ځینې مستشرقان چې له اسلام څخه کرکه لري او مسلمانان یې بد ګڼي، ادعا کوي چې اسلامي فقه د فتوحاتو په لومړیو پیړیو کې د رومي فقه او قانون څخه ډېره اغیزمنه شوې ده. دوی وايي چې د رومي قانون یو له سرچینو څخه د اسلامي قانون سرچینه وه، او د دې سرچینې څخه ځینې احکام اخیستل شوي دي. دا پدې مانا ده چې د تابعینو په زمانه کې او د دوی له وروسته مسلمانانو د رومي فقه څخه رومي قوانین خپل کړل. دوی د خپل نظر لپاره دا دلیل وړاندې کوي چې د اسلامي فتح په وخت کې په شام کې، قیساریه کې او د فلسطین او بیروت په ساحلونو کې د رومي قانون مدرسې موجودې وې. همدارنګه په شام سیمه کې داسې محکمې هم وې چې په خپلو سیسټمونو او قوانینو کې د رومي قانون له مخې عمل کاوه. دا محکمې د اسلامي فتح څخه وروسته د مسلمانانو په ځمکو کې یوه موده دوام وکړ، او دا د دې نښه ده چې مسلمانانو دوی ته منظوري ورکړه او د دوی د قوانینو او سیسټم له مخې یې عمل وکړ. دوی دا نظر په داسې فرضیو سره تقویه کوي. وايي چې د یو داسې خلک لپاره طبیعي ده چې ډېر ناستی ژوند یې نه وي غوره کړی، لکه مسلمانان، کله چې د شام په شان یوې ښاري سیمې فتح کوي چې د رومي حکومت لاندې وه، نو فکر کوي چې څه باید وکړي؟ په څه باندې به دوی حکومت وکړي؟ له همدې امله دوی د هغوی قوانین قرض واخیستل. بیا وايي چې د اسلامي قانون ځینو برخو او د رومي فقه او قانون ځینو برخو ترمنځ پرتله کول دا ورته والی ښيي. دوی همدارنګه ښيي چې ځینې قوانین د رومي قانون څخه په عین ډول کاپي شوي دي، لکه:

Some orientalists who hate Islam and detest the Muslims claim that Islamic jurisprudence has been greatly influenced by Roman jurisprudence and law when in the early ages the Muslims had rushed forth with the conquests. They say that the Roman law was one of the sources of Islamic law and that some of its ahkām have been borrowed from this source. This means that in the time of the Tabi’in and after them the Muslims had adopted Roman laws from Roman jurisprudence. They educe evidence for their view by claiming that at the time of the Islamic conquest there were schools of Roman law present in the Sham (levant) region, in Qaysariyya and on the coasts of Palestine and Beirut. Also in the Sham region there were courts which in their systems and laws proceeded according to Roman law. These courts inside the Muslim lands continued for some time after the Islamic conquest which indicates that Muslims approved and adopted them and proceeded according to their laws and system. They supported this viewpoint with assumptions. They said it is natural for a people who did not adopt much of a sedentary life like the Muslims, when they conquered an urbanised land such as the Sham region which was under Roman rule that they should consider what they should do? What shall they rule them with? Thereafter, they borrowed their laws. Then they said that a comparison between certain sections of Islamic law and certain sections of Roman jurisprudence and law demonstrate the similarity between the two. They also show that certain laws have been copied exactly as they are in the Roman law, like:

او همداسې د "فقه" او "فقیه" کلمات هم. بلکې دغه مستشرقین دا ادعا کوي چې اسلامي شریعت احکام له تلمود اخیستي، او تلمود دا احکام د رومي فقه څخه اخیستي وو. د دوی د ادعا له مخې، اسلامي فقه رومي فقه په مستقیم ډول د شام د ښوونځیو او محکمو څخه، او همدارنګه د تلمود له لارې اخیستې وه.

And like the words fiqh and faqih. Rather those orientalists maintained that the Islamic law took rules from the Talmud which the Talmud took from Roman jurisprudence. According to their claim Islamic jurisprudence took Roman jurisprudence directly from schools and courts in Sham and through the Talmud.

دا هغه څه دي چې مستشرقین یې ادعا کوي، پرته له دې چې د دوی د ادعا لپاره له ګومان پرته بل کوم دلیل وړاندې کړي.

This is what the Orientalists claim without furnishing any proof other than mere assumptions.

دا مستشرقانو خبرې د یو شمیر دلیلونو له امله غلطې دي:

The statements of these orientalists are wrong for a number of reasons:

لومړی: د مسلمانانو په اړه هیڅوک، که هغه مستشرق وي یا نور، داسې نه دي راپور ورکړی چې هیڅ مسلمان، که هغه فقیه وي یا نه، د رومي فقه یا قانون ته اشاره کړې وي، نه په انتقاد کې، نه په تایید کې، او نه د اخیستو په نیت. هیڅوک هیڅ داسې شی نه دی ذکر کړی، نه لږ او نه ډیر، چې دا وښيي چې رومي قانون حتی د بحث موضوع هم وه، چې د مطالعې موضوع خو بیخي نه وه. ځینو مسلمانانو د یوناني فلسفې کتابونه ژباړلي دي، خو د رومي فقه یوه کلمه یا یوه جمله هم یې ونه ژباړله، نو د یو کتاب ژباړه خو بیا هم نه، چې دا حکم تایید کړي چې دا قانون د فتح کیدو وروسته له ځمکې څخه له منځه تللی او ړنګ شوی و.

First: No one reported about the Muslims, whether orientalist or others, that any Muslim, whether he was a faqih or not, that he alluded to Roman jurisprudence or law, either by way of criticism, support or with intention to borrow. No one has mentioned anything whatsoever much or little which indicates that Roman law was even a subject of discussion let alone a subject of study. Some Muslims did translate works of Greek philosophy but they did not translate a single word or sentence from the Roman jurisprudence let alone translate a book which strengthens the judgement that they were abolished and effaced from the land after the were conquered.

دوهم: هغه وخت چې مستشرقین دا ادعا کوي چې په شام کې د رومي فقهې مدرسې او داسې محکمې وې چې د رومي قانون له مخې فیصله کوله، شام د علماوو، قاضیانو او حاکمانو له مجتهدینو ډک و. دا طبیعي خبره ده چې که کومه اغېزه شوې وای، نو په هغو فقهاوو کې به شوې وای. خو حقیقت دا دی چې د هغو خلکو په هغه فقهه کې چې موږ ته ساتل شوې ده، نه رومي فقهې اغېزه ده او نه د هغې یادونه. بلکې د دوی فقهه او احکام په قرآن، سنت او د صحابه کرامو په اجماع ولاړ وو۔ له هغو مجتهدینو څخه یو تر ټولو مشهور امام اوزاعي دی۔ هغه په بیروت کې ژوند کاوه، چېرته چې مستشرقین ادعا کوي چې د شام تر ټولو لوی رومي مدارس هلته وو۔ هغه خپل ټول عمر هلته تېر کړ او هلته ومړ۔ د هغه نظرونه په ډیرو معتبرو فقهي کتابونو کې ثبت شوي دي۔ همدارنګه په الشافعي د الام په اووم ټوک کې د اوزاعي ډیر احکام شته۔ هر هغه چا ته چې دا احکام لولي دا ښکاره کېږي چې اوزاعي له رومي فقهې څومره لرې و، لکه ځمکه له آسمانه لرې۔ حتی د اوزاعي مذهب، لکه څنګه چې د هغه له فقهې او د هغه په اړه روایت شوي خبرو څخه ښکاري، د اهل حدیث مذهب و۔ هغه په حدیث باندې د رأي په پرتله ډېر تکیه کوله۔ د اوزاعي مثال د نورو فقهاوو د مثال په شان دی۔ که کومې اغېزې وې، نو هغه به همدغو فقهاوو کې ښکاره شوې وې۔

انہوں نے ہر اُس شخص کو کافر سمجھا جو اسلامی شریعت پر ایمان نہ رکھتا ہو، اور وہ یہ عقیدہ رکھتے تھے کہ ہر وہ حکم جو اسلام کے حکم کے سوا ہو وہ کفر کا حکم ہے، جس کا اختیار کرنا حرام ہے۔ جو شخص ایسے عقیدے پر ایمان رکھے اور اس پر عمل کرے، وہ اسلام کے حکم کے سوا کوئی دوسرا حکم اختیار نہیں کر سکتا، خاص طور پر ابتدائی دور میں، یعنی فتوحات کے زمانے میں، جب مسلمان اسلام کا پیغام لے جانے والے تھے اور دوسرے علاقوں کو فتح کرتے تھے تاکہ وہاں اسلام کی دعوت پہنچائیں۔ وہ دوسرے علاقوں کو اس لیے فتح کرتے تھے تاکہ لوگوں کو کفر کی حکومت سے نجات دلائیں۔ تو پھر وہ کسی ملک کو صرف اس لیے کس طرح فتح کر سکتے تھے کہ وہاں کفر کی حکومت قبول کر لیں؟ وہ تو اس لیے آئے تھے کہ اسے ختم کریں اور اس کی جگہ اسلام کی حکومت قائم کریں۔

They considered anyone who did not believe in the Islamic Sharī’ah as a disbeliever and they believed that any hukm which is other than the hukm of Islam is a hukm of kufr (disbelief) whose adoption is forbidden. Whoever believes in such a belief and acts upon it he cannot take other than the hukm of Islam, especially in the early period, in the time of the conquests where the Muslims used to be the carriers of the Islamic Message, opening other lands to carry the Da’wah of Islam to them. They conquered other lands to save the people from the rule of kufr (disbelief). So how can they conquer a country only to accept the rule of kufr for they have come to destroy and put the rule of Islam in its place?

څلورم: دا سمه نده چې مسلمانان کله چې هیوادونه فتح کول، نو د فتح شوي ځمکې په پرتله د ټيټ تمدن خاوندان وو. که دا سمه وای، نو دوی به خپل تمدن پرېښی وای او د فتح شوو ځمکو تمدن به یې غوره کړی وای. هغه څه چې ښکاري او احساسېږي حقیقت دا دی چې هغه ځمکې چې روميانو به یې حکومت کاوه، د ژوند په اړه داسې افکار لرل چې له اسلام سره یې ټکر درلود. کله چې مسلمانانو هغه فتح کړې، نو دوی د خلکو په اسلام قبلولو زور نه اچاوه، بلکې یوازې د خلکو څخه د جزیې اخیستلو باندې راضي شول. خو دېرې زیاته موده نه تېرېدله چې د اسلامي فکر پیاوړتیا او د اسلامي تمدن لوړتیا د روميانو فکرونو او روميانو تمدن باندې بریا وموندله او هغه یې له منځه یووړ. د هېواد اوسېدونکي مسلمانان شول، اسلام یې ومانه او په آرام او سکون سره د هغه په لاره ژوند کاوه، چې دا ښيي چې د اسلام افکارو د روميانو فقه او روميانو افکار له منځه وړي او د هغو ځای نیولی دی. دا حقیقت چې پخپله خبرې کوي، د مستشرقینو هغه ادعا رد کوي چې د روميانو تمدن د اسلامي تمدن څخه پیاوړی و. او دا د هغوی هغه ادعا هم رد کوي چې اسلامي فقه د روميانو له فقه څخه اغیزمنه شوې ده.

Fourth: It is not correct that the Muslims when they conquered countries were from a lower civilisation than the conquered land. If that was correct they would have abandoned their civilisation and adopted the civilisation of the conquered lands. The observable and perceptible reality is that the lands which the Romans used to rule carried thoughts about life which contradicted Islam. When the Muslims conquered them they did not force the inhabitants to profess Islam. Rather they were content just to take the jizya from the people. But it did not take long before the strength of the Islamic thought and the sublimity of the Islamic civilisation prevailed over the Roman thoughts and Roman civilisation and made it extinct. The inhabitants of the country became Muslims professing Islam and living according to it path with contentment and tranquillity which indicates that the thoughts of Islam had wiped out the Roman jurisprudence and Roman thoughts and had taken its place. This reality which speaks for itself refutes the assertion of the orientalists that the Roman civilisation was stronger than the Islamic civilisation. And it refutes their assertion that the Islamic jurisprudence was influenced by the Roman jurisprudence.

او هغه وویل:

And he  said:

اوس د پیغمبر ﷺ هغه پوښتنه چې معاذ ته یې هنګام د یمن ته لیږلو کې وکړه: په څه شی به قضاوت کوې؟ معاذ وویل: په د اللہ کتاب سره، بیا په د رسول اللہ ﷺ سنت سره، بیا به زه خپل رائې استعمالوم؛ او دا هغه فقه ده. همداسې د نورو والیانو لیږل نورو سیمو ته او د صحابه کرامو قضائي فیصلې، چې له یوې څلورمې پیړۍ څخه زیات موده پوري دوام کوي، هغه فقه جوړوي. نو څنګه کیدای شي داسې فرض شي چې د «فقه» او «فقیه» کلمې له رومیانو اخیستل شوي دي؟ څه پوري چې هغه قاعده ده:

And the question of the Messenger  to Mu’az when he sent him to Yemen: With what will you judge? Mu’az replied: with the Book of Allah  then with the Sunnah of the Messenger of Allah , then I will exercise my own opinion; which is the fiqh. Similarly, sending the rest of the Wali’s to other regions and the legal judgements of the Sahabah account for more than a quarter of a century that constituted fiqh. So how can they assume that the word ‘fiqh’ and ‘faqih’ was taken from the Romans? As for the maxim:

دا د رسول الله ﷺ یوه حدیث دی چې هغه یې د رومیانو سره د کومې قانوني اړیکې څخه مخکې بیان کړی و۔ دا قاعده د عمر رضي الله عنه په هغه لیک کې هم راغلې ده چې هغه د ابو موسی اشعري رضي الله عنه ته بصرې ته لیږلی و۔ دا خبره ښه معلومه ده چې د عمر رضي الله عنه او رومیانو ترمنځ هیڅ قانوني اړیکه نه وه۔ نو دوی څنګه دا ادعا کولی شي چې مسلمانانو د فقه، فقیه دا اصطلاحات او دا اصل: «ثبوت د مدعي په غاړه دی، او قسم د هغه چا په غاړه دی چې انکار کوي» د رومیانو څخه اخیستي دي، په داسې حال کې چې مسلمانانو پخپله دا خبرې کړي دي او دا یې د اسلام له سهار راهیسې لرلې؟

It is a hadīth of the Messenger  which he stated before any legislative contact with the Romans. The maxim has been mentioned in the letter of ‘Umar to Abu Musa in Basra. It is well known that no legislative contact took place between ‘Umar and the Romans. So how can they allege that the Muslims took the term fiqh, faqih and the principle: ‘The burden of proof rests on the one makes the claim and on the one who rejects is the oath’ from the Romans when the Muslims themselves have said these things and they had them since the dawn of Islam.

له دې څخه څرگنده شي چې د رومي حقوقو د اسلامي فقهې پر اغېز باندې افسانه هیڅ بنسټ نه لري. دا د هغو مستشرقینو جوړه ده چې د اسلام دښمن دي، او زړونه یې د مسلمانانو په کرکه ډک دي...

From this it becomes clear that the myth of the influence of Roman law on Islamic jurisprudence has absolutely no basis whatsoever. It is a fabrication of the orientalists who are hostile to Islam, who fill their hearts with hatred for the Muslims...

د اسلامي فقه د تلمود څخه اخیستل چې ادعا کېږي، د دې غلطۍ ښکاره والی د قرآن کریم له هغه بحث څخه معلومېږي چې په هغو یهودو باندې نیوکه کوي چې تورات او انجیل یې جوړ کړي، حال دا چې دا دواړه کتابونه حضرت موسیٰ او حضرت عیسیٰ علیهما السلام ته نازل شوي وو، او دا چې هغه څه چې دوی سره دي، په خپلو لاسونو لیکل شوي او دا له الله تعالیٰ څخه نه دي. سربیره پر دې، یهود د مسلمانانو څخه جلا قبیلې وې، دوی له مسلمانانو سره نه ژوند کاوه، حتی سره نه ګډېدل، چې خبره یې هم نه کیږي، د دوی او مسلمانانو تر منځ دوامداره دښمني او مسلمانانو له دوی سره پر پرله پسې جګړې چې په پای کې دوی یې له خپل منځه وویستل، دا ټول دې فکر ته ټکر ورکوي چې مسلمانان له دوی څخه اخیستنه کوي.

As for the issue of Islamic jurisprudence taking from the Talmud, its fallacy is evident from the Qur’ān’s attack on the Jews for fabricating the Tawrah and Injeel which were revealed to sayyidna Musa  and sayidina ‘Isa  and that what they have with them has been written by their own hands, it is not from Allah . Moreover, the fact that the Jews used to be separate tribes from the Muslims, they did not live with the Muslims, they did not even mix with them not to speak of the constant animosity between them and the Muslims and the unremitting wars waged on them by the Muslims until they expelled them from their midst. This contradicts the idea of Muslims taking from them.