شریعت همواره سرچشمهٔ بسیاری از عدالت و رحمت بوده و هست. تنها ستمگران خواهان از میان بردن آن هستند.

The Sharia was and is the source of so much justice and mercy. Only tyrants want to do away with it.

در مقاله‌ی «ایده‌ها کافی نبودند» اقتصاددان مارک کویاما اعترافی صادقانه می‌کند: آزادی مذهبی ایده‌ای انقلابی نیست که جهان غرب را صرفاً به خاطر جذابیت یا فضیلتش فرا گرفته باشد. بلکه مدارا با گروه‌های مذهبی مختلف، صرفاً امری عملی از نظر سیاسی و اقتصادی بوده است.5

In his essay “Ideas Were Not Enough,” economist Mark Koyama gives an honest admission: Religious freedom is not a revolutionary idea that took the Western world by storm simply on the basis of its compellingness or virtue. Rather, tolerance for different religious groups was purely a practical matter politically and economically.5

این چگونه اتفاق افتاد؟

How did this happen?

کویاما استدلال می‌کند که، به دلایل گوناگون، دولت‌های اروپایی در مراحل نخستین مدرنیتهٔ غربی کمتر به کلیسا برای مشروعیت‌بخشی سیاسی وابسته شدند. پیش‌تر، این دولت‌ها برای کسب مشروعیت در چشم توده‌های مسیحی ناگزیر بودند با کلیسا متحد شوند، و این امر به نوبه‌ی خود به ثبات سیاسی می‌انجامید (چیزی که برای مقامات حاکم دولت بسیار ارزشمند بود). با این حال، اتحاد دولت‌ها با کلیسا برای مدارا زیان‌بار بود، زیرا کلیسا از دولت می‌خواست که به جای آن‌ها بدعت‌گذاران را مجازات کند.

Koyama argues that, for various reasons, European states in the early stages of Western modernity grew less dependent on the Church for political legitimization. Previously, these states needed to ally with the Church in order to gain legitimacy in the eyes of the Christian masses, which in turn led to political stability (something very valuable to ruling state authorities). States allying with the Church was bad for tolerance, however, since the Church required the state to punish heretics for them.

علاوه بر این، نویسنده ادعا می‌کند که دولت‌ها برای حفظ نظم عمومی به نهادهای دینی تکیه می‌کردند. کلیساها (و اوقاف در جهان اسلام) در مقایسه با نهادهای ضعیف دولتی، توانایی و جایگاه بهتری داشتند تا به فقرا کمک کنند، آموزش فراهم آورند و سایر خدمات عمومی را انجام دهند. افزون بر این، قوانین و قواعد اجتماعی آن دوران بر هویت دینی استوار بود، نه بر هویت ملی فراگیر (مانند شهروندی) که به‌طور یکسان بر همه مردم اعمال می‌شد. همه این عوامل به کاهش مدارا در برابر تنوع دینی انجامید. در چنین جهانی، «آزادی دینی ناممکن بود». چه چیزی تغییر کرد؟

Additionally, the author claims, states relied on the religious institutions to contribute to public order. Churches (and awqaf in the Islamic world) were better positioned and capable to help the poor, provide education, and conduct other public services relative to weak state institutions. Furthermore, laws and social rules of these times depended on religious identity as opposed to a general nationalistic identity (e.g., citizenship) that applied equally to all people. All this led to less tolerance for religious diversity. In this world, “religious freedom was inconceivable.” What changed?

دولت‌های نهادی شروع به اخذ مالیات بیشتر کردند و قدرتمندتر شدند، چنان‌که کویاما ادعا می‌کند. این امر به آن‌ها اجازه داد که از یک توافق متقابل با کلیسا چشم‌پوشی کنند. با افزایش قدرت، قوانین و قواعد اجتماعی می‌توانستند بدون وابستگی به هویت‌های مذهبی برای کارکرد خود، به‌طور گسترده‌تری اجرا شوند. از نظر دولت، یهودی، پروتستان و کاتولیک همگی منابع مساوی برای دریافت مالیات بودند، و بنابراین تبعیض قائل شدن بر اساس هویت مذهبی غیرضروری و هدر دادن منابع بوروکراتیک شد. در نهایت، «از آنجا که دولت‌ها کمتر به اقتدار مذهبی تکیه کردند، کمتر تمایل یافتند که اجرای همرنگی مذهبی را ارزشمند بدانند.» نتیجه چه شد؟

State institutions started taxing more and became more powerful, claims Koyama. This allowed them to forego a quid pro quo arrangement with the Church. With increased power, laws and social rules could be enforced more broadly without depending on religious identities to function. As far as the state was concerned, the Jew, Protestant, and Catholic were all equal sources for taxes, so it became unnecessary and a waste of bureaucratic resources to discriminate based on religious identity. Ultimately, “As they relied less on religious authority, states grew less inclined to value enforcing religious conformity.” The result?

آزادیِ دینیِ برخاسته از مصلحت، نه از اصل. با این همه، باز هم چیز خوبی است، نه؟

Religious freedom born of convenience rather than principle. Still a good thing, though, right?

بی‌انصافی است اگر منصفانه به موضوع نگاه کنیم. از ابتدا تا انتها، هدف دولت این بود که مردم را طبق خواسته‌های خود خم کند تا ثروت‌شان را از آنان بیرون بکشد. در آغاز، کلیسا وسیله‌ای مناسب برای این کار بود، اما سپس ابزارهای مؤثرتری پیدا شد که کلیسا را بی‌اثر ساخت. همان‌طور که کویاما اشاره می‌کند، مهیب‌ترین نهاد دولتی نیروی نظامی بود که در طول این دوره تاریخی از نظر قدرت، اندازه و توانایی فناورانه رشد کرد. چه ابزاری بهتر از زور محض نظامی برای کنترل جمعیت خود؟ نیازی نیست که مفهوم خشم خدا را برای اعمال قدرت دولت به خدمت بگیرند. تنها کافی است از زیرساخت نظامی دولت استفاده کنند.