خلیفہ فوراً معزول کیا جاتا ہے اگر اس کی ذاتی حالت میں ایسی تبدیلی آ جائے جو اس کی برطرفی کو ضروری بنا دے؛ یا پھر بعض حالات میں خلیفہ کو لازماً معزول کرنا ضروری ہوتا ہے، جب شرعی طور پر اسے خلیفہ کے طور پر برقرار رہنے کی اجازت نہ ہو۔ ان دونوں صورتوں میں فرق یہ ہے کہ پہلی صورت میں، جو اسے خلافت کے منصب سے ہٹا دیتی ہے، واقعہ پیش آتے ہی اس کی بیعت واجب نہیں رہتی۔ لیکن دوسری صورت میں، جس میں اسے لازماً معزول کرنا ہوتا ہے، اس کی اطاعت اس وقت تک واجب رہتی ہے جب تک اس کی معزولی مکمل نہ ہو جائے۔ تین امور ایسے ہیں جو عملاً اس کی حالت کو بدل دیتے ہیں اور جو اوپر بیان کردہ پہلے معیار کے مطابق اسے خلافت کے منصب سے ہٹا دیتے ہیں۔

A Khalifah is deposed immediately if his personal situation has changed in a way that necessitates his removal; alternatively the Khalifah must be deposed in certain situations where he is not allowed legally to continue as a Khalifah. The difference between the two situations is that in the first case which removes him from the position of Khalifah, allegiance to him is not obligatory the moment the incident has occurred. But in the second case in which he necessarily has to be deposed, obedience to him remains obligatory until his deposition is completed. There are three matters which effectively change his situation and would remove him from the position of Khalifah according to the first criteria above:

لومړی: که هغه له اسلام څخه ووتی او په ارتداد ټینګ شو.

Firstly: If he left Islam and insisted on apostasy.

دویم: که هغه په بشپړه توګه لیونی شي او خپل عقل بیرته ونه مومي۔

Secondly: If he became totally insane and did not regain his sanity.

دریم: که څوک د یو بریالي دښمن په لاس کې اسیر شي، او له هغوی څخه نشي تښتیدلای، او د اسارت څخه د هغه خلاصون ناممکن وي.

Thirdly: If he became captive in the hands of an overpowering enemy, and he cannot escape from them and his rescue from captivity is impossible.

په دې درې حالتونو کې خليفه د خلافت څخه لرې کېږي او سمدستي معزول کېږي، که څه هم د معزولۍ اعلان هم ونه شي. نو د هغه اطاعت واجب نه دی، او د هغه امر هغه کسان نه پلي کوي چې د پورتنيو حالتونو د کوم يو شتون شاهد لري. خو دا ثابتول اړين دي چې دا حالتونه په هغه کې واقع شوي وي، او دا ثبوت بايد د مظالمو محکمې ته وړاندې شي، هغه محکمه چې د خليفه د لرې کولو پرېکړه کوي او د هغه د معزولۍ باندې حکم کوي، ترڅو مسلمانان بل خليفه وټاکي.

In these three cases he is removed as Khalifah and is deposed at once, even if no decision was announced to depose him. So his obedience is not obligatory, and his orders are not executed by those who have evidence of the presence of any one of the above cases. But it must be proved that any of these cases did occur to him, and this proof should be in front of the madhalim court, which decides to remove the Khalifah and judges on his deposition so that the Muslims can appoint another Khalifah.

هغه پنځه شیان چې د هغه حالت بدلوي په داسې ډول چې دې ته سمدستي له خلافته نه لرې نه کیږي، خو هغه د خلیفه په توګه پاتې کیدای نشي، دادي:

What changes his situation in a way that does not immediately remove him from the Khilafah, but he cannot remain as a Khalifah, are five matters:

لومړی: د هغه عدالت په دې سره پوښتنې لاندې راغی چې هغه په ښکاره توګه فاسق شو.

Firstly: His justice was challenged, by becoming openly fasiq.

دوهم: هغه ښځینه کیږي یا دوه جنسه (ډوه‌جنسي) کیږي.

Secondly: He changes to a female or became bisexual.

دریم: هغه دیوانه کیږي، خو په بشپړ ډول نه، نو کله کله عقل یې بیرته راځي او کله کله بیا دیوانتوب. په دې حالت کې د هغه لپاره نه سرپرست او نه وکیل ټاکل کیدای شي، ځکه چې د خلافت عقد په شخصي ډول هغه ته پورې اړه لري، او په دې حالت کې نه جائز دی چې بل څوک د هغه وکیل شي.

Thirdly: He becomes insane, but not entirely, so he regains his sanity sometimes and madness at other times. In this case no guardian or deputy can be appointed for him, because the contract of the Khilafah falls to him personally, and it is not allowed, in this case, for another person to act as a deputy to him.

چلورم: د خلافت د دندو د ترسره کولو بې وسي، د هر ډول سبب له مخې، که دا د بدن د یوې برخې له لاسه ورکولو له امله وي، یا د داسې ناروغۍ له امله چې درملنه یې نه کیږي او عمل کولو ته مخنیوی کوي. ډیر مهم ټکی دا دی چې د خلیفه د بې وسۍ له امله د خلافت د دندو د ترسره کولو په اړه، د دین چارې پرېښودل کیږي او د مسلمانانو ګټې ضایع کیږي. دا یو منکر دی چې باید له منځه یوړل شي، او دا یوازې په دې ډول له منځه تللی شي چې خلیفه له دندې ګوښه شي ترڅو له هغه پرته بل خلیفه ټاکل اسانه شي. نو په دې حالت کې د هغه ګوښه کول واجب کیږي.

Fourthly: Incompetence to accomplish the duties of the Khilafah for any reason, whether due to loss of a part of his body, or an incurable disease that prevents him from performing the deeds. The crucial point is that due to his incompetence to perform the deeds as a Khalifah, the affairs of the deen and the interests of the Muslims are neglected. This is a munkar that must be removed, and it cannot be removed except by disposing the Khalifah in order to facilitate establishing a Khalifah other than him. So deposing him in this case becomes a wajib.

پنځم: هغه مغلوبیت چې د شریعت له مخې د مسلمانانو د چارو په اداره کولو کې د هغه د رأي د نافذولو توان له منځه وړي. که یو داسې زور والا غالب شي چې د هغه تر حده ورسوي چې هغه د شریعت د احکامو له مخې د خپلې رأي سره د مسلمانانو چارې نشي اداره کولی، نو هغه په شرعي لحاظ د خلافت د وظیفو د ترسره کولو وړتیا له لاسه ورکوي، نو باید لیرې شي. دا مسئله په دوو حالتونو کې تصور کیدای شي.

Fifthly: Overpowering that renders him incompetent to run the affairs of Muslims by his opinion according to Shari’ah. If an overpowering force subjected him to the extent that he became unable to run the affairs of the Muslims by his own opinion according to the rules of Shari’ah, then he becomes legally incompetent to carry out the duties of the Khilafah, so he must be deposed. This matter could be conceived in two cases.

پہلا حال: د هغه د دربار یو یا ډیر غړي هغه باندې غالب شي یا هغه کنټرول کړي، نو دوی د چارو په اجرا کې پیل کوي او هغه مغلوب کوي. دوی د خپل رایې سره سم عمل کوي، تر دې چې هغه نه شي کولی له دوی سره مخالفت وکړي او مجبور وي چې د دوی د رایې سره سم عمل وکړي. په دې حال کې څیړنه کیږي؛ که دا احتمال وي چې هغه د لنډ وخت په موده کې د دوی له اغیز څخه خلاص شي، نو دا لنډه موده ورکول کیږي تر څو هغه دوی له منځه یوسي او له دوی څخه خلاص شي. که هغه دا وکړي، نو اعتراض له منځه ځي او بې وړتیا لرې کیږي. که نه، نو هغه باید له منصب څخه ګوښه شي.

First case: One or more members of his court overpowered or controlled him, so they go forth to execute the affairs and overpower him. They proceed by their opinion, such that he becomes unable to disagree with them and is compelled to proceed according to their opinion. In this case, it is examined; if he is likely to save himself of their influence within a short period of time then he is given this short period to remove them and rid himself of them. If he did that, then the objection disappears and the incompetence is removed. Otherwise he must be deposed.

دویمه قضیه: هغه داسې یوه حالت ته ورځي چې د اسارت سره ورته وي. دا هغه وخت دی کله چې هغه د یوه دښمن تر واک لاندې راځي او د هغه تر اغیز لاندې، چې هغه یې خپل خوښې ته لارښوونه کوي او د مسلمانانو د چارو په پرمخ وړلو کې یې د هغه اختیار له منځه وړي. په دې حالت کې څیړنه کیږي: که دا ممکنه وي چې هغه په لنډه موده کې د دوی له واک څخه خلاصون ومومي، نو هغ ته دا لنډه موده ورکول کیږي. که دا ممکنه وي چې هغه آزاد کړل شي او د دښمن له واک څخه وژغورل شي، نو اعتراض له منځه ځي او ناکفایت لرې کیږي. که نه، نو هغه باید له منصب ګوښه شي.

Second case: He falls into a situation similar to captivity. This is when he falls under the control of an enemy and under his influence, who directs him as he likes and deprives him of his will in running the affairs of Muslims. In this case, it is examined; if it is possible for him to free himself from their control within a short period of time, then he is given this short period. If it is possible to free him, and to salvage him from the enemy’s control, then the objection disappears and the incompetence is removed. Otherwise he must be deposed.

په دې پنځو حالتونو کې، کله چې کومه یو هم پیښ شي، خلیفه باید له منصب څخه ګوښه شي. خو د دې پیښېدو لپاره داسې ثبوت ته اړتیا ده چې ثابت شوی وي، او دغه ثبوت باید د مظالمو محکمې ته وړاندې شي. هغه د خلافت د عقد د فسخ کولو حکم کوي او خلیفه له منصب ګوښه کوي، نو هغه ګوښه کیږي، او مسلمانان د دریو ورځو په ترڅ کې د بل شخص لپاره خلافت عقد کوي.

In these five cases, the Khalifah must be deposed once any one of these occurs. However their occurrence needs a proof that has occurred and such proof should be before the court of madhalim. It judges the cancellation of the Khilafah contract and deposes the Khalifah, so he is deposed and Muslims contract the Khilafah for another person within three days.