ادلّۀ شریعت د شرعي احکامو اساس (اصول) دي، او دا د دین د اصولو په شان قطعي دي، نو ظني نه دي. د ټولې شریعت اصول، که دا د دین اصول وي یا د احکامو اصول چې د شرعي دلیلونو حیثیت لري، دا باید قطعي وي، او د ظن پر بنسټ د دوی ثابتول جائز نه دي، د الله تعالیٰ د دې ارشاد له مخې: {او هغه شي مه تعقیبوه چې ته پرې علم نه لرې…} (سورۀ الإسراء، ۳۶) او د هغه ارشاد له مخې: «او ډیر خلک یوازې ګمان پسې ځي، او ګمان د حق په وړاندې هیڅ ګټه نه لري، بې شکه الله د هغو کارونو په اړه چې دوی کوي ښه پوهیږي». (سورۀ یونس، ۳۶) د ډیرو علماوو دا ذکر کړي دي چې د احکامو اصول باید قطعي وي. الحافظ المجتهد ابو اسحاق ابراهیم بن موسی اللخمي الغرناطي، چې په الشاطبي مشهور دی، په خپل کتاب الموافقات کې ویلي دي: «بې شکه د فقهې اصول قطعي دي، ظني نه دي، او دلیل پر دې دا دی چې دوی د شریعت کلیاتو ته راجع کیږي، او هغه څه چې داسې وي قطعي وي». او ویلي یې دي: «که ظني د شریعت کلیاتو پورې اړه ولري، نو ممکنه ده چې د شریعت اساس (عقیده) پورې هم اړه ولري، ځکه دا لومړنی کلیات دي، او دا جائز نه دي». او ویلي یې دي: «که ظني د فقهې یو اساس ګرځول جائز وي، نو د دین اساس ګرځول به هم جائز شي، او دا په اتفاق سره داسې نه دي، او همداسې دلته هم دی، ځکه د فقهې اصول د شریعت سره هماغه اړیکه لري لکه د دین اصول». او ویلي یې دي: «ځینو علماوو ویلي دي: د شریعت اساس د ظني دلیل په واسطه ثابتول ممکن نه دي، ځکه دا یوه قانون جوړونه ده، او موږ په ظني دلیل سره عبادت نه کوو مګر په فروعاتو کې». او ویلي یې دي: «خو اساس باید قطعي وي؛ ځکه که دا ظني وي، نو د اختلاف امکان به وي، او داسې شی د دین اساس نشي کېدای».

The adillah of the shari'ah are the basis (usoul) of the shari'ahi verdicts, they are decisive similarly like the usoul of the religion (deen), so they are not indecisive (dthanniah). The usoul of the whole shari'ah whether they are the usoul of the deen or the usoul of the ahkaam which are the shari'ah evidences are inevitable to be decisive, and they are not allowed to be indecisive for the saying of Allah Ta’ala: {And pursue not that which you have no knowledge…) 36 Surat Al-Israa’, and His saying: But most of them follow nothing but conjecture; truly conjecture can be of no avail against Truth. Verily Allah is well aware of all that they do) 36 Surat Younos. The masses of the scholars had mentioned that usoul al ahkaam must be decisive (qat’iyah), Al-Haafidth Al-Mujtahid Abu Ishaaq Ibraaheem Ibn Mussa Al-Lakhmy Al-Ghornaaty known by Al-Shaatiby said in his book Al-Mowaafaqaat: “verily the usoul of the fiqh of the deen are decisive, not indecisive, and the evidence on that is, because they are referred to the totalities of the shari'ah, and that which is as such; is decisive” and he said: “If the indecisive is related to the totalities of the shari’ah, then it is possible to be related to basis of shari’ah (The Aqeedah), because it is the first totality, and that is not allowed”, and he said: “If it is allowed to make the indecisive one of the basis of the fiqh, then it becomes allowed to make it basis of the deen, and it is unanimously not like that, and so is the case here, because usoul al-fiqh are of the same relation to the shari’ah like usoul al-deen”, and he also said: “ Some scholars said: there is no way to prove the basis of the shari’ah by the indecisive, because it is a legislation, and we don’t worship by the indecisive except in the branshes”, and he said: “ The basis however, must be decisive; because if it is indecisive; it would be a possibility of disparity and such thing could not be a basis in the deen”.

امام جمال الدین عبدالرحیم الاسنوی نے اپنی کتاب "نهاية السول" میں امر (حکم دینے کے صیغے) کی دلالت کے بحث کے موقع پر، اس سلسلے میں غیر یقینی دلیل کا اعتبار نہ ہونے کے بارے میں کہا: «اور جہاں تک آحاد (انفرادی روایت) کا تعلق ہے تو وہ باطل ہے؛ کیونکہ انفرادی روایت غیر یقینی (ظنی) فائدہ دیتی ہے، اور شارع نے غیر یقینی دلیل کی اجازت صرف فروع میں دی ہے، جو عملی مسائل ہیں، نہ کہ علمی مسائل میں جیسے اصولِ دین کی بنیاد، اور اسی طرح اصولِ فقہ کی بنیاد میں، جیسا کہ الانباری (کتاب "البرهان" کے شارح) نے علماء سے سب کے متفقہ طور پر نقل کیا ہے»۔ تاہم، قرآنِ مجید کی آیات اصول میں غیر یقینی (ظنی) دلیل سے منع کرنے اور اس کی پیروی کرنے والے کی مذمت کرنے میں صریح ہیں، اور یہ نصوص تقاضا کرتی ہیں کہ شریعت کے اصول، خواہ وہ اصولِ دین ہوں یا اصولِ احکام، یقینی ہونے چاہئیں، اور ان میں غیر یقینی ہونا جائز نہیں۔ لہٰذا فقہ کی بنیاد میں کوئی بھی چیز غیر یقینی نہیں، کیونکہ اس کے بارے میں صریح ممانعت موجود ہے، بلکہ فقہ کے تمام اصول یقینی ہیں۔ اس بنا پر، کسی شرعی دلیل کا معتبر ہونے کے لیے اس کے حق میں یقینی دلیل قائم ہونا ضروری ہے، اور جب تک اس کے لیے یقینی دلیل قائم نہ ہو، وہ شرعی دلیل شمار نہیں ہوتی۔ وہ دلائل جن کی صحت پر یقینی دلیل قائم ہوئی ہے، صرف چار ہیں: قرآن، سنت، صحابہ کرام کا اجماع، اور وہ قیاس جس کی علت نص شرعی سے ثابت ہو۔ ان چار کے علاوہ کوئی بھی چیز شرعی دلیل شمار نہیں ہوتی، کیونکہ ان کے لیے کوئی یقینی دلیل موجود نہیں۔ اس طرح شرعی احکام کی بنیادیں، یعنی شرعی دلائل، انہی چار میں محصور ہیں اور ان کے سوا کچھ بھی معتبر نہیں۔

Imaam Jamaal Al-Deen Abd Al Raheem Al-Asnawy, in his book, Nihayat Al-Sou’l At the discussion of the denotation of the (imperative verb, do) with respect to that, the indecisive daleel is not considered he said: “And as for the Aahaad (individually narrated); it is invalid (baatil); because the individual narration avail the indecisive, and The Legislator allowed the indecisive in the branches only, which are the practical issues, without the knowledge issues like the basis of usoul al-deen, and also the basis of usoul al-fiqh, as Al-Anbaary (the explainer of Al-Borhaan book) transmitted from the scholars all together”. However, the verses of The Qur’aan are explicit about forbidding the indecisive in the usoul, and blaming whoever follows the indecisive, and these texts dictate that the basis (usoul) of the shari’ah in general whether they are usoul al-deen or usoul al-ahkaam (verdicts usoul); must be decisive, and it is not valid to be indecisive. Therefore there is nothing indecisive in the basis of the fiqh at all, because of the explicit forbiddance about that, but all basis of usoul al-fiqh are decisive. Accordingly, for the shari'ahi daleel to be considered as evidence; decisive evidence must be established for it, and unless decisive evidence is established for it; it is not considered as shari'ahi daleel. The adillah which the decisive evidence stood up to prove their validity are four only, they are: The Qur’aan, The Sunnah, The Consensus of The Sahaabah and The Qiyaas which has illah denoted by shari'ahi text, and anything other than these four is not considered as shari'ahi daleel, because there is no decisive evidence for them. Accordingly, the bases of the shari'ahi verdicts, i.e. the shari’ah evidences are confined to these four and nothing else is considered.