تقلید لغوی طور پر دوسروں کی بغیر تحقیق کے پیروی کرنے کو کہتے ہیں۔ ایسا کہا جاتا ہے۔

Taqlīd linguistically is following others without scrutiny. It is said

یعنې هغه ته له کتنې او څېړنې پرته پیروي وکړه. په شرعي اصطلاح کې تقلید عبارت دی له دې څخه چې انسان د نورو خبرو سره پرته له کوم معتبر دلیل څخه عمل وکړي، لکه داسې چې عامي سړی د مجتهد نظر خپلوي، یا مجتهد د هغه چا نظر خپلوي چې د هغه په شان وي. په عقیده کې تقلید جائز نه دی، ځکه الله تعالیٰ د عقیدې په برخه کې مقلدانو ته ملامته کړې ده. هغه فرمایي:

That is, he followed him without scrutiny or examination. Legally, Taqlīd is acting according to the statements of others without binding proof, Such as the layman’s adoption of the opinion of a mujtahid or the mujtahid’s adoption of the opinion of someone similar to him. Taqlīd (imitation) in ‘aqīdah (creed) is not allowed because Allah  has censured the muqallids (imitators) in ‘aqīdah. He  said:

او هغه وفرمایل:

And He  said:

په شریعت کې تقلید د هر مسلمان لپاره قانوني طور جائز دی۔ هغه وفرمایل:

As for Taqlīd in the Sharī’ah rules it is legally permitted for every Muslim. He  said:

هغه د هغه څوک ته امر کړی چې علم نه لري چې له هغه څوک نه پوښتنه وکړي چې له هغه نه زیات پوهیږي، که څه هم دا د مشرکانو د ردّ لپاره نازل شوی و ځکه چې دوی د رسول د انسان کیدو انکار کاوه. خو د دې الفاظو عموميت دی، او اعتبار د لفظ د عموم لپاره دی نه د سبب د خصوصیت لپاره (العبرة بعموم اللفظ لا بخصوصية السبب). دا د یوې ځانګړې موضوع په اړه نه ده، ترڅو وویل شي چې دا یوازې همدې موضوع پورې تړلې ده. آیت د هغو کسانو په اړه عام دی چې نه پوهیږي، چې له هغو کسانو نه پوښتنه وکړي چې پوهیږي. څرنګه چې دا مشرکانو ته امر کوي چې له اهل کتابو نه پوښتنه وکړي، ترڅو دوی ته وښيي چې الله تعالی د پخوانیو امتونو رسولان یوازې انسانان لیږلي دي. دوی په دې معلومات کې ناخبره وو، نو الله تعالی دوی ته امر وکړ چې له هغو کسانو نه پوښتنه وکړي چې پوهیږي. آیت وايي: {فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ}

He  has ordered the one who does not have the knowledge to ask the one who is more knowledgeable than him even though it was revealed as a refutation of the Mushrikin for their rejection of the Messenger  being a human being. However, its wording is general and the consideration is for the generality of the wording and not the specificity of the cause (al-’ibra bi ‘umum al-lafz laa bi khususiyyat al-sabab). It is not about a specific subject such that it is said it is specific to this subject. The ayah is general about the request from those who do not know to ask those who know. Since it requests the mushrikin to ask the people of the Book, to teach them that Allah  has not sent to the preceding nation’s messengers except human beings. They used to be ignorant of this information so He  ordered them to ask those who know. The ayah says:

د «فَاسْأَلُوا» (وپوښتئ) لفظ په عمومي ډول راغلی دی، یعنې د دې لپاره پوښتنه وکړئ چې زده کړه ترلاسه کړئ چې الله تعالیٰ د مخکنیو امتونو ته له انسانانو پرته بل چا ته رسول نه دی لیږلی. دا د علم پورې اړه لري نه د ایمان (ایمان) پورې. د ذکر ځاوندان (یادونې والا)، که څه هم په آیت کې ذکر شوي کسان د کتاب والا دي، خو دا اصطلاح هم په عمومي ډول راغلې ده او د ټولو ذکر والا خلکو شامل کوي. مسلمانان د ذکر والا دي، ځکه چې قرآن ذکر دی. ﷺ

The word ‘fas’alu’ (ask !) has come in a general manner, i.e, ask in order to learn that Allah  has not sent anyone to the preceding nations other than human beings. It is related to knowledge and not to belief (imān). The people of zikr (rememberance), even though the aforementioned in the verse are the people of the book, but the term has also come in a general manner and it includes all people of zikr. The Muslims are the people of Zikr because the Qur’ān is a Zikr. He  said:

که څوک د شریعت احکام پوهیږي، هغه د ذکر خاوندان دي، که څه هم علم یې د اجتهاد څخه وي یا د زده کړې څخه. مقلد یوازې د یوې مسلې یا ډیرو مسلو د حکم د الله څخه پوښتنه کوي. له دې امله، دا آیت د تقلید د عمل د جواز لپاره دلالت کوي.

So those who know the Sharī’ah rules they are the people of Zikr whether they have knowledge from Ijtihād or acquired knowledge. The muqallid only asks for the ruling of Allah  in an issue or issues. Therefore, the ayah indicates the permissibility of practising Taqlīd.

رسول الله ﷺ وفرمایل

The Prophet  said

او هغه وفرمایل:

And he  said:

پیغمبر ﷺ هغوی ته امر وکړ چې د حکم شرعي په اړه پوښتنه وکړي. په صحیح روایت کې راغلي دي چې الشعبي وویل: د رسول الله ﷺ شپږ صحابه وو چې خلکو ته فتوا ورکوله. ابن مسعود، عمر بن الخطاب، علي بن ابي طالب، زید بن ثابت، ابي بن کعب او ابو موسی. درې تنه به خپل رای د نورو درې تنو د رای لپاره پریښود. عبدالله (ابن مسعود) به خپل رای د عمر د رای لپاره پریښود، ابو موسی به خپل رای د علي د رای لپاره پریښود، او زید به خپل رای د ابي بن کعب د رای لپاره پریښود. دا هم دا ښیي چې مسلمانان به د صحابه ﷺ تقلید کاوه، او ځینې به یو بل تقلید کاوه.

The Messenger  instructed them to ask about the hukm Shar’i. It has been authentically reported that al-Sha’bi said: There were six companions of the Messenger of Allah  who used to deliver legal opinions to the people. Ibn Mas’ud, ‘Umar ibn al-Khattab, ‘Ali ibn Abi Talib, Zayd ibn Thabit, Ubayy ibn Ka’b, and Abu Musa. Three used to leave their opinion for the opinion of the other three. ‘Abd Allah used to leave his opinion for ‘Umar’s opinion and Abu Musa used to leave his opinion for the opinion of ‘Ali and Zayd used to leave his opinion for the opinion of Ubayy ibn Ka’b. This also indicates that the Muslims used to imitate (Taqlīd) the Sahabah  and some of them used to imitate each other.

دَ قرآن کریم کې د تقلید د ملامتۍ په اړه چې څه ذکر شوي دي، دا د عقیدې کې د تقلید ملامتي ده، نه د شرعي احکامو د اخیستلو کې. ځکه چې د آیتونو موضوع عقیده ده، د دوی متن په عقیدې پورې ځانګړی دی او دوی هیڅ علت نه لري. نو د الله تعالیٰ قول:

As for what has been mentioned in the Qur’ān in terms of the censure for Taqlīd. This is a censure for imitation in belief and not in the adoption of the Sharī’ah rules. Because, the subject matter of the verses is belief. Its text is specific to the subject of belief and they have no ‘illah. So the saying of Allah :

د هغه ویاند:

And His  saying:

د هغه ویاند:

And His  saying:

دا آیتونه د ایمان او کفر د موضوع په اړه دي او بل هیڅ نه. دا متن هیڅ علت (ʿلت) نه لري او نه په کوم بل متن کې کومه استدلال موجود دی. له همدې امله نه شي ویلی چې اعتبار د لفظ د عموم لپاره دی، نه د سبب د خاصیت لپاره. دا اصول د سبب په اړه سم دی، یعنې هغه پیښه چې د نزول سبب شوه، خو د آیت د موضوع په اړه دا سم نه دی. اعتبار د آیت د موضوع لپاره دی، او عموم یوازې د آیت د موضوع پورې محدود دی. دا د هغو ټولو شیانو په اړه عام دی چې د آیت معنا یې د موضوع له مخې شاملوي، نه د هغو شیانو په اړه چې آیت یې نه شاملوي. او نه شي ویلی چې دا د ایمان او کفر په اړه دی، بلکه سمه دا ده چې دا د مقلدینو په اړه تفسیر شي، ځکه چې حکم د یوې علت پرته دی چې شتون یې لري یا نه. دا دعوه هم نه شي کېدای، ځکه په آیت کې هیڅ علت نه موندل کېږي او د آیت لپاره هم هیڅ علت نه شته. دلیل دا دی چې دا هیڅ توجیه نه لري او نه د قرآن او سنت په کوم متن کې د هغې توجیه نازله شوې ده. له همدې امله داسې متن نه شته چې تقلید منع کړي. بلکه متنونه، د پیغمبر ﷺ د زمانې مسلمانانو حالت، صحابه کرامو ﷺ حالت، ټول د تقلید د جواز څرګندونه کوي.

These verses are texts about the subject of belief (imān) and disbelief (kufr) and nothing else. This text does not include any ‘illah (reason) and nor is there any reasoning found in any other text. Therefore, it should not be said that the consideration is for the generality of the wording and not for the specificity of the cause. This (principle) is correct with respect to the cause (sabab). It is the event which was the cause of revelation but it is not correct in regard to the subject matter of the verse. The consideration is for the subject of the verse. And the generality (‘umum) is restricted to the subject of the verse only. It is general in regards to everything that the meaning of the verse includes in terms of the subject and not in regards to everything that the verse does not include. Nor should it be said that it is regarding belief and disbelief, rather it is proper to interpret it as applicable to the muqallidin considering that the hukm revolves around an ‘illah whether it was present or absent. This cannot be claimed since no ‘illah can be found in the ayah and no ‘illah can be found for the ayah. The reason is that it does not include any justification and nor is there any justification revealed for it in any of the text’s of the Qur’ān and the Sunnah. Therefore no text can be found which prohibits Taqlīd. Rather the texts and the reality of the Muslims in the time of the Messenger PBUH and the Sahabah  and the reality of the Sahabah  all indicate the permissibility of practising Taqlīd.

تقلید پیروی کرنے والے (متبّع) اور عامی دونوں پر لاگو ہوتا ہے۔ اس لیے کہ اللہ تعالیٰ نے تقلید کو کسی دوسرے کی رائے کی پیروی کرنے کے طور پر بیان کیا ہے۔ اس نے فرمایا:

Taqlīd is applicable to the follower (muttabi’) and to the layman (‘ammi) both. This is because Allah  has defined Taqlīd as following the opinion of someone else. He  said:

او چونکه هغه شرعي حکم چې یو کس یې غوره کوي، یا دی پخپله یې استنباط کړی وي، یا بل چا استنباط کړی وي؛ که خپله استنباط کړي نو هغه مجتهد دی، او که بل چا استنباط کړی وي او دی یې غوره کړي نو دی د بل چا رایه غوره کړې ده، یعنې د بل چا رایې پیروي یې کړې ده. او د بل چا رایې پیروي کول تقلید دي، که دا پیروي په بې دلیله وي یا په غیر لازمه دلیل سره. نو متبع (پیروی کونکی) مقلد دی. همدارنګه اتباع (د بل چا پیروي کول) دا معنا لري چې تا د یو مجتهد رایه د هغه دلیل پر بنسټ تعقیب کړې چې ستا لپاره روښانه شوی وي، پرته له دې چې تا پر دغه دلیل قضاوت کړی وي، یعنې پرته له دې چې دغه دلیل تر تا باندې لازم شوی وي. که تا پر دلیل قضاوت کړی وي او د حکم د استنباط طریقه دي معلومه وي او د حکم د استنتاج او پخپله حکم سره موافق یې نو هغه دلیل چې حکم پرې ولاړ دی، ستا لپاره لازم شوی دی. بیا ستا رایه د مجتهد د رایې په څیر شوه. ته په دې حالت کې مجتهد یې نه مقلد. له دې څخه څرګنده شوه چې اتباع تقلید دی، او متبع مقلد دی، که څه هم هغه دلیل پیژني.

And because the hukm Shar’i that a person adopts, either he has deduced it himself or it has been deduced by someone else, If he himself deduces it then he is a mujtahid and if someone else deduces it and he adopts it then he has adopted the opinion of someone else i.e, followed the opinion of someone else. And following the opinion of someone else is Taqlīd whether he adopted without a proof or with a non-binding proof. The muttabi’ (follower) therefore is a muqallid. As well, ittiba’ (following someone else) means that you follow the opinion of a mujtahid based on what has become clear to you in terms of evidence without you passing judgement on this evidence that is, without you being bound by this proof. If you pass judgement on the evidence and you know the manner of deducing the hukm from it and you agree to the inference of the hukm and the hukm itself then the proof on which the hukm rests has become binding on you. Then your opinion has become like the opinion of the mujtahid. You are in this case a mujtahid and not a muqallid. From this it becomes clear that ittiba’ (following) is Taqlīd and that the follower (muttabi’) is a muqallid even though he knows the evidence.