له حدیث څخه د صحیح، حسن او ضعیف په ویشلو څرګنده شي چې حدیث صحیح او حدیث حسن دواړه د دلیل په توګه پیښ کیږي، خو ضعیف حدیث دا حیثیت نه لري. هغه څه چې حدیث د قبول یا ردّ وړ کوي، د سند، راوي او متن د څیړنې په پام کې نیولو سره ټاکل کیږي. که د سند څخه داسې راوی ساقط نه وي چې د هغه د ساقط کیدو له امله د ساقط شوي راوي د اعتبار تصدیق ناممکن شي، او د راوي عدالت هم خدشه دار نه وي، او متن ضعیف نه وي او د قرآن کریم، متواتر سنت یا قطعي اجماع کومې برخې سره متصادم نه وي، نو په دې صورت کې حدیث منل کیږي، پرې عمل کیږي او د شرعي دلیل په توګه اخیستل کیږي، که صحیح وي که حسن. او کله چې حدیث د دغو شرطونو خلاف وي، نو ردّ کیږي او د دلیل په توګه نه اخیستل کیږي. پس مردود حدیث هغه دی چې د سند څخه د راوي د ساقط کیدو له امله ردّ شي چې د دې راوي د اعتبار تصدیق ناممکن کوي، یا د راوي د عدالت د خدشه دار کیدو له امله، یا د حدیث د متن د ضعف یا د قرآن کریم، حدیث او قطعي اجماع سره د هغه د تصادم له امله. د مردود حدیث بېلابېل ډولونه شته چې دا د هغو صفتونه دي.

It becomes clear from dividing the hadīth into Sahih, hasan and da'eef that the hadīth hasan and Sahih are both advanced as proof and the da'eef hadīth is not. What makes the hadīth acceptable or rejectable is the consideration of the sanad, transmitter and matn. If a narrator is not ommited from the sanad whose ommision will lead to the inibility to attest the reliablity of the ommitted narrator and the narrator's probity is not impunged and the matn is not weak and does not contradict any part of the Qur’ān or the mutawatir Sunnah or definite ijma', then in this case the hadīth is accepted, acted upon and adopted as a Sharī’ah evidence whether it was Sahih or hasan. As for when the hadīth is contrary to these qualifications it is rejected and not educed as proof. Therefore, the rejected hadīth is the hadīth which is rejected due to the ommision of a narrator from the sanad which results in the inability to attest the reliabilty of this narrator or due to a narrator's probity being impungned, or due to the weakness of the (matn) of the hadīth or its contradiction with the Qur’ān, hadīth and ijma' which are definite. Various types of hadīth come under the hadīth mardud (rejected), following are their characteristics:

1. معلّق: هغه وخت چې د سند له پیل څخه یو یا څو راویان په ښکاره ډول پې‌در‌پې ولويږي. دا «یو یا څو» تعبیر عام دی، چې د سند ټول یا یوه برخه هم پکې شامله ده. همدارنګه هغه حالت هم پکې شامل دی چې محدث یا د حدیث راټولونکی ټول سند حذف کړي، لکه کله چې وايي: رسول الله ﷺ داسې یا داسې کار وکړ یا وفرمایل.

1. Mu'allaq: when there is one or more narrators consecutively missing from the beginning of the sanad in a manner that is quite obvious. The term 'more' is more general to include the whole or part of the isnād. Also included is the ommision of the whole chain by the muhaddith or the hadīth compiler, such as when he says: The Messneger of Allah  said or did such and such thing.

2. معضل: هغه سند دی چې په یوه یا څو ځایونو کې دوه یا ډېر راویان نه وي. دا هم پکې شامل دی کله چې تابع تابعین د سند څخه یو تابعي او صحابي حذف کړي. دا په دې کې شامل نه دی چې د فقهاؤ څخه مؤلفین وایي کله چې دوی وایي:

2. Mu'dal: Is a chain in which two or more narrators are missing from one or more places. It includes when the tabi at-tabi'i omits a tabi'i and sahābi from the isnād. It does not include the statement of authors from the fuqaha when they say:

یا د دوی قول

Or their statement

دا مُعضَل نه دی، ځکه دا یوه روایت نه دی، بلکې دا د یوه سم دلیل نقل کول او له هغې څخه استنباط کول دي.

It is not mu'dal becaue it is not a transmission, rather it constitues qouting and educing a proof which is correct.

3. منقطع: یو راوی د صحابی څخه مخکې د یوې څنډې (ځای) څخه غورځیدلی وي. که دې څو ځایونه وي او داسې چې دا غورځونکی راوی له هر ځای څخه له یو راوی ډېر نه غورځوي، نو په دې ځایونو کې دا سلسله منقطع بلل کېږي. همدارنګه هغه سلسله هم منقطع ګڼل کېږي چې په کې یو نامعلوم (مبهم) راوی وي. د یو راوی د غورځېدو مثال هغه روایت دی چې عبدالرزاق د ثوري څخه، هغه د ابواسحاق څخه، هغه د زید بن یثیع څخه، هغه د حذیفه څخه روایت کړی، چې دا روایت ﷺ تر پیغمبر پورې رسوي، چې هغه وفرمایل:

3. Munqati': When a single narrator is missing before the Sahābi from one of the places. If there is more than one place such that the narrator who ommits does not ommit more than one narrator from each place then it will be munqati' in these places. Also considered to be munqati' is the chain in which there is a obscure narrator (mubham). An example of a transmitter being ommitted is what has been narrated by 'Abd al-Razzaq from al-Thawri from Abu Ishaq from Zayd ibn Yathi' from Hudhayfa, which goes back to the Prophet  that he said:

د سند په دوو ځایونو کې ماتي شتون لري. لومړی دا چې عبدالرزاق له الثوري څخه نه دی اوریدلی، بلکې دا یې له النعمان بن أبي شيبة الجندي څخه روایت کړې ده، هغه چې له الثوري څخه روایت کوي، او دویم دا چې الثوري له أبو إسحاق څخه نه دی اوریدلی، بلکې دا یې له شریک څخه روایت کړې ده، هغه چې له أبو إسحاق څخه روایت کوي. له همدې امله دا حدیث مردود دی. د یو ناپیژندل شوي راوي بیلګه هغه روایت دی چې ابوالعلاء بن عبدالله بن شخیر د شداد بن اوس له دوو سړو څخه نقل کړی دی.

The isnad has breaks in two places. Firstly, 'Abd al-Razzaq did not hear from al-Thawri but rather narrated it from al-Nu'man Ibn Abi Shayba al-Jundi who narrated from al-Thawri and secondly, al-Thawri did not hear from Abu Ishaq but rather narrated it from Shurayk who narrated from Abu Ishaq. The hadīth, therefore, is rejected. An example of a transmitter being nondescript is what is narrated by Abu al-'Ala ibn 'Abd Allah ibn Shukhayr from two men from Shaddad ibn Aws:

له همدې امله حدیث د سند په لړۍ کې د نامعلومو (مجهولو) راویانو د شتون له امله ردول کیږي.

Therfore, the hadīth is rejected due to the presence of unknown (majhul) narrators in the transmision.

4. شاذ: هغه حدیث دی چې یو معتبر راوي داسې روایت کړي چې د نورو راویانو له روایت سره ټکر خوري. که یو معتبر راوي داسې څه روایت کړي چې بل هېچا نه وي روایت کړی، دا شاذ نه دی. ځکه د معتبر راوي روایت، که څه هم نور یې نه وي روایت کړی، منل کېږي او د دلیل په توګه کارول کېږي. دا د هغه حدیث په څېر دی:

4. Shadh: It is when a reliable transmitter narrates a hadīth which condradicts what others have narrated. It is not shadh if a reliable narrator transmits something no one else has narrated. Because the narration of a reliable transmitter is accepted even if others have not narrated it and it is used as a proof. It is like the hadīth:

صرف عمر (رضی اللہ عنہ) نے اسے روایت کیا، اور ان سے صرف علقمہ نے روایت کیا۔ علقمہ سے صرف محمد بن ابراہیم التیمی نے روایت کیا، اور ان سے صرف یحییٰ بن سعید الانصاری نے روایت کیا۔ یحییٰ بن سعید سے روایت کے طرق کثرت سے پھیل گئے۔ لہٰذا شاذ وہ ہوتا ہے جب کوئی ثقہ راوی ایسی روایت بیان کرے جو دوسروں کی روایت کے خلاف ہو، یعنی جب مقبول راوی ایسی خبر روایت کرے جو اُن لوگوں کی روایت کے مخالف ہو جو اپنی روایت میں زیادہ درست سمجھے جاتے ہیں۔

Only 'Umar narrated it and from him only 'Alqama narrated it. A single narrator Muhammad ibn Ibrahim al-Tamimi narrated from him from who only Yahya ibn Said al-Ansari narrated. From Yahya ibn Said there was a proliferation of transmission routes. Therefore, the shadh is only when a reliable narrator transmits somthing which contradicts what has been narrated by others i.e, when the accepted narrator transmits a report which goes against the report of those more likely to be correct in their transmission.

5. معلّل: دا داسې حدیث دی چې په کې یو عیب (عِلّت) وي. دا هغه حدیث دی چې د هغه کې داسې عیب معلوم شي چې د صحت په اړه شک پیدا کوي، که څه هم ظاهراً سالم بریښي. دا حدیث داسې سند ته رسیږي چې راویان یې معتبر وي او ظاهراً د صحت شرطونه پکې شتون ولري.

5. Mu'allal: It is a hadīth which has a defect ('illah). It is the hadith which is discovered to have a defect which impairs its authenticity, although it apparently seems to be sound. It goes back to the isnād whose transmitters are reliable and which apparently includes the conditions of authenticy.

6. منکر: هغه روایت چې یوازې یو غیر معتبر راوي یې یوازې نقل کړی وي. منکر د یو ضعیف راوي روایت ته ویل کیږي چې د هغه راوي د روایت سره ټکر خوري چې له هغه څخه لږ ضعیف وي.

6. Munkar: What a single unreliable transmitter narrates alone. The munkar is the narration of a weak narrator which contradicts the report of a transmitter who is less weaker.

7. موضوع: حدیثِ موضوع وہ جھوٹی اور گھڑی ہوئی حدیث ہے۔ گھڑی ہوئی حدیث ضعیف احادیث کی سب سے بری قسم ہے۔ جس راوی کا حال معلوم ہو کہ وہ جھوٹا ہے، اس کی روایت جائز نہیں، سوائے اس صورت کے کہ اس کے گھڑے ہوئے ہونے کی وضاحت کے ساتھ بیان کی جائے۔ حدیث کا گھڑا ہوا ہونا اس وقت معلوم ہوتا ہے جب گھڑنے والا خود اس کے گھڑے ہونے کا اقرار کرے، یا ایسی بات کہے جو اقرار کے مرتبے میں ہو۔ گھڑاوٹ راوی کے حال سے بھی سمجھی جا سکتی ہے، مثلاً راوی کسی خاص رہنماؤں کی خواہشات کے پیچھے چلتے ہوئے جھوٹ بولتا ہو، یا وہ حدیث کو منسوب کرتے ہوئے پکڑا گیا ہو، اور وہ کامل جھوٹا شمار ہوتا ہو، کیونکہ وہ روایت اس کے سوا کسی اور سند سے نہ آتی ہو، کوئی اس کی موافقت نہ کرتا ہو اور اس کا کوئی شاہد بھی نہ ہو۔ جھوٹ کی پہچان روایت کیے گئے متن کے حال سے بھی ہو سکتی ہے، یعنی اگر متن اپنے لفظ یا معنی میں کمزور ہو یا قرآن، متواتر سنت اور قطعی اجماع میں سے کسی کے خلاف ہو۔ گھڑنے والوں کی کئی قسمیں ہیں۔ ان میں سب سے زیادہ نقصان پہنچانے والے وہ ہیں جو زہد اور پارسائی سے وابستہ تھے۔ انہوں نے اس امید پر گھڑا کہ جو کچھ وہ بیان کرتے ہیں اس پر اجر ملے گا۔ خطرہ یہ ہے کہ لوگوں نے ان کی گھڑی ہوئی باتوں کو قبول کیا، ان پر اعتماد اور بھروسا کیا۔ پھر جب کسی گھڑنے والے نے کوئی قول گھڑا تو لوگوں نے اسے آگے روایت کیا۔ ممکن ہے کہ اس نے کسی حکیم یا کسی اور کا قول لے کر جھوٹ کے ساتھ رسول اللہ ﷺ کی طرف منسوب کر دیا ہو۔ گھڑی ہوئی احادیث میں سے وہ احادیث ہیں جو قرآن کی ہر سورت کی فضیلت کے بارے میں ہیں، خاص طور پر وہ روایات جو (مبینہ طور پر) ابی بن کعب کے واسطے سے آتی ہیں، جن کی سند یہ ہے: ابو عِصمہ > عکرمہ > ابن عباس۔ اس کا جھوٹا ہونا علماء کی تحقیق (تقابل و جانچ) اور ابو عِصمہ کے اعتراف سے ثابت ہو چکا ہے۔ روایت ہے کہ اس نے کہا:

دا د ردشوو احادیثو یوه منتخبه ډله ده، خو دا ټول ممکن ډولونه نه دي چې یادونه پکې وشي. د ډېرو ردشوو احادیثو لپاره د یوې برخې یادول د یوه اصل په توګه بس دي چې په دې سره مقبوله او مردوده حدیث پېژندل کېږي. یوه حدیث یوازې په دې علت نه ردېږي چې د صحیح د ډولونو شرطونه پوره نه کوي، څومره چې سند، راویان او متن منل کېدونکي وي؛ یعنې کله چې دا حسن وي، ځکه راویان یې د صحیح حدیث د راویانو په پرتله لږ معتبر وي، یا که د مستور (داسې راوی چې ظاهراً بې عیبه وي) شتون ولري، یا د هغه حافظه ضعیفه وي، یا دا د یوې قرینې (اشارې) له امله تقویت شوی وي، یا منل یې ترجیح ولري، لکه کله چې بل راوی د هغه سره موافقت وکړي، یا شاهد ولري، یعنې د داسې راوي له خوا چې د انفراد وړ انګېرل کېږي، یا د بلې حدیث له خوا. په حدیث د ردولو کې باید ډېر سخت نه وو، څو وخت چې د سند، راویانو او متن د اړتیاوو له مخې د منلو امکان وي. په ځانګړې توګه کله چې ډېری علماء یې منلي وي او فقهاء عموماً یې کارولی وي، نو دا د منلو وړ ده، که څه هم د صحیح شرطونه یې نه وي پوره کړي، ځکه چې دا د حسن په کټګوري کې راځي. لکه څنګه چې باید په حدیث د ردولو کې ډېر سخت نه وو، په همدې وخت کې د حدیث په اړه غفلت هم روا نه دی، یعنې هغه حدیث منل چې د سند، راوي یا متن له امله ردشوی وي.

These are a selection of the types of rejected ahadīth but they are not all the possible types that could be mentioned. There are many types of rejected ahadīth for which mentioning a part is suffient as a principle by which the acceptable and rejected hadīth is known. A hadīth is not rejected because it does not meet the conditions for the catagory of Sahih as long as its sanad, transmitters and matn are acceptable i.e, when it is hasan since the narrators are of lesser reliability than the narrators of the Sahih hadīth or if there was a mustur (a transmitter whose record is apparently blameless) or he had a bad memory or it has been strengthend by a qarina (indication) or its acceptance is prepodentarent such as when it is strengthend by another narrator agreeing with it or there is a witness i.e by a narrator who is assumed to be isolated or by another Hadith. One should not be overstrict in rejecting a hadīth as long as it is possible to accept it according to the requirements of the sanad, tarnsmitters and matn. Especially when the majority of the ‘Ulamā have accepted it and the fuqaha have generally used it, then it is worthy to be accepted even if it did not meet the conditions of the Sahih because it comes under the hasan. Just as one should not be overstrict in rejecting a hadīth at the same time it is not allowed to be negligent with respect to the hadīth, accepting the hadīth which is rejected due to the sanad, transmitter or matn.