قرآن شامل آیات محکم و متشابه است، چنانکه خداوند متعال فرموده است: {... برخی از آن آیات محکم‌اند که اساس کتاب‌اند و دیگر آیات متشابه‌اند...} (سورۀ آل‌عمران، ۷). محکم آن است که معنایش آشکار است و روشنی‌ای دارد که امکان معانی دیگر را از میان می‌برد، مانند فرمودۀ خداوند متعال: {... خداوند داد و ستد را حلال و ربا را حرام کرده است...} (سورۀ البقره، ۲۷۵)، و {و مرد دزد و زن دزد را دست‌هایشان را ببرید...} (سورۀ المائده، ۳۸)، و {ای خردمندان، در قصاص برای شما زندگی است، باشد که پرهیزگار شوید} (سورۀ البقره، ۱۷۹)، و دیگر آیات همانند آن. اما متشابه در برابر محکم است و احتمال بیش از یک معنا را دارد، خواه این معانی با هم برابر باشند یا نابرابر. نمونۀ آنچه معانی‌اش برابرند، فرمودۀ خداوند متعال است: {و زنان طلاق‌داده باید سه دوره «قرء» انتظار کشند...} (سورۀ البقره، ۲۲۸)؛ واژۀ «قرء» احتمالاً به معنای حیض یا طهر است. و فرمودۀ او: {... مگر آنکه آن زنان ببخشند یا آنکه گرہِ نکاح به دست اوست ببخشد...} (سورۀ البقره، ۲۳۷)؛ پس کسی که گرهِ نکاح به دست اوست احتمالاً شوهر یا ولی است. و فرمودۀ او: {یا با زنان آمیزش کرده باشید...} (سورۀ النساء، ۴۳)؛ زیرا در آن تردید است که آیا منظور لمس با دست است یا جماع. نمونهٔ آنچه معنایش با یکدیگر برابر نیست، سخن خداوند متعال است: {اما باقی می‌ماند وجه پروردگارت، ذوالجلال و الإکرام} (سورۀ الرحمن، آیۀ ۲۷)، {و چون او را درست کردم و از روح خود در او دمیدم…} (سورۀ الحجر، آیۀ ۲۹)، {از آنچه دست‌های ما ساخته‌اند…} (سورۀ یس، آیۀ ۷۱)، {خداوند استهزای ایشان را بر آنان بازمی‌گرداند و آنان را در طغیانشان مهلت می‌دهد تا سرگردان شوند} (سورۀ البقره، آیۀ ۱۵)، {و کافران مکر کردند و خداوند نیز تدبیر کرد و خداوند بهترین تدبیرکنندگان است} (سورۀ آل عمران، آیۀ ۵۴)، و {آسمان‌ها در دست راست او درهم پیچیده می‌شوند. او منزه است و از آنچه شریک او قرار می‌دهند برتر است} (سورۀ الزمر، آیۀ ۶۷)، و مانند اینها. این‌ها بر اساس فهم زبان عربی و شیوه‌های سخن عرب و بر اساس معانی شرعی، احتمال چند معنا دارند؛ و همه آنچه متشابه است، به سبب نامعلوم بودن معنایش برای شنونده، متشابه نامیده می‌شود. متشابه آن نیست که معنایش فهمیده نشود، زیرا در قرآن چیزی نیست که فهمیده نشود؛ چه اگر در قرآن چیزی نامفهوم باشد، از روشن‌گری برای مردم بیرون می‌رود، و این با سخن خداوند متعال ناسازگار است: {این بیانی است برای مردم و هدایت و پندی برای پرهیزگاران} (سورۀ آل عمران، آیۀ ۱۳۸). اما حروف الفبا در آغاز سوره‌ها معنا دارند، زیرا نام سوره‌ها و مشخص‌کنندۀ آن‌ها هستند؛ ما می‌گوییم سورۀ «ص»، سورۀ «ق»، سورۀ «ن» و غیره. در قرآن چیزی بی‌معنا و غیرقابل فهم نیست، بلکه آنچه در قرآن آمده قابل فهم است، و خداوند متعال منزه است که با مردم به آنچه برای ایشان فهمیدنش ناممکن است، سخن می‌گوید.