36. Usul Al-Fiqh
36. Usul Al-fiqh
Secara linguistik, ‘asl’ merujuk kepada sesuatu yang dibina di atasnya, merangkumi kedua-dua pembinaan material, seperti pembinaan dinding di atas asas, dan pembinaan rasional, seperti pembinaan hukum (secara qiyas) ke atas ‘illah yang berkesan, atau hukum madlūl ke atas dalil. Oleh itu, usūl al-fiqh ialah kaedah-kaedah (qawā’id) yang menjadi asas pembinaan fiqh.
Linguistically ‘asl’ refers to that which is constructed upon, inclusive of both material construction, like the construction of walls upon a foundation, and rational construction, like the (analogical) construction of a ruling [ma’lūl] upon an effective cause [‘illah] or of a ruling [madlūl] upon an evidence [dalīl]. Thus usūl al-fiqh is the principles [qawā’id] upon which fiqh is built.
Dari segi bahasa, fiqh bermaksud kefahaman [fahm], sebagaimana firman Allah:
As for fiqh, linguistically it refers to understanding [fahm], as in the saying of Allah:
"Kami tidak memahami banyak daripada apa yang kamu katakan…" [Hud: 91], dan dalam istilah ahli hukum, 'fiqh' ialah ilmu tentang hukum-hukum syariat yang bersifat amali (yang diperoleh) daripada dalil-dalil terperinci. Maksud di sini tentang 'ilmu hukum-hukum' bagi seorang 'alim [ʿālim] bukanlah sekadar pengetahuan semata-mata, sebaliknya ialah pencapaian penguasaan terhadap ahkām syar'iyyah, iaitu bahawa pengetahuan dan kefahaman mendalam terhadapnya mencapai tahap yang memberikan kepada orang yang mengetahui ahkām tersebut suatu penguasaan ke atasnya. Pencapaian penguasaan sedemikian sudah memadai untuk seseorang dianggap sebagai faqīh, sekalipun dia tidak mengetahui semua ahkām. Walau bagaimanapun, perlu mengetahui sekumpulan hukum-hukum cabang melalui pertimbangan [naẓar] dan istidlāl [pengambilan dalil/pembuktian]; mengetahui satu atau dua hukum tidak dinamakan fiqh. Begitu juga, pengetahuan tentang membentuk pelbagai jenis dalil menjadi bukti tidak dinamakan fiqh. Maka perkataan fiqh merujuk kepada kumpulan hukum-hukum cabang yang bersifat amali, yang diperoleh daripada dalil-dalil terperinci. Oleh itu, apabila dikatakan 'ini ialah sebuah kitab fiqh', maksudnya kitab ini mengandungi hukum-hukum cabang yang bersifat amali; apabila disebut fiqh, maksudnya ialah kumpulan hukum-hukum cabang yang bersifat amali. Yang penting, ini khusus kepada hukum-hukum amali, kerana menurut takrif yang lazim, hukum berkaitan akidah [aḥkām al-iʿtiqādī] bukan sebahagian daripada fiqh, kerana fiqh khusus kepada ahkām cabang yang bersifat amali, iaitu hukum-hukum yang menetapkan perbuatan, bukan kepercayaan.
“We do not understand much of what you say…” [Hud: 91], and in the terminology of the legal scholars ‘fiqh’ is the knowledge of the practical shari’ah rules (which are) derived from the detailed evidences. The intent here of ‘knowledge of the rules’ with regards to the scholar [‘ālim] is not mere knowledge, rather it is the attainment of mastery of the shar’i ahkām, that is, that this knowledge and deep understanding of it reaches to the extent that it gives the person who knows these ahkām a mastery over them. Acquiring such a mastery suffices one to be considered a faqīh, even if he does not know all the ahkām. However it is necessary to know a collection of the branchial legal rulings through deliberation [nadhar] and deduction/evidencing [istidlāl]; knowing one or two rules is not called fiqh. Nor is knowledge of forming different types of evidences into proofs called fiqh. The word fiqh then is refers to the collection of the practical branchial rules, derived from the detailed evidences. Thus when it is said that ‘this is a book of fiqh’, it means that this book contains branchial practical rules; when fiqh is mentioned, the intent is a collection of practical branchial rulings. Importantly this is exclusive to the practical rules, because by the conventional definition, rules to do with belief [ahkām al-i’tiqādi] are not part of fiqh, because fiqh is particular to the branchial practical ahkām, that is, the rules which establish the actions, not beliefs.
Oleh itu, makna usūl al-fiqh ialah kaedah-kaedah [qawā'id] yang di atasnya dibina penguasaan hukum-hukum praktikal (yang diperoleh) daripada dalil-dalil terperinci. Maka usūl al-fiqh secara konvensional ditakrifkan sebagai ilmu tentang kaedah-kaedah yang melaluinya istinbāt [pengeluaran hukum] hukum-hukum syar'i daripada dalil-dalil terperinci dapat dicapai; dan kaedah-kaedah ini sendiri juga dinamakan usūl al-fiqh. Sebuah kitab usūl al-fiqh ialah kitab yang mengandungi kaedah-kaedah ini. Pengajian usūl al-fiqh ialah pengajian tentang kaedah-kaedah dan dalil-dalil, iaitu tentang hukum, sumber-sumber hukum, dan metodologi mengeluarkan hukum daripada sumber-sumber tersebut. Usūl al-fiqh merangkumi dalil-dalil umum [adillah ijmāliyyah] dan cara-cara ia menunjukkan kepada hukum-hukum syar'i, sebagaimana ia juga merangkumi, secara umumnya, keadaan orang yang melakukan istidlal [mustadil]; iaitu, ia merangkumi ilmu tentang ijtihād. Ia juga merangkumi metodologi istinbāt: menimbang [ta'ādul] dan memberi keutamaan [tarjīh] antara dalil-dalil. Sesungguhnya ijtihād dan tarjīh bergantung kepada ilmu tentang dalil-dalil dan cara-cara ia menunjukkan kepada hukum-hukum. Oleh itu, dalil-dalil dan cara ia menunjukkan kepada hukum-hukum adalah dua asas usūl al-fiqh, bersama-sama dengan pengajian tentang hukum itu sendiri dan perkara-perkara yang berkaitan dengannya.
Therefore the meaning of usūl al-fiqh is the principles [qawā’id] upon which the acquisition of the mastery of the practical rules (derived) from the detailed evidences is built. Hence usūl al-fiqh is defined conventionally as the knowledge of the principles whereby the derivation [istinbāt] of the shar’i rulings from the detailed evidences is attained; and these principles themselves are also termed usūl al-fiqh. A book of usūl al fiqh is a book which contains these principles. The study of usūl al-fiqh is a study of the principles and of the evidences, that is, of the ruling [hukm], the sources of the ruling, and the methodology of deriving the ruling from these sources. Usūl al-fiqh includes the general evidences [adillah ijmāliyyah] and the ways in which these indicate upon the shar’i rules, as it includes, generally, the state of the one doing the deduction [mustadil]; that is, (it includes) the knowledge of ijtihād. It also includes the methodology of derivation: weighing [ta’ādul] and giving preference [tarjīh] between evidences. Indeed, ijtihād and tarjīh depend upon knowledge of the evidences and the ways in which these indicate upon the rulings. Therefore the evidences and the way in which they indicate upon the rulings are the two foundations of usūl al-fiqh, together with the study of the ruling itself and matters related to it.
Oleh itu, usul al-fiqh ialah dalil-dalil umum yang tidak terperinci bagi fiqh, seperti perintah mutlak [mutlaq al-‘amr], larangan mutlak [mutlaq al-nahy], perbuatan Nabi ﷺ, ijma’ para sahabat dan qiyas. Ini tidak termasuk dalil-dalil terperinci yang khusus seperti "Dirikanlah solat", "Dan janganlah kamu menghampiri zina", solat Rasulullah ﷺ di dalam Ka'bah, penetapan wilayah [wilāyah] ke atas orang yang tidak mampu menguruskan urusannya sendiri [mahjūr], dan hak wakil terhadap upah apabila diupah atas dasar bayaran dengan qiyas kepada pekerja. Semua ini bukan sebahagian daripada usul al-fiqh kerana ia merupakan dalil-dalil terperinci yang khusus. Mendapati ia digunakan sebagai contoh dalam pengajian usul al-fiqh tidak bermakna ia menjadi sebahagian daripadanya. Malah, usul al-fiqh ialah dalil-dalil umum, cara dalil-dalil tersebut menunjukkan (kepada hukum), keadaan orang yang mengemukakan dalil, dan metodologi istidlal.