۵.۴ چه کسی می‌خواهد درباره‌ی پدرسالاری بحث کند؟ - خطر مدرنیست برای اسلام | Quran Course

۵.۴ چه کسی می‌خواهد درباره‌ی پدرسالاری بحث کند؟ - خطر مدرنیست برای اسلام | Quran Course

یک دیدگاه رایج که از آغاز موج دوم فمینیسم روز به روز نفوذ بیشتری یافته، این است که یکی از مهم‌ترین مناسبات قدرت در هر جامعه — افزون بر مناسبات میان طبقات اقتصادی و اجتماعی، نژادها، وابستگی‌های قبیله‌ای و جز آن — مناسبات قدرت میان دو جنس است. همان‌گونه که جناح‌ها و طبقات سیاسی گوناگون در هر جامعه برای کسب قدرت با یکدیگر رقابت می‌کنند، دو جنس نیز چنین‌اند: مردان در برابر زنان. همه جوامع با این نابرابری قدرت روبه‌رو بوده‌اند و به‌طور کلی همواره مردان بر زنان سلطه داشته‌اند؛ این همان پدرسالاری است. در روزگار ما، این سلطه لزوماً آشکار نیست، به این معنا که مردان آگاهانه بر زنان سلطه نمی‌ورزند، هرچند در برخی موارد چنین است. بلکه ما نظامی پدرسالارانه را به میراث برده‌ایم که ساختارهای قدرت منجمدشده‌اش همچنان زنان را زیر سلطه نگه می‌دارد. فمینیست‌ها استدلال می‌کنند که مبارزه با این ساختارهای پدرسالارانه وظیفه اخلاقی ماست. همه این‌ها در تاریخ اسلام به‌شدت صدق می‌کند. در این‌جا فمینیست‌ها برخی اختلاف‌نظرها دارند. موضع پیش‌فرض فمینیسم، چنان‌که رهبران علمی آن نمایندگی می‌کنند، این است که همه دین ذاتاً پدرسالارانه و در نتیجه برای زنان ستم‌گرانه است. فمینیست‌های مسلمان با این نظر مخالفت می‌کنند و برعکس ادعا می‌کنند که خدا پدرسالار نیست و نمی‌خواهد زنان را زیر سلطه مردان قرار دهد. بلکه دین وحیانی خدا، یعنی اسلام، کاملاً برابری‌خواه است و تنها خوانش پدرسالارانه مردان از آن دین است که قواعد و آداب ستم‌گرانه بر زنان مسلمان را پدید آورده است. از این نقطه، فمینیست‌های مسلمان مرزهای متفاوتی ترسیم می‌کنند. آیا قواعد چندهمسری، برای نمونه، بخشی از اسلام راستین است یا افزوده‌های پدرسالارانه؟ برخی می‌گویند بخشی از اسلام راستین است و برخی می‌گویند نیست. آیا برخی احادیث درباره زنان اسلام راستین‌اند یا صرفاً جعل‌های پدرسالارانه؟ آیا برخی عالمان کلاسیک که درباره زنان نظر داده‌اند، فهمی صادقانه و معتبر از اسلام راستین را ارائه می‌کنند، یا تنها سوگیری پدرسالارانه، دیدگاه‌های آنان را رنگ داده است؟ بیش از صد مثال «جنجالی» وجود دارد که از دیدگاه یک فمینیست غیرمسلمان امروزیِ معمولی، اسلام زنان را تحت ستم قرار می‌دهد یا دست‌کم از حقوق اجتماعی‌شان محروم می‌کند. و فمینیست‌های مسلمان گوناگون، در پاسخ به این دیدگاه و در دفاع از این ادعا که اسلامِ حقیقی برابری‌طلب است، راهبردهای متفاوتی در پیش می‌گیرند.

There is a common perspective that has grown increasingly more influential since the dawn of Second Wave feminism that one of the primary power dynamics within every society — in addition to the dynamics between different socio-economic classes, races, tribal affiliations, etc. — is the power dynamics between the genders. Just like different political factions and classes are vying for power in every society, so are the genders, men against women. All societies experience a power differential in this regard, and universally it has been the case that men dominate women — this is patriarchy. In our times, this domination is not necessarily overt such that men are consciously dominating women, though in some instances, that may be true as well. Rather, we have inherited a patriarchal system with ossified power structures that continue to subjugate women. It is our moral duty, argue feminists, to fight against these patriarchal structures. All of this applies in spades to Islamic history. Here feminists will have some disagreements. The default feminist position as represented by their leading scholars is that all religion is inherently patriarchal and therefore oppressive to women. Muslim feminists take issue with this and claim, to the contrary, that God is not patriarchal and does not desire to subjugate women to men. Rather, God’s revealed religion, Islam, is fully egalitarian and it is only a patriarchal reading of that religion by men which gives us rules and customs that oppress Muslim women. From this point, different Muslim feminists draw the line in different places. Are the rules of polygyny, say, part of true Islam or are they patriarchal accretions? Some say yes, some say no. Are certain hadith on women true Islam or just patriarchal fabrications? Are certain classical scholars opining on women presenting an honest, valid understanding of true Islam, or is it just a patriarchal bias coloring their views? There are over a hundred “controversial” examples of where, from the perspective of your average modern non-Muslim feminist, Islam oppresses, or at least disenfranchises women. And different Muslim feminists will take different strategies in countering that perspective in defending the notion that true Islam is egalitarian.

توجہ: اجازت دیں کہ کچھ وضاحت کر دوں۔ یقیناً پدرسالاری موجود ہے۔ اسلام ایک پدرسالار مذہب ہے۔ اسلامی شریعت کے مطابق نسب باپ کی طرف سے چلتا ہے، اور سماجی و خاندانی ڈھانچوں میں اختیار باپ اور دیگر مرد شخصیات کے ذریعے منتقل ہوتا ہے۔ لیکن نسوانی تحریک کے معنوں میں پدرسالاری اس لحاظ سے مختلف ہے کہ وہ ان ڈھانچوں کی طرف بدنیتی منسوب کرتی ہے۔ نسوانی دعویٰ یہ ہے کہ یہ پدرسالار ادارے مردوں نے بُرے ارادے سے بنائے ہیں تاکہ عورتوں کے مفادات کو ناکام بنائیں اور مردوں کو فائدہ پہنچے۔ دوسرے لفظوں میں، مردوں کا ایک شیطانی ٹولہ مسلسل کوشش میں ہے کہ غریب، بے گناہ اور سادہ لوح عورتوں کو ہر موڑ پر نقصان پہنچائے، اور بہادر نسوانی کارکنان نے یہ گھناؤنی سازش صرف گزشتہ چند دہائیوں میں دریافت کی ہے اور وہ اسے ختم کرنے کی جدوجہد میں لگی ہیں۔ یہ سننے میں پاگل پن لگتا ہے، کیونکہ واقعی ہے بھی ایسا۔

NB: Let me provide some disambiguation. Of course, the patriarchy does exist. Islam is a patriarchal religion. According to Islamic Law, lineage is patrilineal and social and family structures have authority flowing through the patriarch and other males figures. But patriarchy in the feminist sense is different in that it ascribes maliciousness to these structures. The feminist claim is that these patriarchal institutions are designed by men with the evil intention to frustrate the interests of women for the benefit of men. In other words, an evil cabal of men are perpetually conspiring to sabotage poor, innocent, naive women at every turn and the brave feminists have discovered this dastardly plot only in the past few decades and are fighting the good fight to abolish it. Yeah, it sounds crazy because it is.

مدیریت این مسئله برای اندیشمندان و امامان مسلمان اکنون امری کاملاً حیاتی شده است تا پیش از آنکه نسل دیگری از مسلمانان زیر تأثیر این «نظریه‌ی پدرسالاری» قرار بگیرد، آن را رد کنند. راه‌های گوناگونی برای این کار وجود دارد. نخست باید پذیرفت که بله، مردانی هستند که به زنان ستم می‌کنند، و نهادهای بزرگ‌تری نیز وجود دارند، از جمله برخی نهادهای مذهبی، که با زنان بد رفتاری می‌کنند و حقوق آنان را غصب می‌کنند. این واقعیت را نمی‌توان نادیده گرفت: خشونت خانگی (جسمی و عاطفی)، رفتار با زنان همچون زباله، جلوگیری از اثرگذاری زنان بر خانواده و جوامع گسترده‌ترشان، چشم‌پوشی از آزار جنسی و جز اینها. همه‌ی اینها مشکلاتی‌اند که باید در همه‌ی جوامع جهان به آنها پرداخت. اما آیا این مشکلات از یک نظام بزرگ و گریزناپذیر ناشی می‌شوند که در آن مردان برای نگه داشتن زنان در زیر سلطه تلاش می‌کنند؟ یا این‌ها مشکلاتی‌اند که از افرادی ستمگر، خودخواه، نادان و شریر پدید می‌آیند که تصادفاً مرد (یا حتی زن) هستند؟

It has become absolutely critical for Muslim intellectuals and imams to debunk this Patriarchy Thesis before another generation of Muslims falls under the spell. There are many ways to do this. First of all, one should acknowledge that, yes, there are men who abuse women and there are larger institutions, including some religious institutions, that mistreat women and usurp their rights. This cannot be ignored—domestic abuse (physical and emotional), treating women like garbage, preventing women from having any influence on their household and their larger communities, overlooking sexual abuse, etc. These are all problems that need to be addressed in all societies of the world. But do these problems stem from a large, inescapable system of men working to keep women subjugated? Or are these problems that arise due to certain abusive, selfish, ignorant, evil people that happen to be men (or even women)