مسلمانانو خپل ژوند یوازې د اسلام لپاره او خپل وجود یوازې د اسلامي دعوت د ترویج لپاره بللی وو. اسلام د دوی د اتحاد یگانه بنسټ، د دوی د بیا ژوندي کیدو سبب، او د دوی د عزت، شان و شوکت او امید یگانه سرچینه وه. له همدې امله دوی زړونه او ذهنونه له هغه سره تړل شول، نو خپل ځانونه ورته وقف کړل او د هغه د زده کړې او پوهیدو ته پیل وکړ. دوی خپل ځانونه د قرآن کریم، د هغه د پوهې او تفسیر لپاره وقف کړل. دوی خپل ځانونه د احادیثو، د هغو د نقل او راټولولو لپاره وقف کړل. او دوی د خلکو د ستونزو د حل لپاره د احکامو استنباط پیل کړ. دوی د پیغمبر ﷺ د ژوند پېښو او د هغه د غزواتو په اړه روایتونه تعقیب کړل، زده یې کړل او نقل یې کړل. دوی د مغازي، یعنې د فتوحاتو پر کیسو ځانګړې پاملرنه وکړه، دا یې لیکلې او نقل یې کړې. په فتوحاتو کې د عربو او غیر عربو ګډېدو د عربي ژبې د تلفظ کې فساد رامنځته کړ، هم د عرب شوو خلکو او هم د عربو په منځ کې؛ او چې قرآن کریم د عربي ژبې پرته نه شي پوهیدای، نو مسلمانانو خپل ځانونه د عربي ژبې زده کړې، تشریح، د هغې د قواعدو ټاکلو (د نحو او صرف لپاره) او د جاهلي شعر د مطالعې لپاره وقف کړل.

The Muslims saw their lives as only for the sake of Islam and their existence as only for the purpose of carrying the Islamic Call. Islam was the only basis for their unity and reason for their revival. It is the only source of their dignity, glory and hope. This is why their souls and minds became possessed by it, so they devoted themselves to it and embarked upon studying it and understanding it. They dedicated themselves to the Qur’ān, to its understanding and explanation. They devoted themselves to the ahadīth, to its transmission and collection. And they began to deduce rules which solved the problems of people. And they pursued reports about the Prophet  and his campaigns, memorising them and transmitting them. They gave their attention to the military expeditions (maghazi), conquests, by documenting them and transmitting them. The mixing of Arabs with non-Arabs in the conquests led to a corruption in the pronunciation of Arabic by the Arabized population and by the Arabs and since the Qur’ān cannot be understood without the Arabic language, the Muslims devoted themselves to the Arabic language, studying it, explaining it and putting down principles (for grammar) and studying the jahili (pre-islamic)

د عربو شعر او دودونه، د دوی خبرې او دورې، ترڅو د الله تعالیٰ د کتاب او د رسول الله ﷺ د سنت پوهه ترلاسه شي. کله چې نورو مذهبونو پیروان اسلام ته راننوتل، دوی لا هم فکري کلتورونه درلودل او د کفر د افکارو ځینې نښې یې ساتلې. کله چې د مسلمانانو او د اسلام د دښمنانو ترمنځ فکري مبارزه پیل شوه، دوی د عقلي علومو ته وقف شول، دا علوم یې زده کړل ترڅو د اسلام عقیده خلکو ته روښانه کړي او په عقلي دلیل یې ثابته کړي. د علومو ډولونه په څانګو ویشل شول، په پایله کې اسلامي علوم هم متنوع شول. دوی ډیرو شیانو ته پاملرنه وکړه او هر هغه وخت چې فتوحات پراخ شول او خلک د الله تعالیٰ په دین ننوتل، دا علوم نور هم غني شول. کله چې اسلامي دولت پراخ شو او د فتح شویو هیوادونو په اداره او پالنه باندې د تمرکز اړخ د فتوحاتو په پرتله ترجیح وموندله، ډیری مسلمانان د علومو، فنونو، درسونو او ژور مطالعې څیړنې ته وقف شول. د مسلمانانو ترمنځ یو څو اړخیز اسلامي کلتور رامینځ ته شو؛ خلک تر هغه وخته پورې دا کلتور زده کولو ته وقف وو چې دا د اسلام په خدمت کې وه او د مسلمانانو مقام یې لوړاوه. په عمومي ډول مسلمانانو یوازې همدې کلتور ته علاقه درلوده او نورو کلتورونو ته یې نه وه، که څه هم د ساینس او صنعت له پلوه د کائنات په اړه علاقه هم لرله. هر عالم، د هر ډول کلتور متخصص وي، هر لیکوال، د هر ادبي تمایل وي، او حتی هر ریاضي پوه، ساینس پوه یا هنرمند، د هر لارې وي، لومړی د اسلامي کلتور له مخې روزل کیدل، بیا یې نور شیان زده کول. او هغه ځینې عالمان چې په یو علم کې مشهور شول، لکه محمد بن الحسن په ریاضي کې، ابن بطوطه په جغرافیه کې، ابن الاثیر په تاریخ کې، ابو نواس په شعر کې او نور، دا شهرت دا نه څرګندوي چې دوی یوازې هغه علم زده کړی و چې ورباندې مشهور شوي. بلکه دوي او د دوي په ډول نور خلک د ټولې اسلامي کلتور مطالعه کوله، بیا یې د علم یوه څانګه غوره کړه او په هغې کې مشهور شول، پداسې حال کې چې دوي د اسلامي کلتور نورې څانګې هم زده کړې وې. څرنګه چې دا اسلامي کلتور داسې موضوعات لري چې د کلتور بنسټ دي، ځکه هغه معناګانې چې په دوي کې بیانیږي د مسلمان لپاره مقصد دي، لکه تفسیر، حدیث، سیرت، تاریخ، فقه، اصول فقه او توحید، او په دې کې هغه وسیلې هم شامل دي چې د دغو بنسټیزو موضوعاتو د پوهیدو لپاره کار راځي، لکه د عربي ژبې علوم او منطق. مسلمانانو ټولو دغو ته ځان وقف کړ، او له کله چې وسیلوي علوم د مقصد معناګانو د پوهیدو وسیله دي، نو د مقصد معناګانو پوهه باید هدف وګرځي. له همدې امله، موږ به خپل ځان د تفسیر، حدیث، سیرت، تاریخ، فقه، اصول فقه او توحید د لنډې انځورګرۍ پیشکش ته محدود کړو، ترڅو د هرې یوې څه لنډه بڼه وښودل شي.

poetry and the traditions of the Arabs, their speeches and periods in order to understand the Book of Allah  and the Sunnah of the Messenger of Allah . When the people of other religions entered into Islam they still possessed intellectual cultures and carried traces of kufr thoughts, and when the intellectual stuggle between the Muslims and the enemies of Islam took place they dedicated themselves to the rational sciences, studying them to explain the ‘aqīdah of Islam to the people and demonstrate it with the rational evidence. The types of disciplines were divided into branches and the Islamic disciplines became diversified as a result. They dealt with many things and came to be enriched every time the conquests expanded even further and developed each time people embraced the deen of Allah . When the Islamic state became vast and the aspect of concentrating on the countries that had been opened was preferred over the aspect of conquest, many Muslims began to devote themselves in research in the disciplines, sciences, lessons and in-depth study. A multi-faceted Islamic culture took shape among the Muslims; the people dedicated themselves to learning it so long as it served Islam and elevated the position of Muslims. Generally, the Muslims were only interested in this culture and not in other cultures despite their interest in the universe in terms of science and industry. Each scholar, whatever type of culture he specialised in, and every writer whatever his literary orientation and even every mathematician, scientist or craftsman whatever his path, they were cultured first by the Islamic culture, then they learnt other things. As for some scholars who became famous for science like Muhammad ibn al-Hasan in mathematics, Ibn Batuta in geography, Ibn al-Athir in history, Abu Nuwas in poetry etc. This fame does not imply that they only studied the science for which they became famous. Rather, they and others like them studied all of the Islamic culture and then turned to a branch of knowledge and became famous for it while they had grasped the rest of the branches of Islamic culture as well. As for this Islamic culture, it contained topics that were fundamental to the culture because the meanings mentioned in them is what was intended for the Muslim, like tafsīr, hadīth, Sīrah, history, jurisprudence (fiqh), foundations of jurisprudence (usul al-fiqh) and tawheed and it contains what are actually tools for understanding those topics that are fundamental, like the sciences of the Arabic language and logic (mantiq). The Muslims devoted themselves to all of these and since the sciences serving as tools are a means of understanding the intended fundamental meanings then the knowledge of the intended meanings is what should be aimed at. Therefore, we shall restrict ourselves to presenting a glimpse of the tafsīr, hadīth, Sīrah, history, jurisprudence (fiqh), foundations of jurisprudence (usul al-fiqh) and tawheed in order to give a brief illustration of each.