د هر انسان شخصیت د هغه له عقلیت (ذهنیت) او نفسیت (مزاج) څخه جوړ دی. د هغه ظاهري بڼه، بدن، جامې یا د دې دواړو پرته نور هر څه د هغه په شخصیت اغیزه نلري؛ دا یوازې سطحي شیان دي. د داسې څه فکر کول بې ګټې ده چې دا ډول اړخونه د انساني شخصیت په جوړښت کې کومه اړینه ونډه یا اغیزه لري. دا ځکه چې انسان د خپل عقل له امله (له نورو مخلوقاتو) څخه بېلېږي، او د هغه سلوک (چلن) دی چې د هغه لوړوالی یا ښکته کېدل ښیي. دا ځکه چې انسان په دې ژوند کې سلوک یوازې د هغو تصورونو سره سم کوي چې هغه یې لري؛ نو د هغه سلوک اړینه د هغه له تصورونو سره داسې تړلی دی چې له جلاېدو پرته دی.

The personality in every human being consists of his ‘aqliyya (mentality) and nafsiyya (disposition). His outward appearance, body, dress or any thing apart from these has no bearing on his personality, these are only superficial. It would be pointless for anyone to think that such aspects have any relevance or bearing upon the makeup of the human personality. This is because man is distinguished (from other creatures) by his ‘aql (intellect), and it is his sulūk (conduct) that indicates his elevation or decline. This is because man’s sulūk (conduct) in this life is only in accordance with the concepts he holds, his sulūk (conduct) is thus necessarily intertwined with his concepts, beyond separation.

سلوک هغه اعمال دي چې انسان د خپلو غریزو او عضوي اړتیاوو د پوره کولو لپاره ترسره کوي. نو هغه د هغو میلاناتو (muyūl) سره سم عمل کوي چې د دې غریزو د پوره کولو په لور لري. له همدې امله، د انسان مفاهیم (mafāhīm) او میلانات (muyūl) د هغه د شخصیت ستون دي. خو دا مفاهیم څه دي، څه شی جوړوي، او پایلې یې څه دي؟ او دا میلانات څه دي، د دوی د رامنځته کیدو لامل څه دی، او اغیزې یې څه دي؟ دا موضوع تشریح ته اړتیا لري. مفاهیم د افکارو معناوې دي، نه د جملو معناوې. یوه جمله یا عبارت یو معنا افاده کوي چې ممکن په واقعیت کې موجوده وي یا نه وي. نو کله چې شاعر وایي:

The sulūk (conduct) relates to those actions performed by man to satisfy his instincts and organic needs He therefore acts in accordance with the muyūl (inclinations) that he holds towards satisfaction of these instincts. Thus, his mafahīm (concepts) and muyūl (inclinations) are the backbone of his personality. As for what are these concepts and what do they constitute and what are are their results? And what are these muyūl (inclinations) and what causes their formation and what are their affects? This needs an explanation. Concepts are the meanings of thoughts and not the meanings of statements. A statement or expression denotes a meaning that may or may not exist in reality. Thus, when the poet says:

دا معناوې په حقیقت کې موجود دي او د حسي ادراک له لارې پوهیدلی شي، که څه هم د دې پوهیدو لپاره ژور او روښانه فکر ته اړتیا پیښیدای شي. مګر کله چې شاعر وایي،

These meanings exist in reality and are comprehensible through sense-perception, though comprehending them may require deep and enlightened thought. However, when the poet says

دا مفهوم په بشپړه توګه نشته. ستایل شوی سړی په خپل نیزه سره دوه سواره یو ځل نه دي ویشتلي، نه څوک دا پوښتنه کړې ده، او نه دا ممکنه ده چې هغه د سوارانو یوه میل لاین ووهي؛ دا معناوې د الفاظو ښکاره کول او تشریح کوي. څخه د فکر (فکر) معنا، که چیرې هغه معنا چې الفاظ یې ښیي په واقعیت کې شتون ولري او د حواسو له لارې احساس کېدونکې یا په ذهن کې د احساس شوي او په همدې توګه د منلو وړ شي په توګه تصور کېدونکې وي، نو دا معنا د هغه څوک لپاره مفهوم ده چې هغه احساسوي، یا تصور او منې یې. دا د هغه چا لپاره مفهوم نه دی چې هغه نه احساسوي او نه تصور کوي، که څه هم هغه د هغه جملې معنا پوهیدای شي چې ورته ویل کېږي یا لوستل کېږي. له همدې امله دا حتمي ده چې انسان خبرې، که لوستي وي که اورېدلي وي، په عقلي توګه ترلاسه او ورته ورسېږي. دا پدې معنا چې هغه باید د جملو معناوې هغسې وپوهېږي لکه څنګه چې دوی ښیي، نه لکه څنګه چې لیکوونکی یا ویونکی، یا حتی ځان یې غواړي. په ورته وخت کې هغه باید د دې معنا واقعیت په خپل ذهن کې داسې درک کړي چې دوی وپیژني، ترڅو دا معناوې مفهومونه شي. له همدې امله، مفهومونه هغه پوهیدونکې معناوې دي چې واقعیت یې د ذهن لخوا درک شوی وي، که دا یو احساس کېدونکی واقعیت وي چې د ذهن څخه بهر شتون لري، یا هغه واقعیت چې د احساس کېدونکي واقعیت پر بنسټ د ذهن څخه بهر شتون لري. د الفاظو او جملو له دې معنا پرته هر شی "مفهوم" نه بلل کېږي؛ دا یوازې معلومات دي.

This connotation is absolutely non-existent. The man praised did not pierce two horsemen with a single strike of his spear, nor did anyone ask this question, nor is it possible for him to pierce a mile of horsemen, these meanings illustrate and explain the words. As for the meaning of fikr (thought), if the meaning indicated by the words exists in reality and is sensorially perceivable or conceivable by the mind as something that is sensed and thus believed in, this meaning is a concept for the person who senses it, or conceives and believes in it. It is not a concept for anyone who does not sense it or conceive it although he may understand the meanings of the sentence said to him or read by him. Hence it is imperative for one to receive or approach speech, whether he reads or hears it, in an intellectual manner. That is, he must understand the meanings of sentences as they indicate and not as the writer or speaker, or even he himself wants them to be. At the same time, he must comprehend the reality of these meanings in his mind in a manner that he can identify them such that these meanings become concepts. Therefore, concepts are the comprehensible meanings whose reality is comprehended by the mind, whether it is a perceivable reality existing outside the mind or one that is accepted on the basis of perceivable reality as existing outside it. Anything apart from these meanings of words and sentences is not termed as a ‘concept’, it is mere information.

مفاہیم د واقعیت د پیوند (رابطې) له لارې د معلوماتو سره، یا د معلوماتو د پیوند له لارې د واقعیت سره جوړیږي، او دا جوړښت هغه بنسټ یا بنسټونه چې د پیوند په وخت کې معلومات او واقعیت پکې څیړل کیږي، دغه بنسټونو سره سم پخیږي؛ یعنې د هغه واقعیت او معلوماتو په اړه د انسان د پوهې او درک سره سم، کله چې هغه دا دواړه سره یوځای کوي. په دې ترتیب سره انسان داسې یوه ذهنیت (عقلیت) ترلاسه کوي چې په هغې سره کلمات او جملې پوهیږي، معناوې او د هغو پیژندل شوې واقعیت درک کوي او پر هغه حکم کوي. له همدې امله ذهنیت د شیانو د درک او پوهې طریقه ده. په بل عبارت، دا هغه لاره ده چې یو واقعیت د معلوماتو سره پیوندېږي یا معلومات د واقعیت سره پیوندېږي، په یو بنسټ یا ټاکلو بنسټونو په پام کې نیولو سره. له دې ځایه د ذهنیتونو اختلاف رامنځ ته کیږي، لکه د اسلامي ذهنیت، کمونیستي ذهنیت، سرمایه‌دارانه ذهنیت، انارشیستي ذهنیت او یک‌رنګه ذهنیت. په دې توګه ویلی شو چې دغه مفاهیم د انسان سلوک په درک‌شوي واقعیت او د هغې په لور د هغه تمایل ټاکي، د هغې منل یا ردول ټاکي، او په هغه کې ځانګړی تمایل او ځانګړی ذوق جوړوي.