د رسول ﷺ کړنې درې ډولونه لري:

The actions of the messenger (SAW) are of three divisions:

لومړۍ ډله: طبیعي (جبلي) کارونه، یعنې هغه کارونه چې د انسان د جوړښت او فطرت برخه دي او هغه یې ترسره کوي، لکه ودرېدل، کښېناستل، څښل او نور دي. په دې کې هېڅ اختلاف نشته چې دا ډول کارونه د هغه (ﷺ) لپاره او د هغه د امت لپاره جائز دي. دوهمه ډله: هغه کارونه چې ثابت دي چې یوازې د رسول (ﷺ) لپاره دي او هېڅ څوک د هغه سره شريک نه دي، لکه د وتر لمونځ کې د هغه ځانګړتیا، د تهجد لمونځ، مشوره کول، د خپلو بېبيانو ته د انتخاب ورکول (چې ایا له هغه سره پاتې شي یا هغه یې طلاق کړي)، او لکه د هغه ځانګړتیا چې په روژه کې یې ورځ له شپې سره تړلې وه (الوصال في الصوم)، او نور دي چې ثابت دي چې د رسول (ﷺ) ځانګړتیا ده. په دې کې هېڅ اختلاف نشته چې د پيغمبر (ﷺ) په دې کارونو کې تقلید جائز نه دی، ځکه دا د هغه ځانګړتیاوې دي.

The first division: the natural (jibilliyah) actions, i.e. actions that are part of the human structure and his nature that he performs, like standing up, sitting down, drinking and the likes. There is no dispute that these kinds of actions are permissible for Him (SAW) and for his nation. The second division: the actions that are proven to be for the Messenger alone (SAW) and no one shares them with Him, like His specialty in the obligation of the Witr prayer, the night prayer (tahajjod), the consultation, giving His wives the choice (of whether they stay with Him or He divorces them), and like His specialty in connecting the day with the night in His fasting (Al-Wisaal fi Al-sawm) and the like which is proven to be the Messenger's specialty. There is no dispute that it is not permissible to imitate the Prophet (SAW) in these actions because they are His specialties.

د دریم ډول: هغه عملونه چې د پیغمبر ﷺ د طبیعت او د ځانګړتیاوو څخه نه دي، یعنې ټول نور عملونه، او پدې کې هیڅ اختلاف نشته چې موږ ته امر شوی دی چې په دې کې د رسول الله ﷺ تقلید وکړو، او هیڅ اختلاف نشته چې دا د شریعت دلیلونه دي لکه د هغه ﷺ خبرې او د هغه ﷺ خاموشي (تصویب)، نو باید د هغه ﷺ په عمل سره عمل وکړو ځکه چې هغه ﷺ دا کړی دی. دا د الله تعالی د دې ارشاد لپاره دی: {بیشکه تاسو لره د الله د رسول په ذات کې ښه نمونه ده…} سورت الاحزاب ۲۱، او د هغه تعالی د دې ارشاد لپاره: {زه یوازې هغه پیروي کوم چې ماته وحي کیږي…} سورت یونس ۱۵، او د هغه تعالی د دې ارشاد لپاره: {ووایه: زه یوازې هغه پیروي کوم چې زما رب ته وحي کیږي…} سورت الاعراف ۲۰۳، او د دې عمومیت څرګند، واضح او ښکاره دی، نو دا ټول هغه عملونه شامل کوي چې رسول الله ﷺ کړي دي، لکه څنګه چې د هغه ﷺ خبرې او خاموشي شاملې دي، نو د رسول الله ﷺ په ټولو هغو عملونو کې پیروي چې د هغه ﷺ ځانګړتیاوې یا د هغه ﷺ د طبیعت څخه نه وي، هر مسلمان باندې فرض ده، ځکه رسول الله ﷺ یوازې هغه پیروي کوي چې ورته وحي شوې وي. په دې سره سم، د رسول الله ﷺ پیروي د هغه عمل د کولو فرض والی نه دی، بلکه د عمل سره سم د پیروۍ فرض والی دی. نو که عمل واجب وي، کول یې واجب دي، او که عمل مستحب وي، کول یې مستحب دي، او که عمل مباح وي، کول یې مباح دي. نو پیروي د عمل د ډول سره سم فرض ده، او دا د رسول الله ﷺ د امرونو د پیروۍ په څیر دی، ځکه الله تعالی فرمایلي دي:

The third division: the actions that are not of the Prophet's nature and not of His specialties, i.e. all the other actions, and there is no dispute that we are commanded to imitate the Messenger (SAW) in them, and no dispute that they are shari'ahi evidences like His sayings and His silence (approval), so we must act according to His action because He (SAW) did it. That is for the saying of Allah Ta'ala: Indeed you have in the Messenger of Allah a good example…) 21 Surat Al-Ahzaab, and for His Ta'ala :saying I follow naught but what is revealed unto me…) 15 Surat Younus, and His Ta'ala saying: Say: "I but follow what is revealed to me from my Lord"…) 203 Surat Al-A'raaf, and the generality of this is explicit, clear and apparent, so it includes all the actions which the Messenger (SAW) performed, as it includes His sayings and His silence, therefore following the Messenger (SAW) in all His actions which are not His specialties or of His nature is a must upon every Muslim, because the Messenger (SAW) follows nothing except that which is revealed to Him. However following the Messenger (SAW) does not mean the obligation of performing the action that He performed, but it means the obligation of the following according to the action. So if the action is of the obligatory; its performance is an obligation, and if the action is of the preferable; performing it is preferable, and if the action is of the permissible; performing it is permissible. So the following is a must in accordance with the action type, and this is like following the orders of the Messenger (SAW), since Allah Ta'ala said:

﴿فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ﴾ سورة النور، آیت ۶۳، چې د رسول ﷺ د امر د مخالفت کونکو د ویرې لاره ده، د دې مانا ده چې د رسول ﷺ د هغه امر په تعمیلولو واجب دی چې هغه یې کوي، مګر دا نه دی چې د هغه امر کول فرض دي، بلکې تعمیل باید سره د هغه د امر په مطابق وي؛ نو که هغه د فرض په توګه کار کولو امر کړی وي، نو د هغه کار کول فرض دي، او که هغه په مستحب توګه امر کړی وي، نو د هغه کار کول مستحب دي، او که هغه په مباح توګه امر کړی وي، نو د هغه کار کول مباح دي، او همداراز د هغه ټول کارونه، د هغوی تابعداري باید وشي، مګر د خپل ډول سره سم.

(…then let those who withstand the Messenger's order, beware lest some trial befall them, or a grievous Punishment be inflicted on them) 63 Surat Al-Nour, which denotes the obligation of obeying the Messenger (SAW) in what He commands, but does not denote the obligation of performing what He commands, but the performance must be in accordance with what He commanded, so if He commanded to act as an obligation, then the performance of the action is an obligation, and if He commanded to act as a preferable, then the performance of the action is a mandoob, and if He commanded to act as a permissible, then the performance is permissible, and so are all His actions, they must be followed, but in accordance with their types.

کله چې فعل د واجب، مستحب یا مباح مفهوم ښیي، نو د دې لپاره د فعل په څېړنه کې تفصیل دی: که فعل داسې یوې قرینې سره یو ځای وي چې ښیي چې دا فعل د یوه پخوانی خطاب توضیح دی، نو دا زموږ لپاره توضیح ده، لکه کله چې رسول الله ﷺ څرګنده وویل: دا د فلانې خبرې توضیح ده، لکه د هغه قول: «همداسې لمونځ وکړئ لکه څنګه چې ما لمونځ کوي»، چې البخاري روایت کړی، او د هغه قول: «له ما څخه خپل مناسک واخلئ»، چې احمد روایت کړی، یا دا چې د حالاتو قرینې ښیي چې دا توضیح ده، لکه کله چې یو مجمل متن وي چې تفصیل ته اړتیا ولري، یا عام وي چې تخصیص ته اړتیا ولري، یا مطلق وي چې تقیید ته اړتیا ولري، او رسول الله ﷺ د اړتیا تر وخته دا توضیح نه وي کړې، نو کله چې توضیح ضروري شوه، هغه ﷺ یو فعل ترسره کړ چې توضیح وي، نو د هغه فعل توضیح شو. نو دغه افعال چې زموږ لپاره توضیح دي، یعنې د یو پخوانی خطاب لپاره، لکه یوه آیت یا حدیث، د توضیح شوې خبرې حکم اخلي: که توضیح شوې خبره واجب وي، نو فعل کول واجب دي، که توضیح شوې خبره مستحب وي، نو فعل کول مستحب دي، او که توضیح شوې خبره مباح وي، نو فعل کول مباح دي. که فعل داسې قرینې سره یو ځای نه وي چې توضیح والی ښیي، نه په نفي کې او نه په اثبات کې، یعنې د فعل سره هیڅ داسې نښه نه وي چې د یو پخوانی خطاب توضیح وي، نو بیا د دې لپاره چې معلومه شي چې واجب دی، مستحب دی یا مباح، یوې نښې ته اړتیا ده، ځکه دا د عمل کولو د غوښتنې په څیر وي، یوه یوازینۍ غوښتنه، او د دې لپاره چې معلومه شي چې دا قاطعه غوښتنه ده یا غیر قاطعه، یا اختیاري غوښتنه، یوې نښې ته اړتیا ده. نو هغه عمل چې د پخوانی خطاب د وضاحت لپاره دلالت ورسره نه وي، دغه عمل پخپله د دې لپاره یو دلالت ته اړتیا لري چې معلومه شي چې د هغه کول واجب دي، مستحب دي، یا جائز دي، او د هغه د کولو حکم به د دلالت له مخې وي. په دې سره سره، کله چې هغه عملونه مطالعه شي چې د پخوانی خطاب د وضاحت لپاره دلالت ورسره نه وي، نو ښکاري چې دوه ډوله دي: یو هغه دی چې په کې د الله تعالیٰ د قرب (نیکې عمل) موخه ښکاره وي. بل ډول هغه دی چې په کې د الله تعالیٰ د قرب موخه ښکاره نه وي. څه چې په هغه عمل کې د الله تعالیٰ قرب ښکاره وي، د هغه کول مندوب دي، ځکه چې دا چې د هغه په واسطه د الله تعالیٰ قرب حاصلیدای شي، دا د هغه د کولو د ترک په پرتله د رجحان دلیل دی، او دا چې د پریښودو لپاره سزا نه وي، دا دلیل دی چې غوښتنه قطعي نه ده، نو دا مندوب دی، نه واجب. نو دلالت معلومه کړه چې دا غیر قطعي غوښتنه ده، یعنې مندوب. څه چې په هغه عمل کې د الله تعالیٰ د قرب موخه ښکاره نه وي، د هغه کول مباح دي، ځکه چې د رسول ﷺ له خوا د هغه کول د غوښتنې (د کولو) ښکارندوی دي، او دا چې د هغه په کولو سره د الله تعالیٰ قرب نه حاصلیږي، دا د رجحان ښکارندوی نه دی، بلکه د کولو او پریښودو ترمنځ عدم رجحان ښیي، او که دا د غوښتنې د دلالت سره یوځای شي؛ نو ښکاره کوي چې غوښتنه د کولو او پریښودو ترمنځ اختیاري ده، او دا همدا مباح دی.

As for when the action denotes the obligation, and when it denotes the preference and when does it denote the permissibility; there are details for that by scrutinizing the action, if it is coupled with an indication which shows that the action is a clarification for a previous address, so it a clarifier to us, as when the Messenger (SAW) says explicitly: this is a clarification for so and so, like :saying His Do pray as you see me praying", compiled by Al- Boukhary, and His saying: أ" "Do your best to take your rites of pilgrimage (manaasik) from me", compiled by Ahmad, or that the contexts of the situations denote that it is a clarification, like if there is a summed up text (mujmal) which needs detailing, or a general which needs specifying, or an unrestricted which needs limiting, and the Messenger did not clarify it before the need for it, then when it became necessary to clarify; He (SAW) performed an action to clarify it, so His action became a clarification. So these actions which are clarification to us, i.e. for a previous address like an Aayah or a Hadeeth; they take the verdict of the clarified matter, if the clarified matter is a obligation, then performing the action is an obligation, and if the clarified matter is a preferable, then performing the action is a mandoob, and if the clarified matter is permissible, then performing the action is mubaah. If the action is not coupled with something that indicates that it is a clarification, neither as negation nor as affirmation, i.e. no indication is coupled with the action to show that it is a clarification for a previous address, then it needs an indication to determine whether it is an obligation, a preferable or a permissible, because it is then like the request to act, it is only a request, and it needs an indication to determine if it is a decisive request to act or a non decisive request, or an optional request. So the action which is not coupled with what indicates that it is a clarification for a previous address, that action itself needs an indication to determine that performing it is an obligation, preferable, or permissible, and the verdict of performing it will be according to the indication. However, by studying the actions that are not coupled with what shows that the action is meant to clarify a previous address; we can see that they are of two types: one of them is what the aim of getting closer to Allah Ta'ala (pious act) appears in it. The other type is what the aim of getting closer to Allah Ta'ala does not appear in it. As for the action in which getting closer to Allah Ta'ala is apparent; the performance of it is mandoob, because being from which one can get closer to Allah Ta'ala is an indication to overweigh performing it over leaving it, and being without punishment for leaving is an indication that the request is non decisive, therefore it is mandoob, not obligation. So the indication determined that it is a non decisive request to act, i.e. mandoob. As for the action in which the aim of getting closer to Allah Ta'ala is not apparent; it is mubaah to perform it, that is because, being performed by the Messenger denotes the request (to do it), and being not of which one can get closer to Allah Ta'ala by performing it does not denote overweighing, but it shows the non overweighing between the performance and the quitting, and if we join this with the denotation of the request; it shows that the request is optional between the performance and the quitting, and that is the mubaah.

بعض خلک وایی چې هغه عمل چې رسول الله ﷺ ترسره کړی وي، هغه ترسره کول واجب دي، او دوی دا نتیجه له دریو سرچینو اخلي: قرآن، سنت، او د صحابه کرامو اجماع. د قرآن څخه د دوی استدلال داسې دی: د الله تعالیٰ دا ارشاد: ﴿پس الله او د هغه رسول، هغه امي نبي ته ایمان راوړئ، هغه چې په الله او د هغه په کلماتو ایمان لري، او د هغه پیروي وکړئ…﴾ [سورۀ الاعراف: 158]. نو الله تعالیٰ د رسول الله ﷺ د پیروۍ حکم وکړ، او دا پیروي د هغه د خبرو تابعدارۍ او د هغه د کړنو په شان کړنې کولو سره کېږي، او امر د وجوب دلیل دی، نو عمل ترسره کول واجب دي. او الله تعالیٰ فرمایي: ﴿ووایه: که تاسو الله سره مینه لرئ، نو زما پیروي وکړئ، الله به تاسو سره مینه وکړي…﴾ [سورۀ آل عمران: 31]، چې دا ښيي چې د الله سره مینه د پیروۍ مقتضي ده، او د الله تعالیٰ سره مینه د اجماع له مخې واجبه ده، او هغه څه چې واجب مقتضي کوي هم واجب دي، نو پیروي واجبه ده. همدارنګه د الله تعالیٰ دا ارشاد: ﴿پس هغه کسان چې د رسول د امر مخالفت کوي، باید ووېرېږي چې ممکن ورباندې کومه فتنه یا دردناک عذاب راشي﴾ [سورۀ النور: 63]، نو الله د خپل امر د سرغړونې څخه ډار ورکړ، او ډار د وجوب دلیل دی، او امر د قول په شان د عمل لپاره هم دی. همدارنګه د الله تعالیٰ دا ارشاد: ﴿او هغه څه واخلئ چې رسول تاسو ته درکوي﴾ [سورۀ الحشر: 7]، دلته د اخیستو څخه مراد پابندي ده، او بې شکه رسول الله ﷺ موږ ته هغه عمل ورکړی چې هغه یې ترسره کړی، نو د هغه پابندي کول د آیت له مخې واجب دي. همدارنګه د الله تعالیٰ دا ارشاد: ﴿بې شکه تاسو لپاره د الله د رسول په ژوند کې ښه نمونه ده، د هغه چا لپاره چې د الله او د آخرت ورځې امید لري﴾ [سورۀ الاحزاب: 21]، ښکاره ده چې ښه نمونه د هغه چا لپاره ده چې ایمان لري، نو الله دا نمونه د ایمان سره وتړله. هرڅوک چې په الله او د وروستي ورځ باور لري، باید د الله رسول ﷺ غوره نمونه وګرځوي، یعنې هرچا چې رسول ﷺ غوره نمونه نه وګرځوي، هغه په الله او د وروستي ورځ باور نه لري، او دا د ټينګ غوښتنې نښه او د واجب کېدو دلیل دی. همدارنګه د هغه تعالی ویناه: ووایه: الله ته تابع اوسئ، او رسول ﷺ ته تابع اوسئ…) 54 سورة النور، هغه د رسول ﷺ اطاعت ته امر کړی دی، او امر د واجب کېدو ښودنه کوي، او څوک چې هغه عمل وکړي لکه څوک چې د هغه د عزت کولو په نیت کوي، هغه د هغه تابع دی، نو دا عمل کول واجب دي. همدارنګه د الله تعالی ویناه: بیا کله چې زید له هغې سره خپله واده ختمه کړه (د اړین رسمي کړنو سره)، موږ هغه تاسو ته واده کړه…) 37 سورة الأحزاب، نو هغه خپل عمل د تعقیب وړ قانون ګرځولی دی، چې دا ښيي چې د هغه عمل باید تعقیب شي.

Some people say that: it is obligatory (waajib) to perform the action which the Messenger (SAW) had performed, and they infer this from: the Qur'aan, the Sunnah, and the consensus of the Sahaabah. As for their inference from Al-Kitaab: That is the saying of Allah Ta'ala: So believe in Allah and His Messenger, the unlettered Prophet, who believes in Allah and His Words and follow him…) 158 Surat Al-A'raaf, so Allah commanded to follow the Messenger (SAW), and that is by submitting to His saying and performing like His performance, and the command is the obligation (wujoob), so it is obligatory to perform the action. And He Ta'ala said:Say: If you do love Allah, then follow me: Allah will love you…) 31 Surat Aal Imraan, which shows that loving Allah necessitates the following, and loving Allah Ta'ala is obligatory (waajib) by consensus, and that which the waajib necessitates is waajib, so the following is waajib. Also His Ta'ala :saying let then those who violate the Messenger's order, beware lest some trial befall them, or a grievous Punishment be inflicted on them) 63 Surat Al-Nour, so He warned for the violation of His command (Amr), and the warning is an indication for wujoob, and the command is for the action as it is for the saying. Also His :saying ala'Ta ه...) And take what the Messenger assigned to you…) 7 Surat Al-Hashr, the taking here means the adherence, and it is undoubtedly that the Messenger (SAW) gave us the action He performed, so adhering to it is waajib according to the Aayah. Also His Ta'ala saying: ْ have You indeed in the Messenger of Allah a good example (of conduct) for any one who seeks (to please) Allah and (to be successful in) the Final Day) 21 Surat Al Ahzaab, it is literally that the good example is for whoever believes, so He linked it to the belief, i.e. whoever believes in Allah and in the Final Day must take the Messenger of Allah (SAW) as the best example, which means that he whoever does not take the Messenger as the best example is not a believer in Allah nor in the Final Day, and this is an indication for the decisive request and an evidence for the wujoob. Also His Ta'ala saying: Say: Obey Allah, and obey the Messenger…) 54 Surat Al-Nour, He commanded to obey the Messenger (SAW) and the command denotes the obligation (al-wujoob), and he who performs the same action like someone with the intention to ennoble him; he is an obedient to him, accordingly performing the action is a waajib. Also the saying of Allah Ta'ala: Then when Zaid had dissolved (his marriage) with her, (with the necessary formality), We joined her in marriage to you…) 37 Surat Al-Ahzaab, so He made His action a must be followed legislation, which shows that His action must be followed.

فیصلہ کرنے والے کا دلیل کے طور پر سنت سے استدلال: روایت کیا گیا ہے کہ صحابہ کرام (رضی اللہ عنہم) نے نماز میں اپنے جوتے اتار دیے جب رسول اللہ ﷺ نے اپنے جوتے اتارے، پس انہوں نے سمجھا کہ رسول اللہ ﷺ کے فعل کی پیروی واجب ہے، اور نبی ﷺ نے ان کی تائید فرمائی، پھر آپ ﷺ نے انہیں اس کی علت (وجہ) واضح فرما دی۔ ابو سعید سے روایت ہے کہ: "نبی ﷺ نے نماز پڑھی پھر اپنے جوتے اتار دیے، تو لوگوں نے بھی اپنے جوتے اتار دیے، پھر جب آپ ﷺ فارغ ہوئے تو فرمایا: تم نے اپنے جوتے کیوں اتار دیے؟ انہوں نے عرض کیا: یا رسول اللہ! ہم نے آپ کو جوتے اتارتے دیکھا تو ہم نے بھی اتار دیے۔ آپ ﷺ نے فرمایا: جبریل میرے پاس آئے اور انہوں نے بتایا کہ ان میں ناپاکی ہے" (احمد نے اسے روایت کیا)۔ اسی طرح یہ روایت بھی ہے کہ آپ ﷺ نے انہیں حج کو عمرے سے الگ کرنے کا حکم دیا، مگر خود آپ ﷺ نے الگ نہیں کیا، تو انہوں نے آپ ﷺ سے عرض کیا: "آپ نے ہمیں حج کو الگ کرنے کا حکم دیا اور خود الگ نہیں کیا"، پس انہوں نے سمجھا کہ ان کا حکم آپ ﷺ کے حکم کی مانند ہے، اور نبی ﷺ نے ان کی اس سمجھ کا انکار نہیں فرمایا، بلکہ ان کے سامنے اپنا عذر واضح فرمایا، یعنی قربانی کا جانور ساتھ لانا۔ اسی طرح روایت ہے کہ آپ ﷺ نے روزے میں وصال (دن اور رات کو ملا کر بغیر افطار کے روزہ رکھنے) سے منع فرمایا، مگر خود آپ ﷺ نے وصال کیا، تو انہوں نے عرض کیا: "آپ نے ہمیں وصال سے منع فرمایا اور خود کرتے ہیں" تو آپ ﷺ نے فرمایا: "میں تم جیسا نہیں ہوں، میں اپنے رب کے پاس رہتا ہوں، وہ مجھے کھلاتا اور پلاتا ہے" (احمد نے اسے روایت کیا)۔ پس آپ ﷺ نے ان کی اس سمجھ کی تائید فرمائی کہ ان کا حکم آپ ﷺ کے ساتھ مشترک ہے، لیکن ان پر ایک ایسا عذر ظاہر فرمایا جو خاص آپ ﷺ کے لیے ہے۔ اسی طرح مسلم نے عمر بن ابی سلمہ سے روایت کیا کہ انہوں نے پوچھا: "یا رسول اللہ! کیا روزے کی حالت میں بوسہ لیا جا سکتا ہے؟" تو رسول اللہ ﷺ نے ان سے فرمایا: "یہ ام سلمہ سے پوچھو"، پھر انہوں نے بتایا کہ رسول اللہ ﷺ ایسا کیا کرتے تھے۔ اور اگر آپ ﷺ کے افعال کی پیروی نہ ہوتی تو ان روایات کا کوئی مفہوم ہی نہ ہوتا۔ همچنان هغه څه چې د هغه (ﷺ) څخه د غسل الجنابت کې د سر مینځلو په اړه روایت شوي دي، چې ویلي یې دي: "زه خو د خپل سر باندې درې لاسه اوبه اچوم"، چې د نسائي له خوا روایت شوی دی، او دا هغه ځواب و چې کله خلکو د غسل الجنابت په اړه د هغه (ﷺ) سره بحث وکړ. سربیره پردې، هغه څه چې بخاري روایت کړي دي چې رسول الله (ﷺ) صحابه کرامو ته امر وکړ چې د احرام څخه ووځي، د ویښتو غوښتل او قرباني ذبحه کول، خو دوی چپ پاتې شول (ځواب یې ونه کړ)، نو هغه (ﷺ) ام سلمه ته شکایت وکړ، بیا هغې ورته مشوره ورکړه چې ووځي، قرباني ذبحه کړي او ویښتان وغوښتي، نو هغه (ﷺ) داسې وکړل، بیا صحابه کرامو هم قرباني وکړه او ویښتان یې وغوښتل، او دا به داسې نه وای مګر دا چې د هغه (ﷺ) عمل باید تعقیب شي. اما اجماع، نو دا په دې وجه ده چې صحابه کرامو د جماع څخه وروسته د انزال پرته د غسل د واجب کیدو په اړه اختلاف وکړ، نو کله چې دوی ته د رسول الله (ﷺ) عمل ورسید، چې عایشې (رضي الله عنها) روایت کړی دی چې وې ویل: "زه او رسول الله (ﷺ) دا کار کړی دی، بیا مو غسل وکړ"، نو دوی په دې متفق شول چې دا واجب دی، چې ترمذي، ابن ماجه او احمد روایت کړی دی. همدارنگه هغه څه چې روایت شوي دي چې عمر (رضي الله عنه) به د تور ډبرې (حجر اسود) ته ویل او ښکلول یې: "زه ښه پوهیږم چې ته یوه ډبره یې، نه زیان رسولای شې او نه ګټه، او که ما د پیغمبر (ﷺ) دې ته لاس نه وای لګولی، زه به هم دې ته لاس نه لګوم"، چې بخاري روایت کړی دی. دا کار د صحابه کرامو ترمنځ پر بې له انکاره مشهور و، نو د هغه (ﷺ) د عمل د تعقیب کولو باندې اجماع وه.

د ټولو دې دلیلونو خلاصه یوه نقطې ته راځي، هغه دا چې د پیروي او د عمل کولو ترمنځ توپیر شته، یعنې د رسول الله ﷺ پیروي کول، یعنې د هغه څه کول چې رسول الله ﷺ یې کړي، نو د رسول الله ﷺ پیروي فرض ده او په دې کې هیڅ اختلاف نشته. خو د هغه عمل کولو کیفیت چې په کې د رسول الله ﷺ پیروي کېږي، د عمل له ډول سره سم توپیر لري. که عمل مباح وي، نو په هغه کې پیروي د مباح پیروي ده، یعنې د کولو او نه کولو ترمنځ اختیار وي، او دا هغه پیروي ده چې په دې حالت کې شته. او که څوک د هغې د کولو په خپل ځان باندې فرض کړي او د نورو لپاره یې واجب وګرځوي، نو هغه د رسول الله ﷺ پیروی نه کوي، بلکې د هغه سره مخالفت کوي، ځکه پیروي د عمل د ډول سره سم د عمل په کولو سره کېږي؛ که عمل واجب په توګه راغلی وي، نو کول یې واجب دي، که مستحب په توګه راغلی وي، نو کول یې مستحب دي او د نه کولو له امله څوک ګناهګار نه کیږي، او که مباح په توګه راغلی وي، نو کول یې مباح دي. نو هغه د عمل د ډول سره سم په عمل کولو سره د رسول الله ﷺ پیروي کوي، او که د دې څخه مخالفت وکړي، نو پیروی نه کوي. د پورتنیو ټولو دلیلونو موخه پیروي ده، نه د عمل کول، له همدې امله دا دلیلونه دا ثابتولو لپاره ښه دلیل نه دي چې هغه عمل چې رسول الله ﷺ یې کړی، کول یې واجب دي، او د دې استدلال چې واجب دی باطل دی. او دا د امر په شان دی، ځکه امر خپله وجوب نه دی، او هر هغه څه چې الله تعالی امر کړي هغه ټول واجب نه دي، بلکې د دلیلونو د بدلون سره بدلیږي، نو هغه څه چې امر شوي، ممکن واجب وي، ممکن مستحب وي، او ممکن مباح وي. په امر کې وجوب د امر پر منلو دی، نه د هغه څه کول چې امر شوي دي، او د امر منل یوازې د هغه سره سم کېدای شي چې الله تعالی امر کړی دی. که هغه د وجوب په توګه امر وکړي، نو د هغې ترسره کول واجب دي، او که د ندب په توګه امر وکړي، نو د هغې ترسره کول مستحب دي، او که د اباحت په توګه امر وکړي، نو د هغې ترسره کول مباح دي. او مباح کار واجب ګرځول د امر کوونکي اطاعت نه دی، بلکه د هغه چې امر یې کړی دی، مخالفت دی؛ همداسې د رسول الله ﷺ د عملونو پیروي هم یوازې هغه ډول کېږي چې عمل په هغه ډول راغلی وي.

The answer to all these evidences can be narrowed down to one single point, that is, there is difference between the following and performing the action, i.e. there is difference between following the Messenger (SAW) performing what the Messenger did, so following the Messenger is obligatory and no dispute about that. But the performance of the action in which the Messenger (SAW) must be followed varies in accordance with the action. If the action is permissible; then the follow in it is following in the permissible, i.e. it is optional between doing it or leaving it, so this is the following in this situation, and if someone obliged its performance on himself and made it obligatory (for the others) he would not be following the Messenger, but he would be differing with Him, because the following occurs by performing the action in accordance with its type, if it came as waajib, then its performance is waajib, if it came as mandoob, then its performance is mandoob and one will not be sinning for leaving it, and if it came as mubaah, then its performance is mubaah, so he follows the Messenger by acting in accordance with type of the action, and if he differs that; he would not be following. All the previous evidences are for the following, not for performing the action, therefore they are not good evidence that performing the action which the Messenger (SAW) did is obligatory, and so their inference that it is obligatory is void. And this is like the command (Al-Amr), as the amr is not the obligation, and not all that Allah Ta'ala commanded is obligatory, but it varies by the variation of the indications, so what He commanded could be waajib, mandoob, and it could be mubaah. The obligation concerning the command is the compliance with the command, not performing what He commanded, and the compliance with the command can only be in accordance with what He Ta'ala commanded. So if He commanded as obligation (wujoob), then performing it is waajib, and if He commanded as preference (nadb), then performing it is mandoob, and if He commanded as permissibility (ibaahah), then performing it is mubaah. And turning the mubaah into an obligation is not obedience to the commander, but differing to what he commanded, so is following the actions of the Messenger, it is but in accordance with how the action came.

بعض خلک وایی چې: د پیغمبر ﷺ هغه عمل کول چې هغه یې کړی دی مندوب دی، او دوی دا خبره د الله تعالی د دې ارشاد څخه استنباط کوي: {یقیناً تاسو لپاره د الله د رسول ﷺ کې ښه نمونه ده، د هغه چا لپاره چې د الله او د وروستي ورځې امید لري او ډیر د الله یادونه کوي} الاحزاب 21، نو د (اسوه) نمونې ته د (حسنة) ښه ویل د عمل د ترجیح په ښودلو دلالت کوي، او وجوب نفي کیږي ځکه چې دا د اصل خلاف دی، او د الله د دې ارشاد لپاره: (لپاره تاسو) ویلی دی او (په تاسو باندې) نه دی ویلی، نو ترجیح ټاکل کیږي.

Some people say that: performing the action that the Messenger did is mandoob, and they infer this from the saying of Allah Ta'ala: the in have you Indeed (ِ Messenger of Allah a good example (of conduct) for any one who seeks (to please) Allah and (to be successful in) the Final Day, and who engages much in the praise of Allah.) 21 Surat Al-Ahzaab, so qualifying the (uswah) example as (hasanah) good indicates overweighing (the performance), and the obligation is negated because it is contrary to the principle (asl), and for His saying: (For you), and did not say:( upon you, so the preference is determined.

جواب دا دی چې د هغه (ﷺ) د عمل د تقلید څخه مراد دا دی چې هغه عمل داسې ترسره کړو لکه څنګه چې هغه (ﷺ) ترسره کړی و، که څه هم که هغه واجب لمونځ وکړ او موږ یې د نفل په توګه وکړ، یا برعکس، نو دا د هغه تقلید نه وي، ځکه تقلید دا دی چې عمل هغسې ترسره شي لکه څنګه چې هغه ترسره کړی، او دا واجب دی، مستحب نه دی. او د هغه ﷺ د قول په اړه: (ښه) د "اُسوه" صفت دی، چې معنا یې ښه تقلید دی، او دا د افضلیت دلیل نه دی. تقلید واجب دی لکه څنګه چې آیت ښيي، د الله تعالی د دې قول له مخې: {بیشکه تاسو ته د رسول الله په ژوند کې ښه نمونه ده، هغه چا لپاره چې د الله او د آخرت ورځې امید لري} ... دا د تقلید د واجب کیدو ښکاره دلیل دی. خو دلته تقلید د عمل کولو واجب معنا نه لري، بلکه د پیروۍ واجب معنا لري، او چونکې د هغه ﷺ عمل د دلیل پرته نه ټاکل کیږي چې واجب دی، مستحب دی یا مباح، نو ترسره کول نشي کیدای چې واجب وي تر هغه چې د دلیل له مخې ثابته شي چې واجب دی؛ او په دې اساس آیت پیروي ښيي، نه دا چې عمل ترسره کول ښيي، نو د دې لپاره د عمل ترسره کول مستحب دی هیڅ دلالت نه لري.

The answer to this is that, what is meant by imitating His action is that we make the action performed the way He (SAW) made it performed, though if He prayed a waajib and we prayed it as (naafilah) supererogatory or vice versa it would not be imitating Him, for the imitation is performing the action the way He performed it, and this is waajib not mandoob, and about His saying: ( good) is a quality for the uswah, which means good imitation, and this is not an evidence for the preference. The imitation is waajib as the Aayah denotes, for His Ta'ala saying: "for whoever seeks (to please) Allah and (be :said He ,Day Last) in successful good example (of conduct) for any one who seeks (to please) Allah and (to be successful in) the Final Day …), it is an indication that shows the obligation of the imitation. But the imitation here does not mean the obligation to perform the action, but the obligation to follow, and since His action is not determined whether it is waajib, mandoob, or mubaah except by the indication; the performance cannot be waajib unless it is proven by the indication that it is waajib, and accordingly the Aayah denotes the following, and does not denote performing the action, so it has no denotation that performing the action is mandoob.

بعض دیگر خلک وایی: د هغه عمل کول چې رسول الله (صلی الله علیه وسلم) یې کړی وي مباح دی، نه واجب دی او نه مندوب، او د دوی دلیل دا دی چې د هغه عمل حرام کیدای نشي او نه مکروه کیدای شي، ځکه دا په اصل کې منفي دی، او ښکاره داسې ده چې که د حقیقي مسلمانانو لخوا حرام او مکروه کول لږ واقع کیږي، نو د ډیر معزز مسلمان لخوا یې څنګه واقع کیدای شي؟ نو عمل یا واجب کیدای شي، یا مندوب یا مباح. او ځکه چې وجوب او ندب په اصل کې منفي دي، ځکه د عمل کولو یا پریښودو ملامتي اثبات شوې ده، او د وجوب او ندب اضافه کول د دلیلونو پرته ثابت نه دي، او دا نشته، نو پاتې یوازې ابahah ده. ځواب دا دی: که د رسول الله (صلی الله علیه وسلم) په مجرد عمل کې (چې بیانونکی نه وي) د الله تعالی ته نږدې کیدل نه ښکاري، نو دا مباح دی، ځکه هغه عمل چې بنده پرې د الله تعالی ته نږدې کیدای نشي، دا قرینه ده چې په کې د رسول الله تابعداري غوښتل شوې نه ده، او چې رسول الله دا کار کړی وي، معنا یې دا ده چې دا یې د کولو غوښتنه کړې ده، نو د کولو غوښتنه اختیاري ده، او دا مباح دی. پرته له دې، قرینه ټاکي چې واجب دی یا مندوب. په همدې اساس، د رسول الله د عملونو دلالت محدودول چې دلالت یې یا واجب، یا مندوب یا مباح وي، او حرام او مکروه ته دلالت نه کوي، سم دی، خو د دلالت محدودول یوازې اباحه ته غلط دی، ځکه قرینه د وجوب یا ندب دلیل ده، او دا په هغه عمل کې موجود وي چې په کې د الله تعالی ته نږدې کیدو مقصد ښکاره وي، نو دا مندوب دی، او که د وجوب ښکاره قرینه موجوده وي، نو دا واجب دی.

Some other people say that: performing the action which the Messenger (SAW) did is Mubaah, and not obligatory nor is it mandoob, and their inference to this is that His action cannot be haraam, nor can it be makrooh, because it is originally (basically) negated, and apparently it is different, because if committing the haraam and the makrooh rarely occurs by the rightful individual Muslims, then how could it occur by the most honorable Muslim, then the action can be either waajib, mandoob, or mubaah. And since the obligation (wujoob) and the preference (nadb) are originally negated, because lifting up the blame for acting or quitting is affirmed, and the addition of the wujoob and the nadb is not proven without evidences, and they do not exist, so what remains is the Ibaahah. The answer to that is: if getting closer to Allah Ta'ala does not appear in the abstract (not a clarifier) action of the Messenger (SAW), then it is mubaah, because being not of which the servant can get closer to Allah by (doing) it; is an indication (qareenah) that imitating the Messenger in it is not requested, and being that the Messenger did it; means He requested to do it, so the request to do it is optional, and that is the mubaah. As for other than that; the qareenah determines if it is waajib or mandoob. Accordingly, limiting the denotation of the actions of the Messenger that they denote: the waajib or the mandoob or the mubaah, and that they do not denote the haraam and the makrooh; is correct, but limiting their denotation to the ibaahah (permissibility) is wrong, because the indication (qareenah) is the daleel for the wujoob or the nadb (preference), and it existed in the action which the aim of getting closer to Allah Ta'ala appeared in it, therefore it is mandoob, and if a qareenah that denotes the obligation exists; it is then waajib.

له پورتنیو ټولو خبرو څخه داسې څرګنده شوه چې د رسول اللہ ﷺ کارونه نه وجوب، نه ندب او نه اباحت ښیي، بلکې یوازې د عمل کولو غوښتنه ښیي، او قرینه ده چې ټاکي چې دا واجب دی، مندوب دی یا مباح. دا د هغو کارونو په اړه ده چې د پخوانۍ خطاب د توضیح په توګه نه وي راغلي. او هغه کارونه چې د پخوانۍ خطاب د توضیح په توګه راغلي وي، دوی د هغه څیز تابع کیږي چې روښانه شوی دی، که دا واجب وي، که مندوب او که مباح.

It becomes clear from all the previous, that the actions of the Messenger (SAW) do not denote the wujoob, nor the nadb, nor the ibaahah, but they only denote the request to act, and the qareenah is what determines whether it be waajib, mandoob, or mubaah. That is in the actions that did not come as clarification for previous address, and as for the actions that came as clarification for previous address; they follow the clarified matter whether it is waajib, mandoob, or mubaah.

هغه کارونه چې د الله رسول ﷺ ترسره کړي، او هغه چې د مخکینیو خبرو روښانونکي نه دي، او نه داسې دلیل ښودل شوی چې دا د هغه د ځانګړتیاوو څخه دي، او موږ پوهیږو چې د دوی ډول یا واجب دی، یا مستحب، یا جایز، یا د هغه د روښانه کولو له مخې، یا د بل هر دلیل له مخې، یعنی قرینه، نو په دې ډول کارونو کې د هغه تقلید واجب دی، یعنی د هغه اتباع فرض ده، او د دې دلیل نص او د صحابه‌وو اجماع ده. څرنګه چې نص، دا د الله تعالی د قول لپاره دی: {پس کله چې زید له هغې څخه طلاق واخیست، موږ هغه ستاسو په نکاح کې ورکړه، ترڅو مؤمنانو ته د خپلو متبنّیانو د ښځو په اړه څه ګناه نه وي، کله چې دوی له هغوی څخه طلاق واخلي...} (الاحزاب: ۳۷)، او که د هغه په کار کې تقلید او اتباع نه وای شوی، نو دا آیت هیڅ معنا نه درلودله. همدارنګه د الله تعالی قول: {ووایه: که تاسو الله سره مینه لرئ، نو ماته تابعداري وکړئ، الله به تاسو سره مینه وکړي...} (آل عمران: ۳۱). د استدلال ټکی دا دی چې الله د خپل رسول ﷺ اتباع د الله د واجبې مینې لپاره ضروري ګرځولی، او څرنګه چې اتباع ضروري ده، نو د هغې نشتوالی د واجبې مینې نشتوالی را ږدي، او دا په اتفاق سره منع ده. ځکه رسول ﷺ اتباع د الله د مینې د ثبوت لپاره شرط دی، او که شرط (یعنی اتباع) پیښ نه شي، نو مشروط شی (یعنی د الله د مینې ثبوت) هم نه پیښیږي، او څرنګه چې د الله سره مینه فرض ده، نو د رسول ﷺ اتباع هم فرض ده. همدارنګه د الله تعالی قول: {یقیناً تاسو لپاره د الله د رسول ﷺ کې ښه نمونه (اسوه) ده، د هغه چا لپاره چې د الله او د وروستي ورځې امید لري...} (الاحزاب: ۲۱)، او په دې کې دلیل دا دی چې الله تعالی د رسول ﷺ تقلید د الله او د وروستي ورځې په امید لرلو کې ضروري ګرځولی، او د تقلید نشتوالی د هغه شی نشتوالی را ږدي چې دا ضروري کوي، یعنی د الله او د وروستي ورځې امید، او دا کفر دی. دا د تقلید د وجوب دلیل دی.

The actions performed by the Messenger of Allah (SAW) which are not clarifier for previous address, nor that the daleel has been furnished that they are of His specialties, and we know their type is either obligation, preference, or permissibility, either by His clarification to us, or by any other daleel, i.e. a qareenah (indication), imitating Him in such actions is obligatory, i.e. following Him is fardh, and the evidence for this is the text and the consensus of the Sahaabah. As for the text, that is for the saying of Allah Ta'ala: Then when Zaid had divorced her, We joined her in marriage to you: in order that there will be no offence to the Believers (in the matter of marrying) with the wives of their adopted sons, if the latter have divorced them…) 37 Surat Al-Ahzaab, and if He is not being imitated in His action and followed; the verse would have no meaning. Also His Ta'ala saying: Say: If you do love Allah, then follow me; Allah will love you…) 31 Surat Aal Imraan, and the point of inference (al istidlaal) is that Allah made His following a necessity for the obligatory love of Allah, and since following Him is a necessity; the lack of it lacks the obligatory love (of Allah), and that is unanimously forbidden. That is because following the Messenger is a condition for proving the love of Allah, and if the condition (which is the following) does not occur; the conditioned matter (which is proving the love of Allah) will not occur, and since loving Allah is fardh, then following the Messenger is fardh. Also His Ta'ala saying: ِ }Indeed you have in the Messenger of Allah (uswah) a good example (to follow) for the one whose hope is in Allah and the Last Day…) 21 Surat Al-Ahzaab, and the proof in this is that He Ta'ala made imitating (al-ta'assi) the Prophet (SAW) from the necessities of having hope in Allah Ta'ala and the Last Day, and the none imitation necessitates the lack of what necessitated it, i.e. having hope in Allah and the Last Day, and that is kufr. So that is an indication for the obligation of the imitation.

څرنگه چې د صحابه کرامو اجماع، نو دا ځکه چې صحابه کرام په ټولیزه توګه د رسول الله ﷺ د عملونو طرف ته رجوع کوله، لکه د تور ډبرې د ښکلولو په اړه د دوی رجوع رسول الله ﷺ ته، د روژې په حالت کې د ښکل کولو د جواز په اړه، او نور نه شمیرل کیدونکي پیښې.

As for the consensus of the Sahaabah, that is because the Sahaabah unanimously used to refer to His actions, like their referring to Him (SAW) in kissing the Black Stone, the permissibility of kissing while He was fasting, and many other uncountable events.

پس دا دلیلونه د تقلید د واجب کیدو د ثابتولو لپاره کافي دي. او تقلید دا دی چې د هغه (پیغمبر) په شان عمل وکړل شي. نو په عمل کې تقلید داسې دی: د هغه د عمل په شان عمل وکړل شي، د هغه د عمل د کیفیت سره سم، او د هغه د عمل له امله. نو "د هغه د عمل په شان" ویناوی یوه محدودیت دی، ځکه چې د عملونو د شکلونو د اختلاف سره تقلید نشته. او "د کیفیت سره سم" ویناوی دویمه محدودیت دی، ځکه چې دا د عمل د هدف او نیت شریکولو معنا لري، ځکه چې که د رسول الله ﷺ عمل او د تقلید کونکي عمل یو له بل سره توپیر ولري (یو یې واجب وي او بل نه وي)، که څه هم د دواړو شکل یو وي، نو تقلید نشته. او "د هغه د عمل له امله" ویناوی دریمه محدودیت دی، ځکه که د دوو کسانو عمل په شکل او کیفیت کې یو وي، خو هیڅ یو یې د بل د عمل له امله ونه کړي، لکه د ځینو کسانو دا توافق چې د ظهر لمونځ وکړي، یا د رمضان روژه ونیسي د الله تعالی د امر په ځواب کې؛ موږ نه وایو چې دوی یو بل تقلید کوي. همدارنګه که د هغه ﷺ عمل په یو ځانګړي ځای یا وخت کې واقع شو، نو ځای یا وخت د تقلید او پیروۍ په کې هیڅ اعتبار نه لري، که عمل تکرار شوی وي یا نه، مګر کله چې دلیل دا وښيي چې عبادت د یو ځانګړي ځای یا وخت لپاره دی، لکه د حج ځانګړتیا د عرفات لپاره، د لمانځه ځانګړتیا د خپلو وختونو لپاره، او د روژې ځانګړتیا د رمضان لپاره. دا تقلید دی. نو که پیغمبر ﷺ یو عمل د مستحب په توګه وکړ، او موږ هغه د واجب په توګه وکړ، زموږ عمل تقلید نه وي، بلکې د پیغمبر ﷺ د امر خلاف ورزي ده او دا حرام دی. نو تأسي (تقلید) دا ده چې موږ هغه ورته عمل وکړو لکه د هغه ﷺ عمل، د هغه کیفیت سره سم، او د هغه ﷺ د عمل له امله. د هغه ﷺ د عمل تقلید کولو لپاره، د دې درې واړو محدودیتونو ته رسیدل حتمي دي.

So those evidences are sufficient to prove the obligation to imitate. And the imitation is performing like His action. So the imitation in the action is to act: like His action, in accordance with its quality, and because of His action. So the term: "Like His action" is a restriction since there is no imitation with the variation of the actions figures. And the term: "In accordance with its quality" is a second restriction, because it means sharing the purpose and the intention of the action, since there is no imitation with the variation of the two actions (the action of the Messenger (SAW) and the action of the imitator) if one of them being an obligatory and the other is not, even if they have one figure. And the term: "Because of His action" is a third restriction because if the actions two people are the same in the figure and the quality but none of them has acted because the other acted. Like the agreement of some people to pray the Dthuhr prayer, or to fast the month of Ramadhan responding to the command of Allah Ta'ala; we do not say: they are imitating each other. Accordingly if His action happened in a specific place or time; the place or the time have no interference (consideration) in following and imitating (the Messenger (SAW)) whether the action happened repeatedly or not repeatedly, unless the daleel denotes that the worship is specific for a particular place or time, like the specification of the Hajj for Arafaat, the specification of the prayers for their times, and the specification of the sawm for Ramadhan. This is the imitation. Hence if the Messenger performed an action as mandoob, and we performed it as waajib, our action would not be imitation, rather it is breaching the command of the Messenger and that is haraam, so the ta'assi (imitation) is that we do the same like His (SAW) action, according to its quality, and because of His action. To imitate His action; it is inevitable to achieve these three restrictions.