در جست‌وجوی سادهٔ «معجزات علمی در قرآن» در گوگل، میلیون‌ها نتیجه پیدا می‌شود، از جمله صفحات وب، ویدیوها و تصاویر. جای شگفتی نیست که ما مسلمانان مشتاقیم کتاب مقدس‌مان را از سوی دانشی تأیید شود که امروز کانال معرفتی غالب است، یعنی علم. برای اکثریت قریب به اتفاق جمعیت جهان، بی‌توجه به نژاد، قومیت یا آیین، علم مترادف با حقیقت است، و اگر کتابی دینی واقعاً از جانب خداوند باشد، پس شایسته است که با علم سازگار باشد.

Do a Google search on “scientific miracles in the Quran” and you will get millions of results, including web pages, videos, and images. It is not surprising that, as Muslims, we would be keen to have our holy book validated by the dominant epistemic channel of the day, i.e., science. For the vast majority of the world’s population, regardless of race, ethnicity, or creed, science is synonymous with truth, and, if a religious book is truly from God, then it ought to be compatible with science.

به همین استدلال، چه دلیل روشنی می‌تواند بر الهی بودن قرآن وجود داشته باشد، جز اینکه قرآن به‌طور معجزه‌آسا حاوی آگاهی پیشین از مسائل علمی است که ۱۴۰۰ سال پیش نمی‌توانست شناخته شده باشد؟ اگرچه این سخن جذاب و معقول به نظر می‌رسد، باید یک قدم عقب بنشینیم و برخی سردرگمی‌ها را روشن کنیم.

By this reasoning, what clearer evidence could there be of the divine origin of the Quran than the fact that it miraculously contains foreknowledge of scientific matters that could not have been known 1400 years ago? While this sounds appealing and sensible, we should step back and clear up some confusions.

برخی از مسلمانان ادعا می‌کنند که قرآن ۱۰۰٪ «از نظر علمی دقیق» است. باز هم، فهمیدن اینکه چرا مسلمانان چنین می‌گویند آسان است. علم، بازنمایی کامل واقعیت دانسته می‌شود و قرآن کلام کسی است که آن واقعیت را آفریده است. بنابراین، از نظر منطقی، باید میان این دو هماهنگی کامل وجود داشته باشد.

Some Muslims claim that the Quran is 100% “scientifically accurate.” Again, it is easy to understand why Muslims would say this. Science is seen as a perfect representation of reality and the Quran is the speech of the One who created that reality. Therefore, logically, there should be perfect accord between the two.

اشکال این است که علم بازنمایی کاملی از واقعیت نیست. برای پذیرفتن این نکته لازم نیست پسااستعمارگرای کوهنی باشید. حتی جامعه علمی نیز اذعان دارد که بخش عمده علم ماهیتی موقت دارد، به این معنا که علم همواره با کشف حقایق جدید در حال به‌روزرسانی و تحول است.

The problem with this, however, is that science is not a perfect representation of reality. You do not have to be a Kuhnian postmodernist to accept this. Even the scientific community acknowledges that much of science is provisional in nature, meaning that science is always updating and evolving as new facts are discovered.

برای مثال، قوی‌ترین نظریهٔ علمی‌ای که امروز در اختیار داریم، نظریهٔ میدان کوانتومی (QFT) است. با این حال، فیزیکدانان بر این باورند که نظریهٔ میدان کوانتومی یا کاملاً نادرست است یا در بهترین حالت، تقریبی ناکامل از نظریه‌ای کامل‌تر و دقیق‌تر است (نظریه‌ای که بتواند نیروی گرانش را نیز در نظر بگیرد).

For example, the most scientifically robust theory we have today is Quantum Field Theory (QFT). Yet, physicists believe that QFT is either completely false or, at best, an imperfect approximation of a more complete, more accurate theory (one that can take into account the force of gravity).

امروزه کمتر دانشمندی ادعا می‌کند که در حوزه پژوهشی خود به حقیقت مطلق دست یافته است. (دانشمندانی با گرایش پوپری حتی ممکن است بگویند علم هرگز نمی‌تواند حقیقت را ۱۰۰ درصد بداند، بلکه تنها می‌تواند فرضیه‌های رقیب را ابطال کند.) به بیان کوتاه، علم ناکامل است و اغلب هم خطاست. آنچه دانشمندان امروز به‌عنوان واقعیت می‌پذیرند، فردا غالباً کنار گذاشته می‌شود.

Few, if any, scientists today would claim that they know the absolute truth in their field of research. (Scientists with a Popperian bent might even say science can never know the truth 100% but only disconfirm competing hypotheses.) In short, science is incomplete, and often it is wrong. What scientists hold as fact one day is often overturned the next.

برای نمونهٔ مشخص، فیزیکدانان در اوایل قرن بیستم باور داشتند که جهان در حالت پایدار و با اندازه و سنّی بی‌نهایت است. تنها در دههٔ ۱۹۳۰ بود که دانشمندان به‌طور جدی به نظریهٔ مهبانگ دربارهٔ پیدایش کیهان توجه کردند. البته، ایدهٔ جهان ازلی با قرآن ناسازگار است، زیرا قرآن از آفرینش با نقطه‌ای متناهی سخن می‌گوید. اگر مسلمانان در اوایل دههٔ ۱۹۰۰، مثلاً تصمیم می‌گرفتند آیات مربوط در قرآن را طوری بازتفسیر کنند که با مدل جهان ازلی و پایدار رایج آن زمان سازگار شود، سه یا چهار دهه بعد، هنگامی که نظریهٔ مهبانگ رواج یافت، ناچار می‌شدند از آن موضع عقب‌نشینی کنند. به همین ترتیب، ما چگونه می‌توانیم مطمئن باشیم که علم معاصری که امروزه برخی برای بازتفسیر قرآن و الهیات اسلامی به کار می‌گیرند، در سه یا چهار دههٔ آینده همین‌گونه نقض نخواهد شد؟ با توجه به تاریخ پرتلاطم علم، این احتمال بسیار بیشتر از آن است که نباشد.

این موضوع درست است، البته. قرآن قطعاً کتاب درسی علوم نیست. اما وقتی برخی مسلمانان این ادعا را مطرح می‌کنند، در واقع معنای دیگری را هم در نظر دارند.

This is true, of course. The Quran is certainly not a science textbook. But, when some Muslims make this claim, they implicitly mean something else.

همان‌طور که دیدیم، برخی مسلمانان بیش از حد بر سازگاری علم و قرآن تأکید می‌کنند و ادعا می‌کنند که علم و قرآن هرگز با یکدیگر تعارض ندارند. از سوی دیگر، برخی از مسلمانانی که اعلام می‌کنند «قرآن کتاب درسی علوم نیست»، منظورشان این است که قرآن (و دین به طور کلی) هیچ سخنی درباره جهان هستی ندارد. به تعبیر زیست‌شناس، استفان جی گولد، این مسلمانان بر این باورند که علم و دین «قلمروهای ناهم‌پوشان» دارند، یعنی حوزه‌های اقتدار و کاربرد جداگانه و مجزا. به بیان دیگر، اقتدار علم در پاسخ به پرسش‌ها درباره جهان پیرامون ماست، در حالی که اقتدار دین در پاسخ به پرسش‌ها درباره اخلاق، معنویت و «معنای همه چیز» است، و نه این و نه آن نباید در کار دیگری دخالت کنند.

As we have seen, there are Muslims who overemphasize the compatibility of science and the Quran, claiming that science and the Quran never conflict. On the other hand, of the Muslims who declare that “the Quran is not a science textbook,” some of them mean to say that the Quran (and religion, in general) have nothing to say about the world at large. To borrow the term used by biologist Stephen Jay Gould, these Muslims believe science and religion to occupy “non-overlapping magisteria,” i.e., distinct and separate domains of authority and applicability. In other words, science’s authority lies in answering questions about the world around us while religion’s authority lies in answering questions about morality, spirituality, and the “meaning of it all,” and neither should meddle in the business of the other.

این برداشت، از نظر قرآن، نادرست است؛ زیرا قرآن به طور گسترده درباره جهانی که پیرامون ماست سخن می‌گوید. درست است که قرآن از زبان علمی مدرن استفاده نمی‌کند. با این حال، انکارناپذیر است که قرآن سرشار از گزاره‌هایی درباره جهان و تاریخ است. چند نمونه برجسته:

This, however, is a mischaracterization as far as the Quran is concerned for the simple reason that the Quran speaks about the world around us at length. It is true that the Quran does not use modern scientific language. Nonetheless, it is undeniable that the Quran is replete with statements about the world and history. Some choice examples:

۳۵۔ ابو داود، ترمذی۔

35. Abu Dawud, Tirmidhi.

۱. حادث بودن جهان هستی.

1. The createdness of the universe.

۲. وجودِ فرشتگان و فعالیت‌ِ ایشان در جهان.