۱۱۔ د تفسیر سرچینې - اسلامي شخصیت | Quran Course

۱۱۔ د تفسیر سرچینې - اسلامي شخصیت | Quran Course

0% read · 4 min left

اسلامي شخصیت Bookmark

This chapter was translated automatically from English and may contain mistakes. Read the original

Show original

۱۱۔ د تفسیر سرچینې

11. Sources Of Tafsīr

by Sheikh Taqīuddīn An-Nabahānī4 min readViewed 110 times

د «د تفسیر سرچینو» څخه دا مراد نه دی هغه علمي څانګې چې مفسرینو د هغه نظر له مخې قرآن تفسیر کاوه چې دوی یې لرل، لکه توحید، فقه، بلاغت، تاریخ او نور. دا د تفسیر سرچینې نه دي. بلکه دا هغه شیان دي چې په مفسر اغیز کړی و او هغه یې په تفسیر کې د یوې ځانګړې خبرې ته مایل کړی و. د «د تفسیر سرچینو» څخه مراد هغه معتبر مآخذ دي چې مفسرینو نقل کړي دي. هغه څه چې دوی نقل کړي، په خپلو تفسیرونو کې یې لیکلي دي، د تفسیر کې د دوی د لوري له پامه پرته. که د تفسیر سرچینې مطالعه کړو، موږ وینو چې دا یوازې درې دي.

The word “sources of Tafsīr” does not mean the disciplines the mufassirun used to rely on when explaining the Qur’ān according to the idea they carried such as tawheed, jurisprudence (fiqh), rhetorics (balaagha), history etc. These are not the sources of tafsīr. Rather, they are matters which had an effect on the mufassir which led him to lean towards a specific matter in tafsīr. What is intended by 'sources of tafsīr' are the authoritative sources that the mufassirun qouted. What they quoted they wrote down in their tafsīrs, irrespective of their orientation in tafsīr. If we study the sources of tafsīr we find that they are confined to three:

لومړی: هغه تفسیر چې له رسول الله ﷺ څخه روایت شوی، لکه هغه حدیث چې رسول الله ﷺ فرمایلي دي:

First: Tafsīr which has been transmitted from the Messenger of Allah  such as the narration that the Messenger  said:

دې ځای کې موږ ګورو چې مفسرین، د هغه څه پر باور نه لرلو له امله چې ذکر شوي وو، د هغه څه په حد کې نه دي ودرېدلي چې نقل شوي دي. بلکې دوی هغه څه ته ورسره نور هم داسې څه ملګري کړل چې دوی د خپل اجتهاد له لارې ورسېدل. دوی د متن په حد کې نه دي درېدلي. هغه څه چې د صحابه کرامو په اړه د تفسیر له مخې ذکر شوي، د رسول الله ﷺ په حدیثونو کې اضافه شول. دا د نقل شوي تفسیر څخه پیل شو، همداسې د تابعینو د تفسیر څخه هم. د نقل شوي تفسیر دا ډول ډیر لوی شو او دا د هغه څه شامل شو چې د رسول الله ﷺ، صحابه کرامو او تابعینو په اړه نقل شوي وو. هر یو د تفسیر په توګه کفایت کوونکی شو. د پخوانیو دورو کې لیکل شوي د تفسیر نږدې ټول کتابونه د تفسیر په همدې ډول پورې محدود وو.

That is why we find the mufassirun due to their lack of trust for what is mentioned did not stop at the limit of what has been reported. Rather, they followed that with what they reached through their own Ijtihād. They did not stop at the limit of the text. What has been mentioned about the Sahabah in terms of tafsīr was added to the ahadīth about the Messenger of Allah . It began with the transmitted tafsīr and likewise with the tafsīr of the tabi'un. This genre of transmitted tafsīr became huge and it began to include what has been transmitted about the Messenger of Allah , the Sahabah and Tabi'un. Each one came to suffice as a tafsīr. Nearly all the books of tafsīr written in the early ages were restricted to this manner of tafsīr.

دوم: د تفسیر له سرچینو څخه یوه سرچینه رأی یا هغه څه دي چې په تفسیر کې اجتهاد بلل کیږي. دا ځکه چې مفسر د عربو خبرو او د هغوی د ژبې طریقو پوهیږي. هغه د عربي تعبیرونو او د هغوی معنا د جاهلي شاعرۍ، نثر او نورو ورته شیانو په پیژندلو سره پیژني. همدارنګه هغه د یوې آیت د نزول سبب څخه هغه څه زده کوي چې سم یې ګڼي. د دغو وسیلو په کارولو سره مفسر د خپل اجتهاد له مخې قرآني آیتونه تشریحوي. د رأی په تفسیر کې دا معنا نه لري چې څوک د آیت په اړه هغه څه ووایي چې خوښ یې دي یا چې زموږ نفساني غوښتنې یې اړ کوي. بلکه هغه رأی چې تفسیر پرې ولاړ وي، د جاهلي ادب له مخې دی، یعنې شاعرۍ، نثر، د عربو دودونه او خبرې. په ورته ډول دا رأی د هغو پېښو پر بنسټ هم ولاړ دی چې د رسول ﷺ په زمانه کې پیښې شوې، او هغه دښمنیو، جګړو، هجرت، غزاګانو او مصیبتونو پر بنسټ هم چې رسول ﷺ ورسره مخ شو. او هغه هرڅه چې په هغه دوره کې پیښ شول او حکمونو ته یې اړتیا وه او د قرآن نازلېدو غوښتنه یې کوله. نو د رأی په تفسیر کې مقصد دا دی چې جملې د هغو معنا‌ګانو له لارې وپوهېږو چې مفسر د ژبې او پېښو په اړه لرې ښودل کیږي. او د هغه څه په اړه چې د سیدنا علي بن ابي طالب څخه روایت شوي چې هغه ویلي دي:

Second: One of the sources of tafsīr is the opinion (ra'y) or what is termed as Ijtihād in tafsīr. This is because the mufassir knows the speech of the Arabs and their mannerisms in the spoken language. He knows the Arabic expressions and their meanings by being acquainted with the same thing in jahili poetry, prose etc. And he familiarises himself with what he finds to be correct from the cause of revelation of a verse. Using these tools he explains the Qur’ānic verses in accordance with what he has reached through his Ijtihād. Tafsīr by opinion does not mean saying whatever one likes about the verse or whatever our own desires demand. Rather, the opinion according to which the tafsīr takes place depends on the jahili literature in terms of poetry, prose, the customs and speech of the Arabs. At the same time it relies on the events that took place in the days of the Messenger  and whatever the Prophet  faced in terms of hostility, conflicts, migration (hijra), wars and afflictions. And whatever happened during that period which required hukms and demanded the revelation of the Qur’ān. Therefore, what is meant by performing tafsīr by opinion is to understand the sentences by understanding its meanings which are indicated by the information the mufassir has at his disposal in terms of the language and events. As for what has been narrated about sayyidina 'Ali ibn Abi Talib that he said:

دا دا مطلب نه لري چې قرآن کریم د هغه هر نظر لپاره خلاص دی چې تاسو یې د هغې تفسیر کول غواړئ. بلکه مراد دا دی چې هر یوه عبارت یا جملې د تفسیر په کتاب کې ډیرو نظرونو ته خلاصه ده، خو دا نظرونه هغو معنیو پورې محدود دي چې هغه عبارت یا جمله ورته خلاصه ده، او هغه حد نه تېروي. له همدې امله، تفسیر بالرأي د یوې جملې داسې پوهېدل دي چې د هغې د عبارتونو د معنیو په حدود کې وي. له همدې کبله علماو دې ته تفسیر بالاجتهاد وویل.

This does not mean that the Qur’ān is open to any viewpoint you wish to explain it from. Rather, what is meant is that any one expression or sentence is open to a number of viewpoints in tafsīr but the viewpoints are restricted to the meanings the expression or sentence is open to, which does not overstep that limit. Consequently, tafsīr by opinion means the understanding of a sentence within the limits of the meanings its expressions are open to. That is why they called it tafsīr by Ijtihād.

د صحابه کرامو څخه ډېری مفسرین به د قرآن تفسیر د رایې (شخصي نظر) په ذریعه کاوه او په لومړي درجه پر هغه تکیه کوله. دوی به د تفسیر په وخت کې حتی د یوې کلمې په تشریح کې هم سره اختلاف کاوه، چې دا په دې ښیې چې دوی پر خپل خاص فهم تکیه کوله، لکه څنګه چې د ابن عباس، ابن مسعود، مجاهد او نورو په اړه روایت شوي دي. د بېلګې په توګه دوی د «طور» کلمه په هغه ارشاد کې تشریح کوله چې الله تعالی فرمایي:

The great majority of the mufassirun from the Sahabah used to explain the Qur’ān by opinion and rely on it in the first degree while performing tafsīr. They used to disagree in tafsīr even in the explanation of a single word which indicates that they used to rely on their own particular understanding like much of what has been reported about Ibn 'Abbas, Ibn Mas'ud, Mujahid and others. For example they used to explain the word Tur in His  saying:

د مختلفو تفسیرونو سره. مجاهد "طور" د یوه غره نوم بللی دی، ابن عباس دا د خپل غره په معنا بللی دی، او ځینو ویلي دي چې طور هغه څه دي چې له غره څخه خپریږي، او هغه څه چې خپرېدونکي نه وي، طور نه دی. په تفسیر کې دا اختلاف د نقل شوي معلوماتو د اختلاف له امله نه دی، بلکه د رأی اختلاف دی. که څه هم دا بیان ژبنی دی، نو څه به وي کله چې اختلاف د جملې د معنا په اړه وي، نه د یوې لفظي معنا په اړه؟ همدا وجه ده چې دوی په لغاتو کې له اختلاف سره سره د آیتونو په معنا کې هم اختلاف کړی دی. د صحابه کرامو تفسیرونو په مطالعه، په ځانګړې توګه د مشهورو مفسرینو په تفسیرونو کې، ښکاره کیږي چې په عمومي توګه دوی د تفسیر په وخت کې په شخصي رأی باندې تکیه کوله. هغه روایتونه چې د ځینو صحابه کرامو په اړه نقل شوي چې دوی د رأی له مخې تفسیر کولو څخه ځان ساتلی و او یوازې په نقل شوي (منقول) تفسیر بسنه کوله، په هغه څوک پورې اړه لري چې د تفسیر وسیلې نه وي ترلاسه کړې، لکه د عربي لغت پوهه، د هغه پیښو پوهه چې آیتونه پکې نازل شوي. دا دې معنا نه لري چې د قرآن پوهیدو څخه ځان وساتل شي، ځکه قرآن په دې نازل شوی چې خلک یې وپوهیږي، نه دا چې یوازې د نقل شوي تفسیر په کچه پاتې شي. له همدې امله نه شو ویلای چې صحابه کرام په دوه ډلو ویشل شوي وو، یوې ډلې د رأی په اساس د قرآن په اړه هیڅ نه ویل، او بلې ډلې د خپلې رأی له مخې خبرې کولې. بلکه ټول صحابه د خپلې رأی سره د قرآن په اړه خبرې کولې. دوی دې ته پاملرنه کوله چې څوک پرته له دې چې د تشریح شوې لفظي معنا او د قرآني آیتونو څخه د جملې د روښانولو په اړه یقیني علم ولري، د خپلې رأی له مخې د قرآن په اړه څه ونه وایي. همدا د تابعینو موقف هم و. لیکن ان کے بعد کچھ لوگ ایسے آئے جنہوں نے ان اقوال کو جانا اور انہیں اس بات پر تنبیہ سمجھا کہ قرآن کے بارے میں اپنی رائے سے بات نہ کی جائے، چنانچہ وہ قرآن کے بارے میں اپنی رائے سے کچھ کہنے سے پرہیز کرنے لگے۔ اور کچھ ایسے لوگ بھی تھے جو صحابہ کی تفسیر کے ساتھ رائے سے تفسیر کرنے سے آشنا ہوئے اور انہوں نے رائے سے تفسیر کی حمایت کی۔ اسی وجہ سے بعد کے علماء تفسیر کے بارے میں دو گروہوں میں بٹ گئے: ایک گروہ اپنی رائے سے کچھ کہنے سے پرہیز کرتا اور اپنے آپ کو وہی تک محدود رکھتا جو نقل ہوا ہے، اور ایک گروہ وہ تھا جو اپنی رائے پیش کرتا تھا۔ جہاں تک صحابہ اور تابعین کا تعلق ہے تو وہ دو گروہ نہ تھے، بلکہ وہ قرآن کے بارے میں اس بات کے ساتھ گفتگو کرتے تھے جو وہ روایات اور رائے کے لحاظ سے جانتے تھے، اور جس بات کا انہیں علم نہ ہوتا اس سے رک جاتے تھے، اور لوگوں کو علم کے بغیر اپنی رائے سے قرآن کے بارے میں بات کرنے سے خبردار کرتے تھے۔

with different explanations. Mujahid explained Tur as the name of a mountain, Ibn 'Abbas explained it as the mountain itself and some said that Tur is what emanates from the mountain and as for what does not spread, it is not Tur. This difference in tafsīr is a result of a difference of opinion and not attributable to the difference in what has been transmitted. Although the expression is linguistic so what about when the opinion concerns the meaning of the sentence and not the meaning of an expression, this is why in addition to their disagreement in the meanings of expressions they also disagreed with regards to the meanings of verses. It is apparent from studying the tafsīrs of the Sahabah especially the well known mufassirin that on a whole they would rely on (individual) opinion when making tafsīr. As for what has been narrated about some of them that they would refrain from making tafsīr by opinion and confined themselves to making tafsīr by what has been transmitted (manqul), it is taken to refer to the opinion of somebody who has not acquired the tools of tafsīr such as having knowledge of the Arabic expression, he wishes to clarify and knowledge of the events pertaining to which the verses were revealed. It is not taken to mean that one should refrain from understanding the Qur’ān since it has been revealed so that people may understand it and not so that they restrict themselves to the limit of the transmitted tafsīr. Therefore, we cannot say that the Sahabah were divided into two groups, one group refraining from saying anything about the Qur’ān by opinion and the other speaking about the Qur’ān according to their opinion. Rather, all of them used to speak about the Qur’ān with their opinion. They used to be wary of someone saying anything about the Qur’ān by his opinion without having sure knowledge of the expression being explained and the sentence being elucidated from the ayāt of the Qur’ān. Also, this was the position of the Tabi'un. However, after them there were people who came to know about these sayings and understood them as admonition for speaking about the Qur’ān with one’s own opinion, so they avoided saying anything about the Qur’ān from their own opinion. And there were also people who became acquainted with the the tafsīr of the Sahabah by opinion and they advocated tafsīr by opinion. That is why later scholars became divided into two groups regarding the tafsīr. One group would avoid saying anything with their own opinion and restrict themselves to what has been transmitted and a group that would give its own opinions. As for the Sahabah and the Tabi'un they were not two groups. Rather, they used to speak about the Qur’ān with what they knew in terms of the narrations and opinion and they refrained from that which they did not know and they warned people from speaking about the Qur’ān with their own opinions without having knowledge.

سومه: اسرائیلیات۔ دا ځکه چې ځینې یهودان او عیسویان د اسلام په ډله کې داخل شوي وو۔ دوی ترمنځ د تورات او انجیل عالمان هم وو۔ د داخلیدونکو یهودو اکثریت بې ایمانه وو، ځکه یهود له مسلمانانو څخه د عیسویانو په پرتله ډیر کرکه او نفرت درلود۔ له یهودو څخه د یهودي افسانو ډیر عالمان مسلمانانو کې داخل شول۔ دوی د قرآن په تفسیر کې داخل شول ترڅو د قرآن د تشریح تکمیل کړي۔ دا ځکه چې انسانی ذهن او د هغه تمایلات د پوښتنې سره مینه لري، کوم چې دا ذهن ته هڅوي کله چې د قرآن ډیر آیتونه اورېدل کیږي، څو د هغو شاوخوا شیانو په اړه پوښتنې وکړي۔ کله چې دوی د اصحابِ کهف او سپي کیسه واوریده نو پوښتنه یې وکړه چې سپی د کومه رنګ وو؟ کله چې دوی واوریدل: {…}

Third: The israiliyyat. This is because certain Jews and Christians had entered the fold of Islam. Among them were scholars of the Torah and Bible. Amongst them most of the Jews that entered were dishonest because the Jews hated and loathed the Muslims more than the Christians. From the Jews many scholars of Jewish fables infiltrated the Muslims. They entered the tafsīr of the Qur’ān to supplement the explanation of the Qur’ān. That is because the mind and its inclinations are fond of inquiry which invited it when listening to many verses of the Qur’ān to inquire about things surrounding them. When they heard the story about the dog and the companions of the cave they asked what colour was the dog? When they heard:

هغوی له موږ څخه پوښتنه وکړه، هغه نیک بنده څوک دی چې موسی ترې ملاقات وکړ او له هغه څخه یې وغوښتل چې هغه ته زده کړه ورکړي؟ له همدې ځایه د خضر قصه پیدا شوه. نو هر کله چې به داسې کوم قصه هغوی ته رسیده، هغوی به پرې پوښتنه کوله. نو دوی د هغه هلک په اړه پوښتنه وکړه چې هغه نیک بنده یې وژلی و، او د هغه کښتۍ په اړه چې هغه یې سوري کړې وه، او د هغه کلي په اړه چې هغه ته یې کوربه توب نه و کړی. دوی د موسی او شعیب د قصې او د نوح د کشتۍ د اندازې او نورو په اړه هم پوښتنه وکړه. دا پوښتنې ځواب کړل او د دې ډول معلوماتو لپاره یې د دوی لیواله توب ماتاوه، تورات او د هغه تفسیرونه او تشریحات وو. او هرڅه افسانې چې داخل شوې، کومې چې یهودو له ښه یا بد نیت څخه دوی ته لیږدولې وې، همدارنګه ځینو هغو عیسویانو چې اسلام یې قبول کړی و، د انجیل څخه ځینې قصې او روایتونه داخل کړل، مګر دا د هغه څه په پرتله کم و چې یهودو داخل کړي وو. په دې ډول د قصو او روایتونو مقدار ډیر شو، تر دې چې د نقل شوي تفسیر له روایتونو څخه یې تیر شو. د تفسیر ډیری کتابونه د اسرائیلیاتو، قصو او نورو روایتونو په لوی مقدار ډک شول. هغه کسان چې ډیر اسرائیلیات یې داخل کړل او تر ټولو مشهور وو، کعب الاحبار، وهب بن منبه، عبدالله بن سلام او نور ډیر کسان وو. د دې فعالیت له امله دا اسرائیلیات، قصې او نور روایتونه د مفسرینو د تفسیر له سرچینو څخه یو شول.

They asked us, who is the righteous servant that Musa met and requested to teach him. From here the story of Khidr arose. So whenever a story would reach them they would ask about it. So they asked about the boy the righteous servant had killed and the boat he had scuttled and about the village that did not entertain him. They inquired about the story of Musa and Shu'ayb and the size of Noah's ark etc. What answered these questions and satiated their greed for this kind of information was the Torah and its commentaries and exposition. And whatever fables were inserted which were transmitted to them by the Jews whether through good or bad intention, some Christians who had embraced Islam inserted certain stories and reports from the Bible but that was little compared to what the Jews had interpolated. In this manner the volume of stories and reports expanded greatly until it exceeded the reports of the transmitted tafsīr. Many books of tafsīr came to be loaded with huge amounts of israilyyat, stories and other reports. The ones who inserted the greatest amount of israilyyat and the most famous were Ka'b al-Ahbar, Wahb ibn Munabbih, 'Abd Allah ibn Salam and many others. Due to this activity these israilyyyat, stories and other reports became one of the sources of tafsīr for the mufasssrun.