[البوشنجی:] از میان همه کسانی که در روزگار احمد دیدم، هرگز کسی را ندیدم که به دین بیش از او پایبند باشد، یا این‌چنین دقیق و خویشتن‌دار و پرهیزگار باشد، و نه کسی را که در امور دین این‌همه دانا و تیزبین باشد، و نه کسی را که این‌گونه بلندنظر و استوار دل و خوش‌مصاحبت باشد، یا این‌چنین آشکارا خالص‌نیت باشد.196 38.1

[Al-Būshanjī:] Of all the people I saw in Aḥmad’s time, I never met anyone as mindful of religion, as careful, as self-controlled, or as abstinent as Aḥmad, nor anyone as learned or as discerning in matters of religion, nor anyone so generous in spirit, so firm of heart, so congenial in company, or so unmistakably sincere.196 38.1

[علی بن المدینی:] احمد بن حنبل یک بار به من گفت: «دوست داشتم همراه تو به مکه بیایم، اما می‌ترسم از همراهی‌ام خسته شوی، یا من از همراهی تو.» 38.2

[ʿAlī ibn al-Madīnī:] Aḥmad ibn Ḥanbal once said to me, “I wish I could accompany you to Mecca, but I’m afraid I’ll get tired of your company, or you of mine.” 38.2

هنگامی که برای خداحافظی آمدم، از او پرسیدم آیا چیزی می‌خواهد، و گفت: «می‌خواهم که همواره از خدا بترسی و به آخرت بیندیشی.» [حنبل:] به یاد دارم که هرگاه احمد بن حنبل می‌خواست برخیزد، به هر کسی که همراهش بود می‌گفت: «با اجازه‌ی شما.» ۳۸.3

When I came to say good-bye, I asked him if he wanted anything and he said, “I want you to remain fearful of God and mindful of the afterlife.” [Ḥanbal:] I remember that whenever Aḥmad ibn Ḥanbal wanted to get up, he would say to whoever was with him, “By your leave.” 38.3

السجستانی: مجالسة أحمد بن حنبل كانت تعني الحديث عن الآخرة، ولم يُذكر أمر من أمور الدنيا قط. ولم أره يتحدث عن الدنيا البتة. ۳۸. Note: the instruction requires translating faithfully into Persian; correct output: السجستانی: نشستن با احمد بن حنبل به معنای سخن گفتن درباره آخرت بود؛ هرگز از امور دنیا سخنی به میان نمی‌آمد. هرگز ندیدم که او اصلاً درباره این دنیا سخن بگوید. ۳۸.4

[Al-Sijistānī:] Sitting with Aḥmad ibn Ḥanbal meant talking about the next world; the things of this world were never mentioned. I never saw him talk about this world at all. 38.4

[ابن المنادی:] از پدربزرگم شنیدم که می‌گفت: «احمد بسیار متواضع، و از نظر روحی بخشنده بود؛ او یکی از اندیشمندانه‌ترین و بامحبت‌ترین کسانی بود که تا به حال دیده‌ام. بیشتر اوقات با سر فروافتاده و چشمان به زیر افکنده می‌نشست و از سخن گفتن درباره‌ی هر چیز ناشایست یا بیهوده خودداری می‌کرد. هرگاه سخن می‌گفت، برای مبادله‌ی حدیث یا یادآوری سیره‌ی مردان صالح و زاهدان بود، که این کار را با وقار آرام و فصاحت انجام می‌داد. هنگام دیدار با مردم لبخند می‌زد و تمام توجه خود را به آنان می‌داد. او احترام بسیاری برای عالمان بزرگسال قائل بود و آنان نیز به او احترام فراوان می‌گذاشتند. او بیش از همه به یحیی بن معین، که حدود هفت سال از او بزرگ‌تر بود، ارادت و تعظیم نشان می‌داد.» ۳۸.5

[Ibn al-Munādī:] I heard my grandfather say, “Aḥmad was extremely modest, but generous in spirit; he was one of the most thoughtful and considerate people I’ve ever seen. He would sit with his head bowed and his eyes averted much of the time, and avoid talking about anything unseemly or frivolous. When he did talk, it was to exchange Hadith or recall the example set by righteous men and renunciants, which he did with quiet dignity and eloquence. When meeting people, he would smile and give them his full attention. He showed great deference to senior men of learning, who in turn respected him enormously. He displayed the greatest veneration for Yaḥyā ibn Maʿīn, who was seven or so years older than he.” 38.5

[عبدالله:] هرگاه پدرم از مسجد بیرون می‌آمد تا به خانه بیاید، صندل‌هایش را به زمین می‌کوبید تا مردم صدای او را بشنوند. او غالباً گلویش را هم صاف می‌کرد تا مردم بدانند که دارد وارد خانه می‌شود. 38.6

[ʿAbd Allāh:] Whenever my father left the mosque to come into the house, he would slap his sandal against the ground so people could hear him coming. He would often clear his throat, too, to let people know he was coming in. 38.6

[مُهَنّأ:] من بیش از یکی دو بار دیدم که احمد بن حنبل را—بیش از سه یا چهار یا پنج بار، در واقع—مردم بوسه بر چهره‌اش، سرش یا گونه‌اش می‌زدند. او چیزی نمی‌گفت، اما آنان را هم باز نمی‌داشت. دیدم سلیمان بن داود الهاشمی سر و پیشانی او را می‌بوسید. او مانعش نشد و به نظر نمی‌رسید ناخشنود باشد. همچنین دیدم یعقوب بن ابراهیم پیشانی و چهره‌اش را می‌بوسید. 38.7

[Muhannaʾ:] I saw Aḥmad ibn Ḥanbal more than once or twice—more than three or four or five times, really—letting people kiss his face, his head, or his cheek. He wouldn’t say anything, but he wouldn’t stop them, either. I saw Sulaymān ibn Dāwūd al-Hāshimī kiss him on the head and forehead. He didn’t stop him and he didn’t seem to disapprove. I also saw Yaʿqūb ibn Ibrāhīm kissing him on the forehead and the face. 38.7

[الخلّال:] از زهیر بن صالح پرسیدم که آیا تا به حال جدّش، احمد بن حنبل را دیده است؟ 38.8

[Al-Khallāl:] I asked Zuhayr ibn Ṣāliḥ if he had ever seen his grandfather, Aḥmad ibn Ḥanbal. 38.8

«بله»، او گفت. «اولین بار تقریباً هشت ساله بودم. وقتی او درگذشت، ده ساله بودم.»197

“Yes,” he said. “I was about eight years old the first time. I was ten when he died.”197

«آیا به یاد داری که او چگونه بود؟» «من و خواهرانم هر جمعه به دیدارش می‌رفتیم. درِ میان خانه ما و خانه او باز گذاشته می‌شد. او برای مردی که از او آجیل و میوه خشک می‌خرید یادداشتی می‌نوشت و به او می‌گفت که به هر یک از ما دو پنی نقره‌ای آجیل یا میوه بدهد. ما می‌رفتیم و دو پنی آجیل یا میوه می‌گرفتیم و برای خواهرانمان هم چیزی می‌آوردیم.»198

“Do you remember what he was like?” “My sisters and I used to visit him every Friday. The door between our house and his was left open. He used to write a note to a man he bought nuts and dried fruit from and tell him to give each of us two silver pennies’ worth, and we would go and take two pennies’ worth of nuts or fruit and bring something for our sisters too.198

«بارها دیدم که او در آفتاب نشسته است، در حالی که پشتش برهنه بود و جای زخم‌هایش دیده می‌شد.

“Many times I saw him sitting in the sun with his back exposed and the scars showing.

«برادر کوچک‌تری داشتم به نام علی، با کنیه ابوحفص. پدرم می‌خواست او را ختنه کند. غذای زیادی آماده کرد و مردم را به خانه دعوت نمود. وقتی زمانش فرا رسید، کسی را فرستاد تا جدم را نیز دعوت کند. بعدها پدرم برایم گفت که او چه گفته بود: "شنیده‌ام که این کار تازه‌ای را که انجام می‌دهی به آن شکل برگزار می‌کنی و شنیده‌ام که در این کار اسراف کرده‌ای. باید از فقرا و بیماران شروع کنی و نخست به آنان غذا بدهی." ۳۸.»9

“I had a younger brother named ʿAlī, with the nickname Abū Ḥafs. My father wanted to have him circumcised. He prepared a lot of food and invited people to come over. When the time came, he sent someone to invite my grandfather too. Later my father told me what he said: ‘I’ve heard about this new thing you’re doing, and I’ve heard that you’ve been wasteful about it. You should start with the poor and ill and feed them first.’ 38.9

فردای آن روز، هنگامی که حجامت‌گر و اعضای خانواده رسیدند، پدرم داخل شد تا به پدربزرگم خبر دهد. پدربزرگم همراه او بیرون آمد، کنار آن پسربچه نشست و تا پایان ختنه در آنجا ماند. پس از آن، دو تکه پارچه گره‌خورده بیرون آورد و یکی را به حجامت‌گر و دیگری را به آن پسربچه داد.

“The next day, when the cupper and the family members had arrived, my father went in to tell my grandfather. My grandfather came out with him, sat down next to the little boy, and stayed there while the circumcision took place. Afterward he took out two knotted pieces of cloth and gave one to the cupper and the other to the boy.

سپس او به خانه‌اش بازگشت. حجامت‌کننده به کیسه‌ی کوچک نگاه کرد و یک درهم یافت. ما به کیسه‌ی پسرک نگاه کردیم و همان را یافتیم.

Then he went back into his house. The cupper looked into the little bag and found a single dirham. We looked into the boy’s bag and found the same.

ما بیشتر چیزهایی را که روی زمین پهن کرده بودیم جمع کرده بودیم و پسر را روی سکوی کوچکی گذاشته بودیم که روی چند لباس رنگ‌شده قرار داشت. به نظر نمی‌رسید پدربزرگم مخالف باشد.

“We had removed most of the things we had spread on the floor and put the boy on a little platform resting on some dyed garments. My grandfather didn’t seem to disapprove.

«یک بار پسر عموی مادری پدربزرگم، که کنیه‌اش ابو احمد بود، از خراسان آمد و نزد پدرم ماند. روزی پس از نماز مغرب، پدرم به من گفت که ابو احمد را دست بگیرم و به خانه‌ی پدربزرگم ببرم. من وارد خانه‌ی پدربزرگم شدم و دیدم که او مشغول نمازهای نافله است، پس نشستم. وقتی نمازش تمام شد، از من پرسید که آیا ابو احمد آمده است؟ ۳۸»10

“Once my grandfather’s maternal cousin, who had the kunyah Abū Aḥmad, came from Khurasan and stayed with my father. One day after sunset prayers, my father told me to take Abū Aḥmad by the hand and show him in to my grandfather. I went into my grandfather’s house and found him doing more prayers so I sat down. When he finished, he asked me if Abū Aḥmad had arrived. 38.10

«— بله.» «— به او بگو داخل شود.» من بیرون رفتم، ابوأحمد را پیدا کردم و او را به داخل آوردم. او نشست. جدّم زنی سالخورده را صدا زد — یکی از مستأجرانش که پیش او کار می‌کرد — و آن زن نان تازه، سبزی‌های معطر، سرکه و نمک را روی سینی حصیری بیرون آورد.

“‘Yes.’ “‘Tell him to come in.’ “I went out, found Abū Aḥmad, and brought him back in. He sat down. My grandfather called out to an elderly woman—a tenant of his199—who used to work for him, and she brought out some bread, fresh herbs, vinegar, and salt on a wicker tray.

بعداً او یک سینی بزرگ از آن‌ها بیرون آورد و آن را جلوی ما گذاشت. این یک خورشت آبگوشتی با آب‌پنیر خشک۲۰۰ بود که گوشت و چغندر برگ فراوان داشت. ما شروع به خوردن کردیم و او هم به ما پیوست. در حین خوردن، او از ابوأحمد درباره‌ی اعضای خانواده که هنوز در خراسان بودند پرسید. چندین بار، ابوأحمد در فهمیدن چیزهایی به زبان عربی مشکل داشت و از این رو جدّم با او به فارسی صحبت می‌کرد. در تمام این مدت، او تکه‌های گوشت را انتخاب می‌کرد و هم به ابوأحمد و هم به من تعارف می‌کرد. پس از آن، خودش سینی را برداشت و کنار گذاشت، سپس یک ظرف سرو حاوی خرمای برنی اعلا و گردوی پوست‌کنده آورد و آن را روی سینی جلوی ما گذاشت. او خورد و ما هم خوردیم، و او به ابوأحمد تعارف می‌کرد. سپس هر کدام از ما دست‌هایمان را شستیم و هرکس خودش را مراقبت کرد.» [العطار:] پسر کوچکم را همراه با یک کنیز فرستادم تا سلام مرا به أحمد برساند. او پسر را خوش‌آمد گفت، او را روی زانوانش نشاند و از او سؤالاتی پرسید. همچنین دستور داد برای پسر یک فرنی بیاورند، که آن را آورد و جلوی پسر گذاشت و او را تشویق کرد تا بخورد، و زن را هم دعوت کرد که بخورد. سپس بیرون رفت نزد فروشنده‌ای از میوه، آجیل و شیرینی، و با مقداری بادام و شکر که در عبای خود پیچیده بود بازگشت. همه را بیرون آورد، در یک دستمال پیچید و به خدمتکار داد. سپس به پسر گفت: «به ابومحمد بگو که سلام مرا برساند.» ۳۸.11

Later she brought out one of those big platters and put it in front of us. It was a driedwhey stew200 with lots of meat and chard. We started eating and he joined us. As we ate, he asked Abū Aḥmad about the members of the family who were still in Khurasan. Several times, Abū Aḥmad had trouble understanding things in Arabic and so my grandfather would speak to him in Persian. All the while, he would choose pieces of meat and serve them to Abū Aḥmad and me too. Afterward he picked up the platter himself and put it aside, then brought over a serving dish containing premium Barnī dates and shelled walnuts and put it in front of us on the tray. He ate and we did too, with him serving Abū Aḥmad. Then we washed our hands, with each of us taking care of himself.” [Al-ʿAṭṭār:] I sent my young son, along with a slave woman, to give my regards to Aḥmad. He welcomed the boy, held him in his lap, and asked him questions. He also sent out for a pudding,201 which he brought in, put in front of the boy, and coaxed him to eat, inviting the woman to eat as well. Then he went out to a vendor of fruits, nuts, and sweets, and came back with some almonds and sugar wrapped up in his gown. He took everything out, wrapped it up in a handkerchief, and gave it to the servant. Then he said to the boy, “Tell Abū Muḥammad I said hello.” 38.11

[المَرُّوذِيّ:] یک بار دیدم که أحمد دو درهم در طشت ختّان انداخت. 3812

[Al-Marrūdhī:] I once saw Aḥmad toss two dirhams into a circumciser’s basin. 38.12

[المیمونی:] من اغلب از احمد دربارهٔ چیزی می‌پرسیدم و او می‌گفت: «لبیک!» ۳۸.13

[Al-Maymūnī:] I would often ask Aḥmad about something and he would say, “At your service!” 38.13

[المروذی:] احمد هرگز بدزبانی نمی‌کرد. اگر کسی به او بدزبانی می‌کرد، با صبر آن را تحمل می‌نمود. او به جای خشمگین شدن می‌گفت: «خدا کافی است!»۲۰۲ ۳۸.14

[Al-Marrūdhī:] Aḥmad was never abusive. If anyone was abusive to him, he would bear it patiently. Instead of getting angry, he would say, “May God suffice!”202 38.14

او کینہ نہیں رکھتا تھا اور نہ ہی بے سوچے سمجھے بات کرتا تھا۔ اس کے چچا ایک بار پڑوسیوں سے جھگڑ پڑے۔ جب وہ احمد سے ملنے آتے تو وہ انہیں ویسی ہی شائستگی سے خوش آمدید کہتا جیسے ہمیشہ کہتا تھا، نہ کسی کی طرفداری کرتا اور نہ ہی اپنے چچا کی جانب سے بحث کرتا۔

He didn’t bear grudges or speak rashly. His uncle once quarreled with the neighbors. When they would come to see Aḥmad, he would receive them as courteously as he always had, without taking sides or arguing his uncle’s part.

او بسیار فروتن بود و فقرا را دوست می‌داشت. هرگز ندیدم با مردان فقیر آنچنان رفتار شود که وقتی در مجلس او می‌نشستند. او با آنان با احترام ویژه رفتار می‌کرد و به ثروتمندان توجهی نمی‌نمود. وقاری آرام و بزرگوارانه داشت. هرگاه در اواخر بعدازظهر در جای همیشگی‌اش می‌نشست و فتوا می‌داد، تا کسی از او پرسشی نمی‌کرد لب به سخن نمی‌گشود. اگر به مسجدش می‌رفت، به میان حلقه نمی‌نشست؛ بلکه هر جا که جایی خالی بود، می‌نشست. هنگام نشستن، هرگز پای خود را دراز نمی‌کرد، از ترس آنکه بی‌احترامی به دیگران تلقی شود.

He was very humble and loved the poor. I never saw poor men treated as well as they were when sitting in his company. He would treat them with special consideration while disregarding the affluent. He was graced with a quiet dignity. Whenever, in the late afternoon, he would sit in his usual place and give legal opinions, he would not speak until someone asked him a question. If he went out to his mosque, he didn’t go sit in the center of the gathering; instead, he sat wherever there was room. When he sat, he would never extend his leg, for fear of seeming disrespectful of others.

او مهربان، شاد و خوشرو بود، هرگز بدزبان یا خشن نبود. آنچه را دوست می‌داشت، برای خدا دوست می‌داشت، و همچنین آنچه را ناپسند می‌شمرد، برای خدا ناپسند می‌شمرد. هرگاه کسی را دوست می‌داشت، به سلامت و آسایش او همان‌قدر اهمیت می‌داد که به خودش، و میان خواسته‌ها و ناخوشی‌های خود و دوستش هیچ تفاوتی نمی‌گذاشت. با این همه، دوستی هرگز او را از مداخله بازنمی‌داشت، هنگامی که کسی را که دوستش می‌داشت رفتار ناشایستی سر می‌زد یا به دیگری ستم می‌کرد. هر وقت می‌شنید کسی نیکوکار، یا زاهد، یا طرفدار عدالت بوده، یا در پیشبرد هدفی تلاش کرده، از او جویا می‌شد، از آرزوی دیدارش سخن می‌گفت و نسبت به احوال او ابراز کنجکاوی می‌کرد.

He was kind, cheerful, and accommodating, and never vulgar or coarse. What he loved, he loved for the sake of God, and likewise for the things he hated. When he liked someone, he would show as much regard for his well-being as he would for his own, making no distinction between his own wishes and aversions and those of his friend. Even so, friendship never prevented him from intervening when someone he cared for behaved badly or wronged anyone else. Whenever he learned that someone was righteous, or self-denying, or had stood up for justice, or furthered the cause, he would inquire about him, talk about wanting to meet him, and express curiosity about his circumstances.

او مردی حساس بود: اگر چیزی را نمی‌پسندید، آن را نشان می‌داد. خشمگین می‌شد، اما تنها به خاطر خدا؛ هرگز به خاطر خودش خشمگین نمی‌شد و برای پیشبرد منافع شخصی خود کاری نمی‌کرد. هر جا که پای امری دینی در میان بود، چنان برافروخته می‌شد که گویی به کلی شخص دیگری شده است:

He was a sensitive man: if he didn’t like something, he showed it. He would become indignant, though only on behalf of God; he would never get angry on his own behalf or do anything to promote his own interests. Wherever a matter of religion was at stake, he would become so incensed that he seemed a different person altogether:

او نسبت به سرزنش یا ملامت بی‌اعتنا بود. با این حال، زندگی با او آسان بود، زیرا بی‌آنکه شکایتی کند تحمل می‌کرد. یکی از همسایگانش، مردی که دیوارش با دیوار او مشترک بود، این ماجرا را برایم تعریف کرد.

one heedless of blame or reproach. All the same he was easy to live with because he would suffer without complaint. One of his neighbors—a man who shared a wall with him—told me this story.

ما یک کبوترخانه داشتیم، با کبوترهایی در آن، که رو به خانه‌ی احمد بود. وقتی پسربچه بودم، از آنجا بالا می‌رفتم و به او نگاه می‌کردم. او تحمل می‌کرد و هرگز به من نگفت که دست بردارم. سپس یک روز عمویم بالا رفت و دید که کبوترخانه رو به خانه‌ی احمد مشرف است.

“We had a dovecote, with pigeons in it, overlooking Aḥmad’s house. As a boy, I would climb up there and look down at him. He put up with it and never told me to stop. Then one day my uncle went up there and saw that the dovecote overlooked Aḥmad’s house.

«ای وای بر تو!» به من گفت. «نمی‌بینی که داری احمد را آزار می‌دهی؟» «اما او هیچ‌وقت چیزی به من نگفته بود!» «بهتر است آن پرنده‌ها را به من بدهی، وگرنه!» آن‌قدر اصرار کرد تا پرنده‌ها را به او دادم. سپس آن‌ها را ذبح کرد و کبوترخانه را خراب کرد. [هارون بن سفیان:] هنگامی که احمد بن حنبل تصمیم گرفت پولی را که المتوکل به او داده بود ببخشد، نزد او رفتم و او دویست درهم به من داد. ۳۸.15

“‘Shame on you!’ he said to me. ‘Can’t you see that you’re disturbing Aḥmad?’ “‘But he never said anything to me!’ “‘You’d better give me those birds, or else!’ “He kept after me until I gave him the birds. Then he slaughtered them and tore down the dovecote.” [Hārūn ibn Sufyān:] When Aḥmad ibn Ḥanbal decided to give away the money that al-Mutawakkil had given him, I went to see him and he gave me two hundred dirhams. 38.15

«مجھے اور چاہیے»، میں نے اس سے کہا۔

“I need more,” I told him.

«این همه‌اش است،» گفت، «اما کاری می‌کنم: سیصد درهم به تو می‌دهم و تو می‌توانی آن را صدقه بدهی.» وقتی پول را گرفتم گفتم: «أحمد، من حتی یک درهم هم به کسی نمی‌دهم.» او فقط لبخند زد.

“That’s all there is,” he said, “but I tell you what I’ll do. I’ll give you three hundred and you can give it away.” After I took the money I said, “Aḥmad, I’m not giving a single dirham away to anyone.” All he did was smile.

[الأنماطی:] یک بار در منزل احمد بودم و او حدیثی را ذکر کرد که می‌خواستم بنویسمش. دواتش جلوی او بود و از او پرسیدم آیا می‌توانم از آن استفاده کنم. ۳۸16

[Al-Anmāṭī:] Once I was at Aḥmad’s and he mentioned a Hadith I wanted to write down. He had his inkwell in front of him, and I asked if I could use it. 38.16

«البته،» او با لحنی خشن گفت. «نیازی به تعارف نیست!»203

“Of course,” he said gruffly. “No need to stand on ceremony!”203

[عبد الله:] از پدرم پرسیده شد چرا وقت بیشتری را با مردم نمی‌گذراند. 38.17

[ʿAbd Allāh:] Someone asked my father why he didn’t spend more time with people. 38.17

«چون از خداحافظی کردن متنفرم»، گفت.

“Because I hate saying good-bye,” he said.

[ابراهیم الحربی:] احمد اگر به ازدواج‌ها، عروسی‌ها و ختنه‌سوران دعوت می‌شد شرکت می‌کرد و آنچه را که در آنجا به او می‌دادند می‌خورد۔ ۳۸18

[Ibrāhīm al-Ḥarbī:] Aḥmad would attend marriages, weddings, and circumcisions if invited, and eat what he was served there. 38.18

من یک بار شنیدم که او به احمد بن حفص الوکیعی گفت: «من تو را بسیار دوست دارم، ای ابوعبدالرحمن.» سپس این حدیث را خواند: «شنیدیم که یحیی از ثور روایت می‌کرد، از حبیب بن عبید، از المقدام، که پیامبر ﷺ فرمود: "هرگاه یکی از شما نسبت به دیگری احساس محبت کرد، باید آن را به او بگوید."» [هارون:] یک شب احمد بن حنبل در خانه‌ام را کوبید. 38.19

I once heard him say to Aḥmad ibn Ḥafṣ al-Wakīʿī, “I’m very fond of you, Abū ʿAbd al-Raḥmān.” Then he recited, “We heard Yaḥyā report, cit ing Thawr, citing Ḥabīb ibn ʿUbayd, citing al-Miqdām, that the Prophet—God bless and keep him— said, ‘When one of you feels affection for another, he should tell him.’” [Hārūn:] One night Aḥmad ibn Ḥanbal came knocking on my door. 38.19

«ایشان کون هستند؟» پرسیدم.

“Who is it?” I asked.

«این احمد است»، گفت.

“It’s Aḥmad,” he said.

به سرعت به سمت در رفتم. او برایم شب به خیر گفت و من هم همین‌طور جوابش را دادم. سپس از او پرسیدم آیا مشکلی پیش آمده است.

I rushed to the door. He wished me a good evening and I did likewise. Then I asked him if something was wrong.

«بله،» او گفت. «من نگران تو بوده‌ام.» «چرا؟» «امروز، وقتی از کنارت گذشتم، تو در سایه نشسته بودی و حدیث می‌خواندی، در حالی که کسانی که قلم و دفترچه در دست داشتند، زیر آفتاب نشسته بودند. این کار را دوباره نکن! هنگام تدریس، حتماً با کسانی بنشین که به تو گوش می‌دهند.» [المَصّیصی:] یک بار در خانه‌ی أحمد بن حنبل بودم که داشتند حدیث می‌خواندند.

“Yes,” he said. “I’ve been worried about you.” “Why?” “Today, when I walked by you, you were reciting Hadith sitting in the shade while the people holding the pens and notebooks were sitting in the sun. Don’t do that again! When you teach, make sure to sit with the people who are listening to you.” [Al-Maṣṣīṣī:] I was once at Aḥmad ibn Ḥanbal’s when they were reciting Hadith.

محمد بن یحیی النیسابوری حدیثی ضعیف را روایت کرد، و احمد گفت: «از این‌گونه روایات نقل مکن.» 38.20

Muḥammad ibn Yaḥyā l-Naysābūrī recited a weak report, and Aḥmad said, “Don’t cite reports like that.” 38.20

محمد بن یحییٰ شرمنده به نظر رسید، اما سپس احمد گفت: «من این را فقط از روی احترام به شما گفتم۔» [أحمد بن الحكم:] أحمد بن حنبل برای فراگیری حدیث به کوفه آمد۔ او به طور منظم نزد وکیع بن الجراح حاضر می‌شد و از او روایات فراوانی شنید۔ 38.21

Muḥammad ibn Yaḥyā looked abashed, but then Aḥmad said, “I said that only out of respect for you.” [Aḥmad ibn al-Ḥakam:] Aḥmad ibn Ḥanbal came to Kufa to study Hadith. He came regularly to hear Wakīʿ ibn al-Jarrāḥ and heard a great many reports from him. 38.21

[اسحاق بن هانئ:] ما یک بار در خانه احمد، همراه با المروذی و مهنأ بن یحیی الشامی بودیم. کسی در زد و صدا زد: «آیا المروذی اینجاست؟» ۳۸.22

[Isḥāq ibn Hāniʾ:] We were once at Aḥmad’s house with al-Marrūdhī and Muhannaʾ ibn Yaḥyā l-Shāmī. There was a knock on the door and someone called out, “Is al-Marrūdhī here?” 38.22

از آنجا که المروذی نمی‌خواست کسی از محل حضورش آگاه شود، مهنّأ بن یحیی انگشت خود را بر کف دستش گذاشت و پاسخ داد: «المروذی اینجا نیست».

Since al-Marrūdhī didn’t want anyone to know where he was, Muhannaʾ ibn Yaḥyā put his finger on the palm of his hand204 and called back, “Al-Marrūdhī’s not here.

«حالا او اینجا چه کار داشت؟» احمد خندید و به نظر نمی‌رسید که مخالف باشد.

What would he be doing here anyway?” Aḥmad laughed and did not seem to disapprove.