د مسلمانو فرقو روایتونه
12.4 Narrations Of The Muslim Sects
ټول صحابه کرام عادل دي (ʿudūl sinʿ-adl). دې ته ځکه چې د پیغمبر ﷺ په زمانه کې او د هغه له وفات وروسته تر هغه وخته پورې چې فتنه (کورنۍ جګړه) راپیښه شوه، خلک د سند (روایت د لړۍ) په اړه نه پوښتل. بیا چې فتنه پیښه شوه، نو خلکو د سند په اړه پوښتنه پیل کړه. صحابه کرامو او نورو (له هغوئ وروسته) خلکو ته دا لارښوونه وکړه چې هغه کس وڅیړل شي چې له هغه څخه حدیث اخیستل کیږي. ابو سکینه مجاشع بن فتینه څخه روایت شوي چې هغه وویل: ما له علي بن ابي طالب څخه واورېدل، هغه وخت چې هغه د کوفې په جومات کې و، هغه وفرمایل:
All of the Sahabah are trustworthy ('udul sin:adl). That is why people did not ask about the isnād in the time of the Prophet and after him until the fitna (civil war) took place then they asked about the isnād. The Sahabah and others (after them) encouraged people to examine the one from whom the hadīth is taken. It has been narrated by Abu Sakina Majashi' ibn Fateena that he said: I heard 'Ali ibn Abu Talib that he was in the mosque of Kufa where he said:
دا علم چې تاسو یې اخلئ، د هغه څوک په اړه پلټنه وکړئ، ځکه دا دین دی.
'Scrutinise the person from whom you take you this knowledge for it is the deen.'
الضحاک بن مزاحم نے کہا:
Al-Dahhak ibn Muzahim said:
«بې شکه دا علم دین دی، نو وګورئ چې دا علم له چا څخه اخلئ۔»
‘Indeed this knowledge is the deen so consider the person from whom you take the knowledge.' :
دا حدیث دین دی، نو وګورئ چې دا له چا نه اخلئ.
Indeed this hadīth is deen so consider from whom you take it.'
د فتنې (کورنۍ جګړې) څخه وروسته ځینې اسلامي فرقې راڅرګندې شوې چې نوي نظرونه يې غوره کړل. د دې فرقو پيروانو ادعا کوله چې دا نظرونه چې دوی يې منلي دي، د شریعت له نصوصو څخه يې استنباط کړي دي، تر دې چې اسلامي نظرونه شوي. او کله چې ځينو له دوی څخه د خپل نظر لپاره دليل ته اړتيا محسوسه کړه، خو په شریعت نصوصو کې يې د خپل نظر ليل ونه موند، نو هغه به داسې حديث جوړ کړ چې د هغه نظر تاييد وکړي، او هغه يې رسول الله ﷺ ته منسوب کړ. ځينې به د خپلې فرقې ته د دعوت او په هغې د رغبت پيدا کولو لپاره کار کاوه، يا د خپلو نظرونو په خوا يې دعوت کاوه او د احاديثو د جعل خواهش يې درلود. دا نوي نظرونه «بدعت» وبلل شول، او دا کسان «مبتدع» (بدعت ايښودونکي) وبلل شول. له همدې امله د دوی څخه د حديث اخيستل تحقيق ته اړ دي، او د دوی د حديث روايت تل د بحث موضوع وه. د دوی د حال په اړه تفصيلي توضيحات شته. نو هغه مبتدع چې د خپل بدعت له امله د کفر تورن شوی وي، د هغه د روايت ردولو کې هيڅ ستونزه نشته. که هغه د کفر تورن نه وي خو دروغ ويل جايز ګڼي، نو د هغه روايت هم ردېږي. او هغه څوک چې دروغ جايز نه ګڼي، نو د هغه روايت په دې شرط منل کېږي چې هغه خپلې فرقې يا مذهب ته دعوت ونه کړي. که هغه خپلې فرقې ته دعوت کوي، نو د هغه روايت ردېږي او د هغه روايات د دليل په توګه نه وړاندې کېږي.
After the fitna (civil war), several Islamic sects arised which adopted novel opinions. The followers of these sects claimed that they deduced these opinions, which they came to profess, from the Sharī’ah texts until they became Islamic opinions. And when some of them required a proof but did not find the evidence in the Sharī’ah texts for the opinion he holds then he would fabricate a hadīth which supported his opinion and he would attribute it to the Messenger . Some of them use to carry the call to join his sect and grow interest in it or call (Da’wah) to their opinions and desire to fabricate the ahadīth. These new opinions were termed as bid'as (innovations) and the people who did this were called mubtadi'a (innovators). This is why taking ahadīth from these people is subject to scrutiny and their narration of hadīth used to be a subject of debate. There are detailed clarifications regarding their situation. Thus the mubtadi' (innovator) who is charged with kufr due to his bid'a (innovation), there is no problem in rejecting his narration. If he is not charged with kufr but he permits lying then his narration is rejected as well. As for the ones who does not permit lying then his narration is accepted on the provision that he does not call (invite) to his sect or school (mazhab). If he calls to his sect then his narration is rejected and his reports are not advanced as proofs.
لنډ په توګه، هر مسلمان چې د روایت د منلو شرطونه پوره کړي، که چیرې عادل (پاک او په دین کې ثقه) او ضابط (په حافظه او دقت کې معتبر) وي، نو د هغه روایت منل کیږي، د هغه د مذهب یا فرقې له مخې چې هر څه وي، تر هغه وخته پورې چې هغه خلک خپل فرقې یا مذهب ته نه رابولي، ځکه چې خلک د فرقې یا مذهب ته بلل جایز نه دي. خو هغه څوک چې خلک اسلام ته رابللي وي او هغه افکار چې یې خپل کړي دي د دلیلونو سره بیان کړي، نو د هغه روایت هم منل کیږي، ځکه دا کار په حقیقت کې د اسلام ته دعوت دی. د دغه سړي روایت هم نه رد کیږي.