د اسلام کې د زده کړې طریقه
9.2 The Method Of Study In Islam
د اسلامي تمدن علمي طریقه لري، او دا طریقه په درې ټکو کې لنډه شوې ده:
The Islamic culture has a method of study, and this method is summarised in three points:
پہلہ خبرہ: دا چې مطالعہ باید ژور وی تر دې چې مسائل په سمه توګه درک شي، ځکه دا کلتور په فکري لحاظ ژور دی، او د هغه زده کړه صبر او زغم غواړي. ځان د دې کلتور سره روزل یو فکري پروسه ده چې د پوهیدو لپاره ذهني زیار غواړي، ځکه دا د هغې جملو درک، د هغې حقیقت پیژندنه، او د هغو معلوماتو سره تړاو غواړي چې له لارې دغه حقیقت درک کیږي. له همدې امله د دې کلتور زده کړه په فکري توګه ضروري ده. د بیلګې په توګه، مسلمان مکلف دی چې خپل عقیده په دلیل سره وګرځوي، نه د پرته له پوښتنې تسلیمیدو سره. نو د عقیدې د بنسټ پورې اړوند هر څه مطالعه په حتمي توګه د مطالعې په وخت کې فکري پروسه غواړي. د شریعت احکام په قرآن کریم او حدیث شریف کې راغلي دي. نو د شرعي احکامو د استنباط لپاره د فکري پروسې کارول حتمي دي. د همدې له لارې ستونزه، اړوند متن او د هغه تطبیق پر ستونزه درک کیږي. د دې لپاره فکري پروسه ناگزیره ده. حتی عامی سړی چې حکم پرته له دلیل د پوهې څخه منی، اړ دی چې ستونزه درک کړي او هغه حکم هم پوه شي چې د حلولو لپاره راغلی، ترڅو داسې حکم ونه منی چې د بل مسئلې لپاره وي، نه د هغې لپاره چې حکم پرې راځي. د فکري پروسې کارول حتمي دي. له همدې امله، د اسلامي کلتور سره د ځان روزلو لپاره، که مجتهد وي که عامی، باید دا کلتور په فکري توګه ترلاسه کړي. دا یوازې د فکري پروسې له لارې او په مطالعه کې د ټول توان په کارولو سره ممکن کیږي.