secessionists insinuated themselves into his company and persuaded him to adopt the view that the Qurʾan is created. Fearful of those elders who were still alive, al-Maʾmūn hesitated to call for assent to the new creed. Eventually, though, he resolved to impose it on the community.335 66.4

[ابن أكثم:]۳۳۶ مأمون یک بار گفت: اگر یزید بن هارون نبود، اعلام می‌کردم که قرآن مخلوق است. یکی از حاضران پرسید: آیا یزید واقعاً کسی است که باید از او ترسید؟ ۶۶.5

[Ibn Aktham:]336 Al-Maʾmūn once remarked that if not for Yazīd ibn Hārūn, he would proclaim that the Qurʾan is created. One of those present asked whether Yazīd was really someone to worry about. 66.5

«احمق!» خلیفه گفت. «اگر من سخنی بگویم و او آن را محکوم کند چه؟ مردم ناچار خواهند شد طرفی بگیرند. و اگر چیزی باشد که من از آن بیزارم، آن درگیری است.» مرد گفت: «بگذار خودم بروم و با چشم خودم ببینم.»

“Fool!” said the caliph. “What if I make a statement and he condemns it? People will have to choose sides. And if there’s one thing I hate, it’s conflict.” “Let me go and see for myself,” said the man.

«برو جلو»، گفت المأمون.

“You go ahead,” said al-Maʾmūn.

مرد به واسط سفر کرد، و در آنجا یزید را در مسجدش یافت و با او نشست.

So the man traveled to Wāsiṭ, where he found Yazīd in his mosque and sat down with him.

«یزید»، مرد گفت: «خلیفه سلام می‌رساند و می‌خواهد تو بدانی که قصد دارد اعلام کند قرآن مخلوق است.» یزید گفت: «دروغ می‌گویی. خلیفه هرگز مردم را وادار نمی‌کند موضعی را بپذیرند که نمی‌فهمند یا قبول ندارند. اگر می‌خواهی خودت ببینی، وقتی حلقه درس تشکیل شد برگرد. وقتی همه حاضر باشند، آنچه را که به من گفتی برای آنان هم بگو.» روز بعد، مرد تا مردم جمع شدند صبر کرد و سپس گفت: «خدا از تو راضی باشد، یزید! خلیفه سلام می‌رساند و می‌خواهد تو بدانی که قصد دارد اعلام کند قرآن مخلوق است. تو دراین‌باره چه می‌گویی؟» یزید گفت: «دروغ می‌گویی. خلیفه هرگز مردم را وادار نمی‌کند موضعی را بپذیرند که نمی‌فهمند یا قبول ندارند، و موضعی که هیچ‌کس پیش‌تر به آن باور نداشته است.» پس آن مرد بازگشت و به خلیفه گفت: «حق با تو بود! ماجرا این بود» و داستان را بازگو کرد.

“Yazīd,” said the man, “the caliph sends his regards and wants you to know that he intends to declare that the Qurʾan is created.” “You’re lying,” said Yazīd. “The caliph would never force people to take a position they don’t understand or accept. If you want to see for yourself, come back when the study circle gathers. When everyone’s here, you can tell them what you told me.” The next day the man waited for the people to gather and then said, “God be pleased with you, Yazīd! The caliph sends his regards and wants you to know that he intends to declare that the Qurʾan is created. What do you have to say about that?” “You’re lying,” said Yazīd. “The caliph would never force people to take a position they don’t understand or accept, and that no one has ever believed in before.” So the man came back and said to the caliph, “You were right! Here’s what happened,” and told the story.

«اکنون می‌بینی؟» گفت المأمون. «او تو را کاملاً به بازی گرفت.»

“Now do you see?” said al-Maʾmūn. “He played you perfectly.”