۹.۹ آیا بدون خدا هم میتوان خوب بود؟ آیا برای «انسان خوب» بودن به دین نیاز داریم؟
9.9 Good Without God? Do We Need Religion To Be “good People”
آیا برای «آدم خوب» بودن به دین نیاز داریم؟
Do we need religion to be “good people”?
نه
No
در واقع، ما بهطور مشخص به این نیاز داریم که اسلام، انسانهای خوبی بسازد.
In actuality, we specifically need Islam to be good people.
بله، بیشک افراد خوبی در میان پیروان سایر ادیان وجود دارند. اما من واژه «خوب» را به معنای فنی به کار میبرم تا فردی را توصیف کنم که به تمام تکالیف اخلاقی اساسی عمل میکند، یا دستکم وقتی از انجام آنها غافل میشود، احساس ناراحتی میکند.
Yes, there are good people of other faiths, no doubt. But I am using the term “good” in a technical sense to characterize a person who fulfills all basic moral obligations or at least feels bad about not fulfilling them.
این ادعا که تنها مسلمانان در موقعیتی هستند که به همهٔ تکالیف اخلاقی اساسی عمل کنند و پیروان ادیان دیگر از این تکالیف بیبهرهاند، با اصول جهانشمولی که امروزه میان مردم بسیار رایج شده در تعارض است. در ذهن بسیاری از مردم تقریباً یک بدیهی است که حتی کسانی که دین ندارند نیز میتوانند از نظر اخلاقی درستکار باشند. اما آیا این حرف واقعاً درست است؟
To suggest that only Muslims are even in a position to fulfill all basic moral obligations and that adherents of other religions are missing out on these obligations violates principles of universalism that have become so widespread among people today. It is almost a truism in the minds of people that even those without religion can be morally upright. But is this true?
کسانی که این ادعا را مطرح میکنند، استدلال خود را بر مجموعهای کوچک از حقایق اخلاقی متمرکز میسازند.
Those who make this claim focus their argument on a small set of moral truths.
«البته که من برای دانستنِ اینکه قتل نادرست است، به خدا نیازی ندارم!»
“Of course I don’t need God to know that murder is wrong!”
«البته من برای دانستنِ اینکه تجاوز جنسی اشتباه است، به خدا نیاز ندارم!»
“Of course I don’t need God to know that rape is wrong!”
«اگر تنها به این دلیل از قتل و تجاوز خودداری میکنی که خدا به تو چنین گفته است، آنگاه این نشان میدهد که تو در حقیقت چقدر غیراخلاقی هستی!»
“If you only refrain from murder and rape because God told you so, then that shows how truly immoral you are!”
در حقیقت، این امر نشان میدهد که درک این افراد از اخلاق چقدر محدود است. اخلاق آنها تنها از دو مورد تشکیل شده است: نکش و تجاوز نکن.
In actuality, this shows how limited these people’s understanding of morality is. Their morality only consists of two line items: don’t kill and don’t rape.
و گاهی این جمله هم شنیده میشود: «من به کسی آسیب نمیزنم. اخلاق من بر همین پایه است و برای آن نیازی به ایمان به خدا نیست، چه رسد به اسلام.» البته این سخن، طبعاً، یک گریز بیپایه است، زیرا مفهوم «آسیب» میتواند بسیار مبهم باشد و وابسته به بافت. آنچه کسی زیانبار میداند ممکن است از زمانی به زمان دیگر، از فرهنگی به فرهنگ دیگر و حتی از فردی به فرد دیگر، در یک زمان و یک فرهنگ، تفاوت کند.
There is usually also the platitude, “I don’t harm anyone. That’s what my morality is based on and it doesn’t require belief in God, much less Islam.” This, of course, is a cop out because “harm” can be very vaguely defined and context-dependent. What one considers harmful can vary from time to time, culture to culture, and even from person to person within a single time and culture.
حتی اگر همه بپذیریم که اخلاق صرفاً به پیشگیری از ضرر مربوط است، افراد مختلف دیدگاههای بسیار متفاوتی دربارهی ضرر خواهند داشت. افزون بر این، سنجیدن اینکه چه چیزی در وهلهی نخست موجب ضرر میشود، یا در هر موقعیت مشخصی کدامیک بیشترین یا کمترین ضرر را دارد، کار آسانی نیست. و اگر به رفتار واقعی مردم در زندگی روزمره، بر اساس اخلاقشان، نگاه کنیم، به نظر نمیرسد که آنان بر پایهی محاسبهای پیچیده از سنجش ضررها عمل کنند. بیشتر به نظر میرسد که مردم بر اساس هنجارهای اجتماعی و فرهنگی رایج دربارهی رفتار پذیرفتنی عمل میکنند و سپس هر آنچه را که از نظر اجتماعی ناپذیرفتنی است، «زیانبار» تعبیر میکنند. اینها اعتراضاتی است که علیه اصلی موسوم به «اصل ضرر» (Harm Principle) در اخلاق غربی مطرح شده است.
So, even if we all agree that morality is simply about preventing harm, different people will have widely divergent views on harm. Furthermore, it is not easy to “calculate” what causes harm in the first place or what causes the most or least harm in any given situation. And when we look at the way people behave in real life according to their morality, it does not seem like they are acting on the basis of a complex calculation of weighing harms. Mostly it seems people act on the basis of larger societal and cultural norms of acceptable behavior and then interpret whatever is socially unacceptable as “harmful.” These are objections raised against what’s known as the Harm Principle in Western ethics.
اما اخلاق اسلامی بسیار غنیتر، بسیار ظریفتر و، بله، بسیار برتر است از اندیشههای مبهم و گمانهزنانهی کاربردهای لیبرالی «اصل آسیب» (که، باز هم، صرفاً پوششی است برای حساسیتهای فرهنگی گذرا).
But Islamic ethics is far richer, far more nuanced, and, yes, far superior to the vague, speculative musings of liberal deployments of the Harm Principle (which is, again, just a cover for transient cultural sensibilities anyway).