شرط ایسی تکمیلی صفت ہے جو مشروط چیز (مشروط) میں اس چیز کے تقاضے یا اس مشروط کے حکم کے تقاضے کے مطابق ہو۔ مثلاً مالِ زکات میں سال کا گزرنا (حول) نصاب کی ملکیت کو مکمل کرتا ہے، پس حول نصاب کی ملکیت میں شرط ہے تاکہ اس میں زکات واجب ہو، اور یہ اسی چیز میں سے ہے جس کا مشروط تقاضا کرتا ہے۔ اور شادی شدہ ہونا (احصان) زانی کے لیے وہ صفت مکمل کرتا ہے جس سے شادی شدہ زانی کو سنگسار کیا جائے، پس احصان زانی کے لیے شرط ہے تاکہ اس کی سنگساری واجب ہو، اور یہ بھی مشروط کے تقاضے میں سے ہے۔ وضو نماز کی ادائیگی کو اس حکم کے تقاضے کے مطابق مکمل کرتا ہے جو اس میں ہے، پس وضو نماز ادا کرنے کے لیے شرط ہے، اور یہ اس مشروط کے حکم کے تقاضے میں سے ہے۔ اسی طرح ستر ڈھانپنا نماز ادا کرنے کے لیے شرط ہے، اور یہ بھی اس حکم کے تقاضے میں سے ہے جو مشروط میں ہے، پس یہ شرط ہے اور مشروط کے حکم کے تقاضے میں سے ہے، اور اسی طرح تمام شرائط ہیں۔ شرط مشروط سے مختلف ہے کیونکہ وہ اس کے لیے تکمیلی صفت ہے، اس کا جزو نہیں۔ اسی لیے یہ رکن سے بھی مختلف ہے، کیونکہ رکن چیز کا ایسا جزو ہے جو اس سے جدا نہیں ہوتا، اور یہ کہنا درست نہیں کہ رکن اس چیز سے مختلف ہے یا اس جیسا ہے، کیونکہ وہ اس کا جزو ہے، جبکہ شرط کا اس چیز سے مختلف ہونا ضروری ہے اور ساتھ ہی وہ اس کے لیے تکمیلی بھی ہو۔ شرط کی تعریف یہ ہے کہ جس کے نہ ہونے سے لازماً عدم لازم آئے، اور اس کے ہونے سے لازماً وجود لازم نہ آئے، اور یہ اس کے اثر کے اعتبار سے اس کی وضاحت ہے۔

The shart is an accomplishment quality for its (mashrout) conditioned matter in what that matter requires or in what the rule (hukm) of that conditioned matter requires. The hawl (elapsing of one year) in the money zakaat accomplishes the ownership of the nisaab, so the hawl is a shart in the ownership of the nisaab to oblige the zakaat in it, so it is of what the mashrout requires, and the marriage (ihsaan) accomplishes the quality for the fornicator in stoning the married (muhsan) adulterer, so it is a condition for the adulterer to oblige his stoning, so it is of what the mashrout requires. The wudu’ (ablution) accomplishes the performance of the prayer in what the hukm requires in it, so it is a condition for performing the prayer, and it is of what the hukm requires in that mashrout, and covering the awrah is a condition for performing the prayer, and of what the hukm requires in it, so it is a shart and of what the hukm of the mashrout requires, and like such are all the conditions (shurout). The shart is different to the mashrout (conditioned matter) because it is an accomplishment quality for it, not one of its parts, therefore it is different to the pillar, because the pillar is a part of the thing not separated from it, and it is not right to say: the pillar is different to the thing or similar to it because it is one of its parts, whereas the shart must be different to the thing and an accomplishment for it at the same time. The shart is defined as which’s absence necessitates the absence, and its existence does not necessitate the existence, and this is a clarification for it with regard to its effect.

د شرط او مشروط ترمنځ اړیکه د وصف او موصوف د اړیکې په څیر ده، نو هیڅ شی د وصف د شتون پرته نشي وصف کېدای، مګر وصف کیدای شي د موصوف د شتون پرته هم موجود وي. شرط هم همداسې دی؛ لمونځ د طهارت د شتون پرته نه موجودیږي، مګر طهارت کیدای شي د لمانځه د شتون پرته هم موجود وي. شرط یوازې د تکلیفي حکم لپاره نه راځي، بلکه کیدای شي د وضعي حکم لپاره هم وي. نو د تکلیف خطاب پورې اړوند شرطونه لکه طهارت، د عورت پټول او د جامو پاکي، دا ټول د لمانځه شرطونه دي. او د وضعي خطاب پورې اړوند شرطونه لکه د نصاب سره د زکات مال باندې د یو کال تېرېدل (حول)، د زنا په مسئله کې احصان (ازدواج)، او په غل کې حرز (د ساتل شوي ځای نه شی اخیستل او له هغه ځایه تلل)، دا ټول د سبب لپاره شرطونه دي. دا ټول هغه شرطونه دي چې په دوی باندې د شرط تعریف صدق کوي، او دا ټول د شرعي دلیل د راتلو لپاره شرعي شرطونه دي، سره له دې چې لومړی ډول د حکم لپاره شرطونه دي، او دوهم ډول د هغه څه لپاره شرطونه دي چې د حکم لپاره ټاکل شوي او دهغه مسایلو لپاره لازم دي چې حکم یې اړ کوي.

The shart (condition) with the mashrout (conditioned matter) is like the quality with the described matter, so nothing can be described without the existence of the quality, but the quality may exist without the existence of the described one, and so is the shart, the salaat does not exist without the existence of the purity, but the purity may exist without the existence of the salaat. The shart does not come specifically for the assignment verdict, but it may also be for the circumstantial verdict. So there are shurout (conditions) related to the assignment address, like the purity, covering the awrah, and the purity of the dress, every one of them is a shart for praying. And there are shurout related to the circumstantial address like the hawl (elapsing of one year) with the nisaab of the money zakaat, the ihsaan (marriage) in the issue of the adultery, and the protection (al-hirz) in the stealing (taking the stolen thing from its storage or fortified and walking away with it), they are all shurout for the sabab (cause). And they are all considered as sharout upon which applies the definition of the shart, and they are all shari'ahi sharout for their arrival in the evidence, except that the first type are shurout for the hukm and the second type are shurout for what is set for the hukm of matters it necessitates.

د تړونونو شرطونه د شرعي شرطونو جملې ته داخل دي، لکه د پلورنې، شراکت، وقف او نورو شرطونه، خو دا د حوالې او قضايي شرطونو په شان نه دي چې د دې لپاره یې شرعي دلیل ته اړتیا وي څو دا د شرط په توګه ومنل شي. د تړونونو شرطونو لپاره دا شرط دی چې د شریعت سره متضاد نه وي. دا پدې معنا ده چې د حوالې یا قضايي شرطونو د شرط کیدو لپاره شرعي دلیل ته اړتیا ده، برعکس د تړونونو شرطونو، دوی ته د شرعي دلیل کې د راتګ اړتیا نشته، بلکې د تړون دواړو خواوو ته جایز دی چې هغه شرطونه وټاکي چې غواړي، خو دوی یا د دوی له یوه لپاره دا جایز نه دی چې داسې شرطونه وټاکي چې د شرعي نص سره متضاد وي. نو د تړون شرطونه باید د شریعت سره متضاد نه وي، او دوی ته د شرعي دلیل له لارې راتګ شرط نه دی. دا د رسول الله ﷺ د دې ارشاد له مخې دی: «... د ځینو سړو څه حال دی، چې هغوی داسې شرطونه ایږدي چې په د الله په کتاب کې نه دي، هر هغه شرط چې په د الله په کتاب کې نه وي، باطل دی، که څو سوه شرطونه هم وي، د الله حکم حق لپاره لوی دی، او د الله شرط ډیر پابندي وړ دی»، چې البخاري روایت کړی. او د «په د الله په کتاب کې نه دي» د دې معنا دا ده چې دا د هغه څه سره متضاد دي چې د الله په کتاب کې دي، یعنې دا د هغه د حکم سره نه دی او نه د هغه د فرمان سره سم دی؛ ځکه رسول الله ﷺ د شرطونو ټاکلو ته بې له قیده اجازه ورکړې ده، او روښانه یې کړې چې هر هغه څه چې د الله تعالى د حکم سره متضاد وي باطل دي، نو هغه د شرطونو ټاکلو ته منع نه ده کړې، او څرنګه چې هغه ﷺ د کتاب الله څخه د هغو شرطونو اعتبار نفي کړی دی، نو معنا یې د هغو شرطونو د اعتبار نفي ده چې د کتاب الله سره متضاد وي.

The agreements shurout are included in the shari'ahi shurout, like the shurout of the sale, the partnership, the entailment (waqf), and the like, but they are not like the assignment verdicts and circumstantial verdicts shurout (conditions) with regard to the need of a shari'ahi evidence that shows the shart to make it considered as a shart, but it is conditional for these shurout that they don’t contradict the shari'ah. Which means that, the shurout of the assignment or circumstantial verdicts need a shari'ahi evidence to be considered as shurout, contrary to the agreements shurout, they don’t need to be included in the shari'ahi daleel, but it is permissible for the two parties of the agreement to set the shurout they want, however it is not permissible for them or any of them to set shurout which contradict the shari'ahi text. So the agreement shurout must not contradict the shari'ah and it is not conditional for them to come through a shari'ahi daleel, that is for the saying of the Messenger of Allah (SAW) : “… what is the matter with some men, they set conditions that are not in the book of Allah, what so ever of a condition that is not in the book of Allah; is invalid (baatel), even if it is a hundred shart, the decree of Allah is greater in the right, and the condition of Allah is more binding”, narrated by Al-Bukhari. And the meaning of “not in the book of Allah” is contrary to what is in the book of Allah, means it is not in His ruling nor is it in accordance with His decree; that is because the Messenger of Allah (SAW) has permitted the setting of the shurout (conditions) without restrictions, and clarified that whatever contradicts the hukm of Allah Ta’ala is baatel (invalid), so He did not forbid the setting of the shurout, and since He (SAW) negated (that the meaning is) the consideration of what is from within the book of Allah (of shurout), then the meaning of it is negating the consideration of what contradicts the book of Allah.

د بخاري په یوه حدیث کې راغلي دي: عائشه رضي الله عنها وفرمایل: بریره راته راغله او وې ویل: زه له خپلو خاوندانو (چې ما ته آزادي ورکړي) سره په نه اوقیه باندې تړون کړی دی، په هر کال یوه اوقیه، نو ما سره مرسته وکړه. ما وویل: که ستا خاوندانو غوښتل چې زه یې ټولې اوقیې یوځل ورکړم او ولاء ماته وي، نو زه به دا کار وکړم. بیا بریره خپلو خاوندانو ته د دې وړاندیز سره ولاړه، خو هغوی انکار وکړ، نو هغه راستنه شوه، او په داسې حال کې چې رسول الله ﷺ ناست و، وې ویل: ما هغوی ته دا وړاندیز وکړ، خو هغوی انکار وکړ او غواړي چې ولاء د ځانونو لپاره وي. رسول الله ﷺ دا خبره واوریده، نو عائشې هغه ته خبر ورکړ، او هغه وفرمایل: هغه واخله او ولاء شرط کړه، ځکه ولاء د هغه چا لپاره دی چې آزادي ورکوي. عائشې همداسې وکړل. بیا رسول الله ﷺ ودرېد، خلکو ته یې خطبه ورکړه: الله ته یې حمد و ثنا وویله، بیا وفرمایل: "د هغو خلکو څه حال دی..."، حدیث. دا ښیي چې هغه شرط منع دی چې د الله د کتاب او د رسول ﷺ د سنت سره ټکر خوري، او دا نه ښیي چې شرط باید په کتاب الله او سنت کې وي. په دې بنسټ د تړون شرطونه داسې ټاکل کیدل په کار دي چې شریعت ونه ماتوي، یعنې د شریعت د کوم نص یا د شرعي دلیل لرونکي کوم شرعي حکم سره ټکر ونه خوري. د مثال په توګه، شریعت ولاء د آزادي ورکوونکي لپاره ټاکلې ده، نو دا روا نه ده چې غلام وپلورل شي او د ولاء ساتلو شرط ورسره وتړل شي، نو شرط باطل کیږي او پلورل صحیح پاتې کیږي.

The hadeeth in Al- Bukhari is : “ A’ishah may Allah be pleased with her said: Burayrah came to me and said: I have made an agreement with my people (my master to free me) over nine ounces, one ounce a year, so help me please, I said: if your people like it I count it to them and your loyalty will be to me, then I will do. Then Burayrah went the her people with the offer, and they refused it, so she came back while the Messenger of Allah (SAW) was sitting, she said I offered them that, but they refused, they want the loyalty for themselves, so the Messenger of Allah heard that, then A’ishah told Him, and He said: take her and set the loyalty as a shart, as the loyalty belongs to whoever sets the slave free, so A’ishah did. Then the Messenger of Allah (SAW) stood up addressing the people: He thanked Allah and praised Him, then he said “what is the matter with some men...”, the hadeeth. This shows that what is prohibited is the condition that contradicts the book of Allah and the Sunnah of His Messenger, and does not show that the shart must be in the book of Allah and in the Sunnah. Accordingly the shurout in the agreement must be set so they do not violate the shari'ah, that is by not contradicting any of the shari'ah texts, or any shari'ahi verdicts which has a shari'ahi evidence. For example, the shari'ah has made the loyalty to whoever sets the slave free from his master, so it is not right to sell the slave and setting the shart of keeping his loyalty, so the shart is cancelled and the sale is valid.

دا کار سم نه دی چې ووایم: ما دا تاسو ته د یو زر نغدو پیسو (نقداً) یا دوه زره د ادھار (نسیئہ) پر بڼه وپلورل. نو دا یو داسې پلورنه ده چې دوه شرطونه لري، او د هغې موخه د دوی د توپیر سره سم توپیریږي؛ نو دا یو باطل شرط دی، چې د دې له امله پلورنه باطله کیږي، د رسول الله ﷺ دا فرمان له مخې: «د ادھار سره پلورنه روا نه ده، او نه دا روا ده چې په یوه پلورنه کې دوه شرطونه وشي»، چې ابو داود روایت کړی دی. او د بیلګې په توګه، که یو سړی یوه توکی یو بل ته وپلوري او د هغه لپاره شرط وګرځوي چې دا توکی بل چا ته ونه پلوري؛ شرط لغوه کیږي او پلورنه سمه (صحیح) ده، ځکه دا شرط د تړون د اقتضا سره ټکر لري، چې هغه د پلورل شوي توکي ملکیت او د هغې په تصرف کولو حق دی، نو دا د شرعي حکم سره ټکر لري. او په همدې ډول هغه شرطونه چې د شریعت سره ټکر لري هیڅ نه ګڼل کیږي، که دا د شرعي نص یا هغه حکم سره ټکر ولري چې شریعت یې راوړی وي. آیا دا یو شرعي ټاکلی حکم و، یا یو له هغو پیښې پورې تړلو احکامو څخه؟

Another example, it is not right to say: I sold this to you for one thousand in cash (naqdan) or for two thousands as credit (nasi’ah). So this is one sale consists of two conditions, the aim of it differs in accordance with their differences; so this is an invalid shart, for which the sale becomes invalid because of His (SAW) saying“ :credit and sale is not permissible, nor is it permissible to make two sharts in one sale”, narrated by Abu-Dawood. And as an example, if a man sells a good to another one and sets a condition for him that he does not sell it to anyone; the shart is cancelled and the sale is valid (sahih), because this shart contradicts the requirement (muqtada) of the agreement, which is the ownership of the sold good and having the right of its disposal, so that contradicts the shari'ahi verdict. And thus the conditions that contradict the shari'ah are not considered at all, whether they violate a shari'ahi text or a verdict which the shari'ah brought it. Has it been a shari'ahi assignment verdict or one of the circumstantial verdicts.

اور وہ چیز جو اس بات کی تصدیق کرتی ہے کہ شریعت نے مسلمان کو معاہدے میں اپنی مرضی کی شرطیں رکھنے کی اجازت دی ہے، سوائے اس کے جو کتاب اللہ یا شریعت کے حکم کے خلاف ہو، وہ حدیث ہے جو عائشہ رضی اللہ عنہا سے بریرہ کے بارے میں البخاری کی ایک روایت میں آئی ہے، کہ نبی ﷺ نے عائشہ رضی اللہ عنہا سے فرمایا: "اسے خرید لو اور آزاد کر دو، اور وہ (بیچنے والے) جو شرط چاہیں رکھ لیں"، پس یہ واضح ہے کہ رسول اللہ ﷺ کا یہ فرمان

And what affirms that the shari'ah has permitted the Muslim to set the shurout he wants in the agreement except what violates the book of Allah or the shari'ahi verdict; is what came in the hadeeth of A’ishah about Burayrah in one narration of Al-Bukhari, that He (SAW) said to A’ishah may Allah be pleased with her“ : bye her then free her and let them set the shart they want”, so this is clear that the saying of the Messenger (SAW):

«... دی هغه شرط وضع کړي کوم چې دوی غواړي»، دا د انسان لپاره د شرطونو وضع کولو اباحت (جواز) دی، او دا د پیغمبر ﷺ د دې ارشاد لخوا تایید شوی دی: «مسلمانان د خپلو شرطونو سره دي».

“... Let them set the condition they want”, is the (ibahah) permissibility for the human to set the conditions they want, and that is supported by the saying of the prophet (SAW)“ :the Muslims are at their conditions”:

روایت کړي دي الحاکم، یعنې دوی د هغو شرطونو پابند دي چې دوی یې ایښي دي، نو الله تعالیٰ شرطونه دوی ته منسوب کړي دي. همدارنګه پیغمبر ﷺ هغو شرطونو ته اجازه ورکړې ده چې په کتاب الله کې نه دي ذکر شوي، په معاملاتو کې. مسلم د جابر په روایت سره روایت کړی دی چې هغه د خپل ضعیف اوښ سپور و، نو غوښتل یې چې دا پرېږدي. هغه وویل: پیغمبر ﷺ زما تعقیب وکړ، زما لپاره یې دعا وکړه او د اوښ په شا یې لاس ولګاوه، نو هغه داسې فعال حرکت وکړ چې له دې مخکې یې داسې نه و کړی. هغه وویل: دا اوښ ماته یوې اوقیې ته وپلوره. ما وویل: نه. هغه وویل: ماته یې وپلوره. نو ما هغه ته یوې اوقیې ته وپلوراوه، او د هغې بار مې د خپل کورنۍ لپاره مستثنیٰ کړ. دا په مسلم روایت شوی دی. د بار مستثنیٰ کول هغه شرط دی چې پیغمبر ﷺ په پلور کې ایښی و. د ابو عبدالرحمن سفینې څخه روایت دی، هغه وویل: ام سلمه ﷺ ما آزاد کړ او په ما یې شرط ایښی و چې پیغمبر ﷺ خدمت وکړم. دا په احمد روایت شوی دی. په یوه روایت کې دي: زه د ام سلمې غلام وم، هغې وویل: زه تا آزادوم په دې شرط چې تر ژوندۍ پورې د الله رسول خدمت وکړې. ما وویل: که تا دا شرط نه وای ایښی، زه به تر ژوندۍ پورې د الله له رسوله ﷺ جلا نه کېدم. بیا یې هغه آزاد کړ. دا د ابو داود روایت دی. او داسې ډیرې پېښې شتون لري چې په هغې کې شرطونه ایښودل شوي دي، نه دي د شریعت څخه اخیستل شوي، بلکه هر انسان یې د خپل خوښې له مخې ایښي دي. او په دې باب کې ټول هغه څه چې راغلي دي دا دي چې شرط په دې محدود دی چې د الله کتاب یا د شریعت کوم حکم پرې نه شي. خو دا شرط دی چې ایښی شوی شرط حرام حلال نه کوي او حلال حرام نه کوي، ځکه د الله رسول ﷺ فرمایلي دي:

narrated by Al-Haakem, means they are adherents to the conditions they set, so He referred the conditions to them. Also the prophet (SAW) acknowledged the setting of conditions that are not mentioned in the book of Allah, in the agreements, Muslim narrated on the authority of Jaber “that he was riding his weak camel, so he wanted to leave it, he said: the prophet (SAW) followed me and made supplication for me and patted on it then it walked actively in a way it never walked like it before, He said: sell it to me for one ounce, I said no, He said: sell it to me, then I sold it to him for one ounce, and I excluded its load for my family”, narrated by Muslim. Excluding its load is a shart he set in the sale. On the authority of Sufaynah Abi Abd- Arrahman said “ Ummu- Salamah set me free and set a condition on me that I serve the prophet (SAW)”, narrated by Ahmad, and in a narration : I was a slave for Ummu- Salamah, she said: I free you under the condition that you serve the Messenger of Allah as long as you live, I said: even if you don’t set this condition on me I will not leave the Messenger of Allah as long as I live, then she set me free”, narrated Abu Dawood. And thus many incidents in which conditions are set, not taken from the shari'ah, but set by every human as he wants. And all what came in this matter is that the shart is restricted by not violating the book of Allah or any verdict of the shari'ah. But it is conditional that the set condition does not permit a haram or forbid a halal; because of the saying of the Messenger of Allah (SAW) ." :

مسلمانان په خپلو شرطونو کې پابند دي، مګر هغه شرط چې حلال حرام کړي یا حرام حلال کړي. د الترمذي روایت دی.

“The Muslims are at their shurout except a shart that forbids a halal or allows a haram”, narrated by Al-Tirmithi.