هنگامی که خبر مرگ المأمون اعلام شد، احمد بن حنبل و محمد بن نوح، همان‌طور که دیدیم، با زنجیر به عراق بازگردانده شدند. محمد بن نوح در راه درگذشت، اما احمد، که هنوز در زنجیر بود، سفر را به پایان رساند. 68.1

As soon as al-Maʾmūn’s death was announced, Aḥmad ibn Ḥanbal and Muḥammad ibn Nūḥ were sent back to Iraq in irons, as we have seen. Muḥammad ibn Nūḥ died on the way and Aḥmad, still in chains, completed the journey. 68.1

[البوشنجی:] در دوران خلافت المأمون، أحمد را به مرز بیزانس بردند. او تا الرقّه سفر کرده بود که المأمون در البَذَندون درگذشت، پس این دو هرگز با یکدیگر دیدار نکردند.۳۴۷ این ماجرا در سال ۲۱۸ [۸۳۳] بود. ۶۸.2

[Al-Būshanjī:] During the reign of al-Maʾmūn, Aḥmad was taken away to the Byzantine frontier. He had traveled as far as al-Raqqah when al-Maʾmūn died at al- Badhandūn, so the two never met.347 That was in 218 [833]. 68.2

ابوالعباس الرقی، که از محدثان بود، برایم نقل کرد که او و چند نفر دیگر به دیدار احمد در زمان زندانی بودنش در الرقه رفتند. آنجا در برابر او روایاتی را مطرح کردند که به مسلمان اجازه می‌دهد هنگامی که جانش در خطر است، عقاید خود را پنهان کند.

Abū l-ʿAbbās al-Raqqī, a Hadith scholar, told me that he and some others went to visit Aḥmad during his imprisonment in al-Raqqah. There they confronted him with the reports that allow a Muslim to conceal his beliefs when his life is in danger.

«اما تو با حدیث خبّاب چه می‌کنی؟» پاسخ داد احمد، «همان که می‌گوید:»

“But what do you do,” responded Aḥmad, “with Khabbāb’s report that says:

«آیا پیش از زمان شما مؤمنانی بودند که اگر آنان را با اره به دو نیم می‌کردند، از ایمانشان دست نمی‌کشیدند؟» وقتی این را شنیدند، امیدشان را از دست دادند.

‘Before your time there were believers who could be sawed in half without renouncing their faith’?” When they heard that they gave up hope.

«من اهمیتی نمی‌دهم که مرا زندانی کنند»، او ادامه داد. «خانه‌ام همین حالا هم زندان است. اگر با شمشیر هم مرا بکشند، اهمیتی ندارد. تنها چیزی که می‌ترسم این است که شلاق بخورم. اگر نتوانم تحمل کنم چه؟» یکی از زندانیان سخنان او را شنیده بود. «نگران نباش، أحمد»، گفت. «بعد از دو ضربه شلاق، بقیه‌اش را حس نمی‌کنی.» أحمد آرام شد.

“I don’t care if they keep me locked up,” he went on. “My house is already a prison. I don’t care if they kill me by the sword, either. The only thing I’m afraid of is being flogged. What if I can’t take it?” One of the prisoners had overheard him. “Don’t worry, Aḥmad,” he said. “After two lashes you don’t feel the rest.” Aḥmad looked relieved.

پس از آن او را از الرقّه بازگرداندند و در بغداد زندانی کردند.

After that he was brought back from al-Raqqah and jailed in Baghdad.

[صالح:] هنگامی که خبر مرگ المأمون رسید، محمد بن نوح و پدرم، که هنوز در زنجیر بودند، به الرقّه بازگردانده شدند. از آنجا سفرشان را با کشتیِ زندان ادامه دادند. وقتی به عانات رسیدند، محمد بن نوح درگذشت و او را همانجا به خاک سپردند. سرانجام پدرم، که هنوز در زنجیر بود، به بغداد رسید. 68.3

[Ṣāliḥ:] When the news came that al-Maʾmūn had died, Muḥammad ibn Nūḥ and my father, still in chains, were sent back to al-Raqqah. From there they continued their journey on a prison ship. When they reached ʿĀnāt, Muḥammad ibn Nūḥ died and they buried him there. Finally my father, still in chains, reached Baghdad. 68.3

ابتدا چند روزی در یاسیریه ماند. سپس او را در خانه‌ای که برای همین منظور در نزدیکی کاخ عماره اجاره کرده بودند، زندانی کردند. پس از آن او را به زندان عمومی در خیابان موصلی منتقل کردند—یا به گفته‌ی گزارشی دیگر، در خیابانی به نام الموصلیه.351

First he stayed for a few days in Yāsirīyah.348 Then they held him in a house rented for that purpose near the Palace of ʿUmārah.349 After that he was transferred to the Commoners’ Prison350 in Mawṣilī Street—or, according to another report, a street called al-Mawṣiliyyah.351

صالح: پدرم گفت: «من با زنجیرهایی که هنوز به تن داشتم، زندانیان را در نماز امامت می‌کردم۔»۳۵۲ ۶۸۔4

[Ṣāliḥ:] My father said, “I used to lead the prisoners in prayer with the chains still on me.”352 68.4

[ابوبکر الاعیان:] به آدم العسقلانی گفتم که قصد سفر به بغداد دارم و از او پرسیدم آیا چیزی می‌خواهد. ۶۸5

[Abū Bakr al-Aʿyan:] I told Ādam al-ʿAsqalānī I was traveling to Baghdad and asked him if he wanted anything. 68.5

«آری»، گفت. «وقتی به آنجا رسیدی، نزد احمد بن حنبل برو، از جانب من به او سلام برسان و این را بگو: "ای آن‌که آنجایی! از خدا بترس و با پایداری در راه، به او نزدیک شو. نگذار هیچ‌کس تو را هراسان کند: تو، اگر خدا بخواهد، درست بر دروازه‌ی بهشت ایستاده‌ای."» و بگو: «از لیث بن سعد شنیدیم که به نقل از محمد بن عجلان، به نقل از ابوالزِّناد، به نقل از اَعرج، به نقل از ابوهریره روایت می‌کرد که پیامبر ﷺ فرمود: "اگر کسی از تو خواست که نافرمانی خدا کنی، به او گوش مده."» پس نزد احمد بن حنبل در زندان رفتم. چون او را یافتم، بر او سلام کردم، سلام عسقلانی را به او رساندم و سخنان او را همراه با آن حدیث بازگو کردم.

“Yes,” he said. “When you get there, go to Aḥmad ibn Ḥanbal, greet him for me, and tell him this. ‘You there! Fear God, and seek closeness to Him, by staying the course. Let no one dismay you: you stand—God willing—at the very gate of the Garden.’ And tell him: ‘We heard al-Layth ibn Saʿd report, citing Muḥammad ibn ʿAjlān, citing Abū l-Zinād, citing al-Aʿraj, citing Abū Hurayrah, that the Prophet, God bless and keep him, said: “If any ask you to disobey God, heed him not.”’” So I went to see Aḥmad ibn Ḥanbal in jail. When I found him, I greeted him, conveyed al-ʿAsqalānī’s greeting, and repeated his words, along with the Hadith.

احمد مدتی سرش را پایین انداخت، سپس سر بلند کرد و گفت: «خداوند در زندگی و مرگ هر دو بر او رحم کند! راستی که اندرزش نیکو بود.» [الأعیان:] نزد آدم بن ابی ایاس [العسقلانی] رفتم و به او گفتم که عبدالله بن صالح سلام رساند. 68.6

Aḥmad lowered his gaze for a time, then raised his head and said, “God have mercy on him in life and death alike! His is good counsel indeed.” [Al-Aʿyān:] I went to Ādam ibn Abī Iyās [al-ʿAsqalānī] and told him that ʿAbd Allāh ibn Ṣāliḥ had sent him his regards. 68.6

«به من از طرف او سلامی نرسانید،» گفت، «و از طرف من هم به او سلامی نرسانید!» پرسیدم: «چرا؟»

“Convey no greetings to me from him,” he said, “or to him from me!” “Why not?” I asked.

«چون او گفته که قرآن مخلوق است.» «او تازه توضیح داده که منظورش این نبوده،» گفتم، «و به همه اعلام کرده که آنچه گفته بود را پس می‌گیرد.» «در آن صورت، سلام مرا برسانید.» هنگام رفتن، به العسقلانی گفتم که به بغداد می‌روم و از او پرسیدم آیا چیزی می‌خواهد.

“Because he said that the Qurʾan is created.” “He’s just explained that he didn’t mean it,” I said, “and he’s announced to everyone that he takes back what he said.” “In that case, convey my greetings.” As I was leaving, I told al-ʿAsqalānī I was going to Baghdad and asked him if he wanted anything.

«بله»، او گفت. «نزد ابن حنبل برو و سلام مرا به او برسان. به او بگو: "ای تو! از خدا بترس و با پایداری در راه او، به او نزدیک شو. هیچ‌کس تو را نومید نکند: تو، اگر خدا بخواهد، همین‌جا، درست در دروازهٔ بهشت ایستاده‌ای."» و به او بگو: "ما از لیث بن سعد شنیدیم که از محمد بن عجلان، از ابوالزناد، از اعرج، از ابوهریره روایت می‌کرد که پیامبر ﷺ فرمود:

“Yes,” he said. “Go to Ibn Ḥanbal and give him my regards. Tell him this: ‘You there! Fear God, and seek closeness to Him, by staying the course. Let no one dismay you: you stand—God willing—at the very gate of the Garden.’ And tell him: ‘We heard al-Layth ibn Saʿd report, citing Muḥammad ibn ʿAjlān, citing Abū l-Zinād, citing al-Aʿraj, citing Abū Hurayrah, that the Prophet, God bless and keep him, said:

«اگر کسی شما را به نافرمانی از خداوند فرا خواند، به او گوش مده.»». پس به دیدار احمد بن حنبل در زندان رفتم. هنگامی که او را یافتم، سلام و اندرز العسقلانی را همراه با آن حدیث به او رساندم. احمد لحظه‌ای سر به زیر انداخت، سپس گفت: «خدا در زندگی و پس از مرگ بر او رحمت آورد! راستی که این، اندرزی نیکوست.»

“If any ask you to disobey God, heed him not.”’” So I went to see Aḥmad ibn Ḥanbal in jail. When I found him, I conveyed al- ʿAsqalānī’s greeting and his advice, along with the Hadith. Aḥmad lowered his gaze for a moment, then said, “God have mercy on him in life and death alike! His is good counsel indeed.”