شخصیت هر انسانی از عقلیه (ذهنیت) و نفسیه (منش روانی) او تشکیل می‌شود. ظاهر، بدن، لباس یا هر چیز دیگری جز این‌ها هیچ تأثیری بر شخصیت او ندارد؛ این‌ها تنها امور سطحی هستند. بیهوده است که کسی گمان کند چنین جنبه‌هایی در ساختار شخصیت انسان مرتبط یا مؤثرند. این به آن دلیل است که انسان به‌واسطه عقلش از سایر موجودات متمایز می‌شود، و این سلوک (رفتار) اوست که بلندی یا انحطاط او را نشان می‌دهد. زیرا سلوک انسان در این زندگی تنها بر اساس مفاهیمی است که به آن‌ها باور دارد؛ بنابراین سلوک او لزوماً با مفاهیمش درهم‌تنیده است، به گونه‌ای که جدایی‌ناپذیر است.

The personality in every human being consists of his ‘aqliyya (mentality) and nafsiyya (disposition). His outward appearance, body, dress or any thing apart from these has no bearing on his personality, these are only superficial. It would be pointless for anyone to think that such aspects have any relevance or bearing upon the makeup of the human personality. This is because man is distinguished (from other creatures) by his ‘aql (intellect), and it is his sulūk (conduct) that indicates his elevation or decline. This is because man’s sulūk (conduct) in this life is only in accordance with the concepts he holds, his sulūk (conduct) is thus necessarily intertwined with his concepts, beyond separation.

رفتار (سلوک) به آن کارهایی مربوط می‌شود که انسان برای ارضای غرایز و نیازهای ارگانیک خود انجام می‌دهد. بنابراین او بر اساس میل‌ها (میول) عمل می‌کند که نسبت به ارضای این غرایز دارد. پس مفاهیم و میل‌های او ستون فقرات شخصیتش را تشکیل می‌دهند. اما این مفاهیم چیستند، چه چیزی را در بر می‌گیرند و نتایجشان کدام است؟ و این میل‌ها چه هستند، چه چیزی موجب شکل‌گیری آنها می‌شود و آثارشان کدام است؟ این موضوع نیازمند توضیح است. مفاهیم معانی اندیشه‌ها هستند، نه معانی گزاره‌ها. یک گزاره یا عبارت معنایی را دلالت می‌کند که ممکن است در واقعیت وجود داشته باشد یا نداشته باشد. بنابراین، آنگاه که شاعر می‌گوید:

The sulūk (conduct) relates to those actions performed by man to satisfy his instincts and organic needs He therefore acts in accordance with the muyūl (inclinations) that he holds towards satisfaction of these instincts. Thus, his mafahīm (concepts) and muyūl (inclinations) are the backbone of his personality. As for what are these concepts and what do they constitute and what are are their results? And what are these muyūl (inclinations) and what causes their formation and what are their affects? This needs an explanation. Concepts are the meanings of thoughts and not the meanings of statements. A statement or expression denotes a meaning that may or may not exist in reality. Thus, when the poet says:

این معانی در واقعیت وجود دارند و از طریق حس‌ادراک قابل فهم‌اند، هرچند درک آن‌ها ممکن است به اندیشه‌ای عمیق و روشن‌بین نیاز داشته باشد. اما هنگامی که شاعر می‌گوید

These meanings exist in reality and are comprehensible through sense-perception, though comprehending them may require deep and enlightened thought. However, when the poet says

این دلالت اصلاً وجود ندارد. آن مرد ستایش‌شده با یک ضربه نیزه دو سوارکار را سوراخ نکرده است، و کسی این پرسش را نپرسیده، و امکان ندارد که او یک میل سوارکار را سوراخ کند؛ این معانی، واژه‌ها را توضیح داده و روشن می‌کنند. اما درباره معنای فکر (اندیشه): اگر معنایی که واژه‌ها بر آن دلالت می‌کنند در واقع وجود داشته باشد و با حس قابل درک باشد یا عقل آن را به‌عنوان چیزی محسوس تصور کند و در نتیجه به آن باور داشته باشد، آنگاه این معنا برای کسی که آن را حس می‌کند، یا تصور و به آن باور دارد، یک مفهوم است. اما برای کسی که آن را حس یا تصور نمی‌کند، مفهوم نیست، هرچند ممکن است معانی جمله‌ای را که به او گفته یا توسط او خوانده می‌شود بفهمد. از این رو، لازم است که انسان سخن را، چه بخواند و چه بشنود، به شیوه‌ای عقلانی دریافت کند و به آن نزدیک شود. یعنی باید معانی جمله‌ها را آن‌گونه که دلالت می‌کنند بفهمد، نه آن‌گونه که نویسنده یا گوینده، یا حتی خود او، می‌خواهد. در عین حال باید واقعیت این معانی را در ذهن خود درک کند، به شکلی که بتواند آن‌ها را شناسایی کند تا این معانی به مفاهیم تبدیل شوند. بنابراین، مفاهیم معانی قابل فهمی هستند که واقعیت‌شان توسط ذهن درک می‌شود، چه واقعیتی قابل حس که بیرون از ذهن وجود دارد، و چه واقعیتی که بر پایه واقعیت قابل حس، به‌عنوان موجودی بیرون از ذهن پذیرفته می‌شود. هر چیزی جز این معانی واژه‌ها و جمله‌ها «مفهوم» نامیده نمی‌شود، بلکه صرفاً «اطلاعات» است.

This connotation is absolutely non-existent. The man praised did not pierce two horsemen with a single strike of his spear, nor did anyone ask this question, nor is it possible for him to pierce a mile of horsemen, these meanings illustrate and explain the words. As for the meaning of fikr (thought), if the meaning indicated by the words exists in reality and is sensorially perceivable or conceivable by the mind as something that is sensed and thus believed in, this meaning is a concept for the person who senses it, or conceives and believes in it. It is not a concept for anyone who does not sense it or conceive it although he may understand the meanings of the sentence said to him or read by him. Hence it is imperative for one to receive or approach speech, whether he reads or hears it, in an intellectual manner. That is, he must understand the meanings of sentences as they indicate and not as the writer or speaker, or even he himself wants them to be. At the same time, he must comprehend the reality of these meanings in his mind in a manner that he can identify them such that these meanings become concepts. Therefore, concepts are the comprehensible meanings whose reality is comprehended by the mind, whether it is a perceivable reality existing outside the mind or one that is accepted on the basis of perceivable reality as existing outside it. Anything apart from these meanings of words and sentences is not termed as a ‘concept’, it is mere information.

مفاهیم از راه «ربط» شکل می‌گیرند؛ یعنی یا پیوند دادن واقعیت با اطلاعات، یا پیوند دادن اطلاعات با واقعیت، و این شکل‌گیری با تبلور یافتن آن در پرتو مبنا یا مبناهایی که اطلاعات و واقعیت بر پایه‌ی آن‌ها در هنگام برقراری این پیوند مورد توجه قرار می‌گیرند، به ثمر می‌نشیند؛ یعنی بر حسب فهم و درک انسان از واقعیت و اطلاعات هنگام پیوند دادن آن‌ها. بدین ترتیب، انسان «عقلیه»‌ای (ذهنیتی) به دست می‌آورد که به‌وسیله‌ی آن واژه‌ها و جمله‌ها را می‌فهمد، معانی و واقعیت مشخص‌شده‌ی آن‌ها را درک می‌کند و درباره‌ی آن (یعنی واقعیت) حکم می‌دهد. پس «عقلیه» شیوه‌ی درک یا فهمیدن اشیاست؛ به بیان دیگر، شیوه‌ای است که در آن واقعیت با اطلاعات پیوند می‌یابد یا اطلاعات با واقعیت، با در نظر گرفتن آن بر پایه‌ی یک مبنا یا مبناهای معین. از اینجاست که اختلاف در عقلیه‌ها پدید می‌آید، مانند عقلیه‌ی اسلامی، عقلیه‌ی کمونیستی، عقلیه‌ی سرمایه‌داری، عقلیه‌ی آنارشیستی و عقلیه‌ی یکنواخت‌انگار. بنابراین می‌توان گفت این مفاهیم، رفتار انسان را نسبت به واقعیتی که درک کرده و گرایش او به آن، پذیرش یا رد آن را تعیین می‌کنند و در او گرایشی ویژه و ذوقی خاص پدید می‌آورند.