اساس قوه قضائیه بر سه اصل استوار است:

The basis of the Judiciary is set in three principles :

۱) این که اجرای حکم اسلامی در هر مسئله‌ای واجب است،

1) That the application of the Islamic judgement on each and every issue is obligatory,.

و اینکه پیروی از هر شریعتی غیر از اسلام حرام است، و

2) That it is forbidden to follow any Shari‘ah other than Islam, and.

۳) هر شریعتی غیر از اسلام کفر و طاغوت است۔

3)Any Shari'ah other than Islam is kufr (disbelief) and taghut (falsehood).

در چارچوب همین‌ها است که نظام قضایی دولت اسلامی عمل می‌کند، و بر پایه همین‌ها است که تعریف قضاء («القضاء») از شریعت تثبیت می‌شود.

It is within the framework of these that the Judicial System of the Islamic State operates, and it is based around these that the definition of the judiciary (‘al-Qadha’) is established from the Shari‘ah.

بنابراین، تعریف و هدف قضاوت این است که «به قاضیان مشروع اجازه داده شود درباره احکام الهی در هر وضعیتی نظر دهند، همراه با اختیار اجرای آنها.»

Thus, the definition and purpose of the judiciary is, “to allow the legitimate judges to provide the opinions about the divine rules on any situation, with the authority to enforce them.”.

ادلّه مشروعیت قضا اساس نظام قضایی و مشروع بودن آن از قرآن و سنت گرفته شده است. اما از قرآن، خداوند (سبحانه و تعالی) می‌فرماید،.

Evidences for the Legitimacy of the Judiciary The foundation of the judiciary system and its lawfulness are derived from the Qur’an and the Sunnah. As for the Qur’an, Allah (swt) says,.

«پس نه، به پروردگارت سوگند که ایمان نخواهند آورد تا تو را در آنچه میان خود اختلاف دارند داور قرار دهند، سپس در دلهای خود از آنچه حکم کرده‌ای هیچ ناخشنودی نیابند و کاملاً تسلیم شوند.» [TMQ 4:65]. «ما این کتاب را به حق بر تو فرو فرستادیم تا میان مردم بر پایه آنچه خداوند به تو آموخته داوری کنی.» [TMQ 4:105].

“But no, by your Lord, they will not believe (in truth) until they make you judge of what is in dispute between them and find within themselves no dislike of that which you decide, and submit with full submission.” [TMQ 4:65]. “Lo! We reveal unto you the scripture with the truth, that you may judge between mankind by that which Allah has shown you.” [TMQ 4:105].

پس میان ایشان بر اساس آنچه خداوند نازل کرده است داوری کن، و از هوس‌های ایشان، دور از حقی که به تو رسیده است، پیروی مکن. [TMQ 5:51]

“So judge between them by whatever Allah has revealed, and follow not their desires away from the truth which has come to you.” [TMQ 5:51].

این آیات به روشنی نشان می‌دهد که داوری میان مردم مشروع است، و در واقع انجام آن واجب (فرض) است، آن هم تنها بر پایه نظام الله (سبحانه و تعالی).

These ayat clearly indicate that it is legitimate to judge between the people and indeed that it is fard (obligatory) to do so, referring only to the system of Allah (swt).

اما سنت، پس رسول الله ﷺ خود مسئول نظام قضایی بود و میان مردم داوری می‌کرد. مسلم از عائشه (رض)، همسر رسول الله ﷺ روایت کرده که گفت: «سعد بن ابی وقاص و عبد بن زمعه بر سر پسری با یکدیگر نزاع کردند. سعد گفت: ای رسول خدا، او پسر برادرم عتبه بن ابی وقاص است، زیرا او آشکارا اعلام کرده بود که این پسر اوست. به شباهتش نگاه کن. عبد بن زمعه گفت: ای رسول خدا، او برادر من است، زیرا او بر بستر پدرم از کنیزش متولد شده است. رسول الله ﷺ به شباهتش نگریست و شباهت آشکاری به عتبه یافت، اما فرمود: او از آنِ توست ای عبد بن زمعه، زیرا فرزند به کسی منسوب می‌شود که بر بستر او متولد شده است، و سنگسار برای زناکار است.»

As for the Sunnah, the Messenger of Allah (saw) was himself in charge of the Judicial System and he judged between people. Muslim reported on the authority of ‘A’isha (ra), wife of the Messenger of Allah (saw), that she said, “Sa‘ad ibn Abi Waqqas and Abd ibn Zama‘a disputed with each other over a young boy. Sa‘ad said: Oh Messenger of Allah, he is the son of my brother Utbah ibn Abi Waqqas as he made explicit that he was his son. Look at his resemblance. Abd ibn Zama‘a said: Messenger of Allah, he is my brother as he was born on the bed of my father from his slave-girl. Allah’s Messenger (saw) looked at his resemblance and found a clear resemblance with Utbah, but he said: He is yours O Abd ibn Zama‘a, for the child is to be attributed to one on whose bed it is born, and stoning is for the adulterer.”.

این دلیلی است بر این که محمد ﷺ میان مردم داوری می‌کرد، و این که داوریِ او اعتبار داشت و باید به اجرا درمی‌آمد.

This is proof that Muhammad (saw) judged between the people, and that his judgement carried authority to be implemented.

ادلّهٔ دیگرِ قضا در سنّت

Other Evidences of the Judiciary in Sunnah.

ابوداوود، ترمذی، نسائی و ابن ماجہ روایت کرده‌اند: بُریدہ گفت: رسول الله ﷺ فرمودند: «قاضی‌ها سه گروه‌اند؛ دو گروه از آنان به آتش دوزخ می‌روند و یک گروه به بهشت. کسی که حق را می‌شناسد و بر اساس آن داوری می‌کند، اهل بهشت است؛ کسی که حق را می‌شناسد اما بر اساس آن داوری نمی‌کند، به آتش دوزخ می‌رود؛ و کسی که حق را نمی‌شناسد و با نادانی میان مردم داوری می‌کند، او نیز به آتش دوزخ می‌رود.»ﷺ

Abu Daud, Tirmidhi, Nissai, and Ibn Majah reported : Buraida said, The Messenger of Allah (saw) said, “The judges are three, two of them will go to the Hellfire and one will go to the Paradise. One knows the truth and he judges with it - he is in the paradise, one knows the truth and doesn’t judge by it, he will go to the Hellfire. The other doesn’t know the truth and judges between the people with ignorance - he will go to the Hellfire.”.

احمد و ابوداود روایت کرده‌اند که علی (رضی الله عنه) گفت: رسول خدا ﷺ فرمود: «ای علی، اگر دو نفر نزد تو بیایند تا میان آن‌ها داوری کنی، به سخن نفر نخست حکم مده تا سخن نفر دوم را بشنوی، تا بدانی چگونه داوری کنی.»

Ahmad and Abu Daud reported : Ali (ra) said the Messenger of Allah said, “Oh Ali, if two people come to ask you to judge between them, do not judge to the first one until you hear the word of the second one in order that you may know how to judge.”.

البخاری، مسلم و احمد روایت کرده‌اند: ام سلمہ گفت: «دو مرد بر سر میراث با یکدیگر نزاع کردند و نزد رسول خدا ﷺ آمدند، در حالی که هیچ‌یک دلیلی نداشت. آن حضرت ﷺ فرمود: شما دو نفر نزاعتان را نزد من بیاورید، و من تنها بشری مانند شما هستم، و ممکن است یکی از شما در سخن گفتن رساتر باشد و من بر اساس آنچه می‌شنوم به نفع او حکم کنم. و اگر چیزی را که حق او نیست به نفع او حکم کنم و آن را به ناحق از برادرش بگیرم، نباید آن را بگیرد، زیرا آنچه من به او می‌دهم پاره‌ای از آتش جهنم در شکمش خواهد بود و در روز قیامت با گردنی خم‌شده خواهد آمد.» آن دو مرد گریستند و یکی از آن‌ها گفت: سهم خود را به برادرم می‌بخشم. پیامبر ﷺ فرمود: اکنون بروید و میراث را میان خود تقسیم کنید و هر یک از شما حق خود را از دیگری بطلبید، و هر یک به دیگری بگوید: خداوند تو را ببخشد، و آنچه را که او برمی‌دارد به او وا گذارید، تا هر دوی شما پاداش یابید.

Bukhari, Muslim and Ahmad reported : Umm Salamah said, “Two men disputed about the inheritance and came to the Messenger of Allah (saw), neither having any proof. He (saw) said : Both of you bring your dispute to me and I am a man like you and one of you may have more eloquent speech, so I may judge in his favour. And if I judge for him something that does not belong to him and I take it as a right from his brother, he should not take it because whatever I give to him it will be a piece of Hellfire in his stomach and he will come bowing his neck on the Day of Judgement. Both of the men cried, and one man said, I give my share to my brother. The Prophet (saw) said go now together and divide the inheritance between you and seek the right from both of you and each one of you say to the other ‘May Allah forgive you’, and permit him what he takes in order for both of you to be rewarded.”.

بیهقی، دارقطنی و طبرانی روایت کرده‌اند: پیامبر خدا ﷺ فرمود: «هرکس که خداوند او را با قاضی شدن بیازماید، نباید یکی از طرفین دعوا را نزد خود بنشاند بی‌آنکه طرف دیگر را نیز نزد خود بنشاند. او باید در نشستن، در نگاه کردن به هر دو و در داوری میانشان از خدا بترسد. باید مراقب باشد که به یکی چنان نگاه نکند که گویی دیگری بالاتر است، مراقب باشد که بر یکی بانگ نزند و بر دیگری نزند، و نسبت به هر دو طرف محتاط باشد.»

Baihaqi, Darqutni and Tabarani reported : The Messenger of Allah (saw) said, “Whoever Allah tests by letting him become a judge, should not let one party of a dispute sit near him without bringing the other party to sit near him. And he should fear Allah by his sitting, his looking to both of them and his judging to them. He should be careful not to look down to one as if the other was higher, he should be careful not to shout to one and not the other, and he should be careful of both of them.”.

مسلم، ابوداوود و النسائی روایت کرده‌اند: ابن عباس گفت: «رسول الله ﷺ میان مردم به سوگند و شاهدان داوری می‌کرد.»

Muslim, Abu Daud and Al-Nissai reported : Ibn Abbas said, “The Messenger of Allah (saw) judged between the people by oath and witnesses.”.

ماوردی، در «أدب القاضی»، جلد ۱، ص ۱۲۳: «رسول الله ﷺ در دولت اسلامی قاضیانی تعیین فرمودند؛ یکی از آنان امام علی ﷺ بود، یکی معاذ بن جبل بود و یکی ابوموسی الأشعری بود.»

Mawardi, in ‘The Etiquette of the Judge’, vol.1, p.123 : “The Messenger of Allah (saw) appointed judges in the Islamic State; one of them was Imam Ali, one was Mu‘adh ibn Jabal and one was Abu Musa al-Ash‘ari.”.

مسلم روایت کرده است: ابوهریره گفت: «رسول خدا ﷺ از کنار پشته‌ای از غذا گذشت. وقتی دستش را در آن برد، انگشتانش خیس شد. پس به فروشنده گفت: این چیست؟ او گفت: ای رسول خدا، باران به آن رسیده است. فرمود: چرا آن را بر بالای پشته نگذاشتی تا مردم ببینند؟ هر که به ما خیانت کند، از ما نیست ﷺ.» تمام این احادیث به‌روشنی بر اعتبار قضاوت دلالت دارند و از زوایای گوناگون برخی از عناصر نظام قضایی دولت اسلامی را توضیح می‌دهند.

Muslim reported : Abu Hurayrah said, “The Messenger of Allah (saw) passed by a heap of food, as he put his hand inside it his fingers got wet, so he said to the vendor: What is this? He said : It was dampened by the rain O Messenger of Allah. He (saw) said : Why don’t you put it on the top so that people can see it? He who cheats us is not one of us.” All these ahadith clearly state the authenticity of judging and explain from different angles some of the elements of the Judicial System of the Islamic State:

احادیث نشان می‌دهند که مردم به دلیل پاداش قاضی، به قضاوت گرایش پیدا می‌کنند.

The ahadith indicate that people are motivated to become judges, due to the reward of the judge.

احادیث، آن افرادی را که مایل به قضاوت هستند اما توانایی آن را ندارند، به وحشت می‌اندازد.

The ahadith make terrified those people who want to become judges if they are not capable.

احادیث ما را با اصلِ مجادله و اصلِ داوری آشنا می‌کنند؛ مثلاً پیامبر خدا ﷺ به علی فرمود که تا سخنِ هر دو طرف را نشنیده‌ای داوری نکن. این احادیث نشان می‌دهند که باید دادگاهی وجود داشته باشد که هر دو طرف در آن کنار هم حاضر شوند و قاضی باید سخنِ هر دو طرف را بشنود. و فرمود: از خدا بترس در نگاهی که به ایشان می‌کنی، در سخنی که با ایشان می‌گویی و در شیوه‌ای که میان آنان داوری می‌کنی.

The ahadith show us the usul (source) of disputing and the usul of judging, e.g. the Messenger of Allah (saw) told ‘Ali not to judge until he heard the statement of both parties. They show that we must have a court where both parties sit together and that the judge must listen to both parties. He said fear Allah at the way you look at them, talk to them and the way you judge between them.

آنها پایه و اساس تعیین نماینده را نشان می‌دهند؛ به دلیل این سخن که «از کسانی که زبانی خوش دارند پرهیز کنید»؛ بنابراین جایز است کسی را برای سخن گفتن از جانب خود تعیین کنید.

They show the foundation of appointing a representative. Because of the saying, ‘Be careful of those with good tongues’; so it is permissible to appoint someone to speak on your behalf.

آنان ثابت می‌کنند که رسول خدا ﷺ سوگند و شاهد یاد کرده‌اند و اینکه این‌ها دلایلی هستند که می‌توان در اثبات دعاوی از آن‌ها بهره گرفت.

They prove that the Messenger of Allah (saw) took oaths and witnesses and that they are evidences which can be used in proving cases.

آنها انواع قاضی‌ها را بیان می‌کنند، مانند قاضی محتسب، کسی که عدالت و معامله‌ی منصفانه را در بازار برقرار می‌کند.

They state types of judges, e.g. Qadi Muhtasib - who establishes justice and fair dealing in the market place.

آن‌ها اعتبار و مشروعیت تعیین قاضی را بر اساس قول ماوردی بیان می‌کنند؛ امام علی و معاذ بن جبل.

They state the authenticity of appointing judges, as per Mawardi - Imam ‘Ali and Mu‘adh ibn Jabal.