برخی خاورشناسانی که از اسلام بیزارند و مسلمانان را سخت ناخوش می‌دارند، ادعا می‌کنند که فقه اسلامی به‌شدت تحت تأثیر فقه و حقوق رومی قرار گرفته است؛ آن هم در زمانی که مسلمانان در آغاز فتوحات به سرعت پیش می‌تاختند. آنان می‌گویند حقوق رومی یکی از منابع فقه اسلامی بوده و برخی از احکام آن از این منبع اخذ شده است. به این معنا که در عصر تابعین و پس از ایشان، مسلمانان قوانین رومی را از فقه رومی پذیرفته‌اند. آنان برای اثبات این دیدگاه به این امر استناد می‌کنند که در هنگام فتح اسلامی، در منطقه شام، در قیساریه و در سواحل فلسطین و بیروت، مدارس حقوق رومی وجود داشته است. همچنین در منطقه شام دادگاه‌هایی بوده که در ساختار و قوانین خود طبق حقوق رومی عمل می‌کردند. این دادگاه‌ها در سرزمین‌های مسلمانان مدتی پس از فتح اسلامی نیز ادامه یافتند، و این امر نشان می‌دهد که مسلمانان آنها را تأیید و پذیرفته و طبق قوانین و نظام آنها عمل کرده‌اند. آنان این دیدگاه را با فرض‌هایی تقویت کرده‌اند. گفته‌اند برای قومی که مانند مسلمانان زندگی یک‌جانشینی زیادی نداشته‌اند، طبیعی است که هنگام فتح سرزمینی شهری‌شده چون منطقه شام که تحت فرمانروایی روم بوده، در این اندیشه باشند که چه باید بکنند؟ با چه چیزی بر آنان حکومت کنند؟ و سپس قوانین ایشان را اقتباس کرده‌اند. آنگاه گفته‌اند که مقایسه برخی بخش‌های فقه اسلامی با برخی بخش‌های فقه و حقوق رومی، شباهت میان این دو را نشان می‌دهد. همچنین نشان می‌دهند که برخی احکام عیناً همان‌گونه که در حقوق رومی است، کپی‌برداری شده‌اند، مانند:

Some orientalists who hate Islam and detest the Muslims claim that Islamic jurisprudence has been greatly influenced by Roman jurisprudence and law when in the early ages the Muslims had rushed forth with the conquests. They say that the Roman law was one of the sources of Islamic law and that some of its ahkām have been borrowed from this source. This means that in the time of the Tabi’in and after them the Muslims had adopted Roman laws from Roman jurisprudence. They educe evidence for their view by claiming that at the time of the Islamic conquest there were schools of Roman law present in the Sham (levant) region, in Qaysariyya and on the coasts of Palestine and Beirut. Also in the Sham region there were courts which in their systems and laws proceeded according to Roman law. These courts inside the Muslim lands continued for some time after the Islamic conquest which indicates that Muslims approved and adopted them and proceeded according to their laws and system. They supported this viewpoint with assumptions. They said it is natural for a people who did not adopt much of a sedentary life like the Muslims, when they conquered an urbanised land such as the Sham region which was under Roman rule that they should consider what they should do? What shall they rule them with? Thereafter, they borrowed their laws. Then they said that a comparison between certain sections of Islamic law and certain sections of Roman jurisprudence and law demonstrate the similarity between the two. They also show that certain laws have been copied exactly as they are in the Roman law, like:

و همچنین واژه‌های فقه و فقیه. بلکه آن خاورشناسان مدعی بودند که فقه اسلامی احکامی را از تلمود گرفته، و تلمود آن‌ها را از حقوق رومی اخذ کرده است. به ادعای ایشان، فقه اسلامی حقوق رومی را مستقیماً از مدارس و دادگاه‌های شام و نیز از طریق تلمود اخذ کرده است.

And like the words fiqh and faqih. Rather those orientalists maintained that the Islamic law took rules from the Talmud which the Talmud took from Roman jurisprudence. According to their claim Islamic jurisprudence took Roman jurisprudence directly from schools and courts in Sham and through the Talmud.

این همان چیزی است که مستشرقان ادعا می‌کنند، بی‌آنکه هیچ دلیلی جز صرف فرضیه‌ها ارائه دهند.

This is what the Orientalists claim without furnishing any proof other than mere assumptions.

این اظهارات خاورشناسان به چند دلیل نادرست است:

The statements of these orientalists are wrong for a number of reasons:

اول: هیچ‌کس از مسلمانان گزارش نکرده است، چه خاورشناسان و چه دیگران، که هیچ مسلمانی، چه فقیه بوده باشد و چه نه، به فقه یا حقوق رومی اشاره کرده باشد، چه از سر نقد، چه به قصد حمایت و چه با نیت وام‌گیری. هیچ‌کس هیچ چیزی را، هرچقدر کم یا زیاد، ذکر نکرده که نشان دهد حقوق روم حتی موضوع بحث بوده، تا چه رسد به موضوع مطالعه. برخی مسلمانان آثار فلسفه یونانی را ترجمه کردند، اما نه یک واژه یا یک جمله از فقه رومی را ترجمه کردند و نه کتابی را که حکم به نابودی و محو شدن آن از سرزمین پس از فتح‌شان را تقویت کند.

First: No one reported about the Muslims, whether orientalist or others, that any Muslim, whether he was a faqih or not, that he alluded to Roman jurisprudence or law, either by way of criticism, support or with intention to borrow. No one has mentioned anything whatsoever much or little which indicates that Roman law was even a subject of discussion let alone a subject of study. Some Muslims did translate works of Greek philosophy but they did not translate a single word or sentence from the Roman jurisprudence let alone translate a book which strengthens the judgement that they were abolished and effaced from the land after the were conquered.

در زمانی که مستشرقان ادعا می‌کنند در منطقه شام مدارس حقوق رومی و دادگاه‌هایی وجود داشت که بر اساس حقوق روم حکم می‌کردند، شام مملو از مجتهدان از میان علما، قاضیان و حاکمان بود. طبیعی است که اگر تأثیری صورت گرفته باشد، باید در میان آن فقها رخ داده باشد. با این حال، واقعیت این است که در فقه این افراد که برای ما حفظ شده است، هیچ اثری از تأثیر فقه رومی یا اشاره‌ای به آن نمی‌یابیم. بلکه فقه و احکام آنان بر پایه قرآن، سنت و اجماع صحابه بنا شده بود. یکی از مشهورترین این مجتهدان، الأوزاعی است. او در بیروت زندگی می‌کرد که مستشرقان ادعا می‌کنند محل بزرگ‌ترین مدارس رومی در شام بود. او تمام عمر خود را در آنجا گذراند و در همان‌جا درگذشت. آرای او در بسیاری از کتاب‌های معتبر فقهی ثبت شده است. از این رو، در جلد هفتم کتاب الأم اثر الشافعی، احکام متعددی از الأوزاعی آمده است. برای هر کسی که آن‌ها را مطالعه کند روشن می‌شود که الأوزاعی تا چه اندازه از فقه رومی دور بوده است، همان‌گونه که زمین از آسمان دور است. حتی مذهب الأوزاعی، چنان‌که از خود فقه او و آنچه درباره‌اش نقل شده آشکار می‌شود، مذهب اهل حدیث بود. او بیش از رأی به حدیث تکیه می‌کرد. نمونه الأوزاعی همان‌گونه است که دیگر فقها. اگر تأثیری در کار بود، باید در میان آن فقها آشکار می‌شد.

آنان هر کسی را که به شریعت اسلامی ایمان نداشت کافر می‌دانستند و معتقد بودند که هر حکمی غیر از حکم اسلام، حکم کفر است که پذیرفتن آن حرام است. کسی که به چنین اعتقادی ایمان داشته باشد و بر اساس آن عمل کند، نمی‌تواند حکمی غیر از حکم اسلام را بپذیرد؛ به‌ویژه در دوران نخست، در زمان فتوحات، آنگاه که مسلمانان حاملان پیام اسلام بودند و سرزمین‌های دیگر را می‌گشودند تا دعوت اسلام را به آنان برسانند. آنان سرزمین‌ها را فتح می‌کردند تا مردم را از سلطه کفر نجات دهند. پس چگونه ممکن است کشوری را فتح کنند تا تنها حکومت کفر را بپذیرند، در حالی که آمده‌اند تا آن را نابود کنند و حکومت اسلام را به جای آن بنشانند؟

They considered anyone who did not believe in the Islamic Sharī’ah as a disbeliever and they believed that any hukm which is other than the hukm of Islam is a hukm of kufr (disbelief) whose adoption is forbidden. Whoever believes in such a belief and acts upon it he cannot take other than the hukm of Islam, especially in the early period, in the time of the conquests where the Muslims used to be the carriers of the Islamic Message, opening other lands to carry the Da’wah of Islam to them. They conquered other lands to save the people from the rule of kufr (disbelief). So how can they conquer a country only to accept the rule of kufr for they have come to destroy and put the rule of Islam in its place?

چهارم: این درست نیست که مسلمانان، هنگامی که کشورها را فتح کردند، از تمدنی پست‌تر از تمدن سرزمین‌های فتح‌شده برخوردار بودند. اگر چنین بود، آن‌ها تمدن خود را رها کرده و تمدن سرزمین‌های مفتوحه را می‌پذیرفتند. واقعیت قابل مشاهده و محسوس این است که سرزمین‌هایی که رومیان بر آن‌ها حکومت می‌کردند، اندیشه‌هایی درباره زندگی داشتند که با اسلام در تضاد بود. هنگامی که مسلمانان آن‌ها را فتح کردند، ساکنان را به پذیرش اسلام مجبور نکردند؛ بلکه تنها به گرفتن جزیه از مردم بسنده کردند. اما زمان زیادی نگذشت که قدرت اندیشه اسلامی و والایی تمدن اسلامی بر اندیشه‌های رومی و تمدن رومی چیره شد و آن‌ها را از میان برد. ساکنان آن سرزمین مسلمان شدند، به اسلام گرویدند و با خرسندی و آرامش بر طبق آن زیستند؛ و این نشان می‌دهد که اندیشه‌های اسلام، فقه رومی و اندیشه‌های رومی را محو کرده و جای آن‌ها را گرفته بود. این واقعیتِ گویا، ادعای خاورشناسان را که تمدن رومی از تمدن اسلامی قوی‌تر بود رد می‌کند، و نیز ادعای آن‌ها را که فقه اسلامی تحت تأثیر فقه رومی قرار گرفته بود رد می‌کند.

Fourth: It is not correct that the Muslims when they conquered countries were from a lower civilisation than the conquered land. If that was correct they would have abandoned their civilisation and adopted the civilisation of the conquered lands. The observable and perceptible reality is that the lands which the Romans used to rule carried thoughts about life which contradicted Islam. When the Muslims conquered them they did not force the inhabitants to profess Islam. Rather they were content just to take the jizya from the people. But it did not take long before the strength of the Islamic thought and the sublimity of the Islamic civilisation prevailed over the Roman thoughts and Roman civilisation and made it extinct. The inhabitants of the country became Muslims professing Islam and living according to it path with contentment and tranquillity which indicates that the thoughts of Islam had wiped out the Roman jurisprudence and Roman thoughts and had taken its place. This reality which speaks for itself refutes the assertion of the orientalists that the Roman civilisation was stronger than the Islamic civilisation. And it refutes their assertion that the Islamic jurisprudence was influenced by the Roman jurisprudence.

و او گفت:

And he  said:

و [پرسش] پیامبرِ خدا ﷺ به معاذ، آنگاه که او را به یمن فرستاد: «با چه چیزی داوری خواهی کرد؟» معاذ پاسخ داد: «با کتاب خدا.» فرمود: «اگر در کتاب خدا نیافتی؟» گفت: «با سنّت پیامبرِ خدا ﷺ.» فرمود: «اگر در سنّت پیامبرِ خدا ﷺ نیافتی؟» گفت: «آنگاه با رأی خودم اجتهاد می‌کنم.» و این همان فقه است. به همین ترتیب، فرستادنِ دیگر والیان به نواحی دیگر و احکام قضایی صحابه، بیش از یک چهارم قرن را در بر می‌گیرد که فقه را تشکیل می‌داد. پس چگونه می‌توان پنداشت که واژه‌های «فِقه» و «فقیه» از رومیان گرفته شده است؟ اما آن قاعده‌ای که [گفته شده]:

And the question of the Messenger  to Mu’az when he sent him to Yemen: With what will you judge? Mu’az replied: with the Book of Allah  then with the Sunnah of the Messenger of Allah , then I will exercise my own opinion; which is the fiqh. Similarly, sending the rest of the Wali’s to other regions and the legal judgements of the Sahabah account for more than a quarter of a century that constituted fiqh. So how can they assume that the word ‘fiqh’ and ‘faqih’ was taken from the Romans? As for the maxim:

این یک حدیثِ پیامبر ﷺ است که پیش از هرگونه تماس قانون‌گذارانه با رومیان بیان فرمود. این قاعده در نامه‌ی عمر به ابوموسی در بصره نیز آمده است. روشن است که هیچ تماس قانون‌گذارانه‌ای میان عمر و رومیان صورت نگرفت. پس چگونه ادعا می‌کنند که مسلمانان واژه‌ی فقه و فقیه و این اصل را که «بار اثبات بر عهده‌ی مدعی است و سوگند بر عهده‌ی منکر» از رومیان گرفته‌اند، در حالی که خود مسلمانان این سخنان را گفته‌اند و از آغاز اسلام آن‌ها را داشته‌اند؟

It is a hadīth of the Messenger  which he stated before any legislative contact with the Romans. The maxim has been mentioned in the letter of ‘Umar to Abu Musa in Basra. It is well known that no legislative contact took place between ‘Umar and the Romans. So how can they allege that the Muslims took the term fiqh, faqih and the principle: ‘The burden of proof rests on the one makes the claim and on the one who rejects is the oath’ from the Romans when the Muslims themselves have said these things and they had them since the dawn of Islam.

از اینجا روشن می‌شود که افسانهٔ تأثیر حقوق روم بر فقه اسلامی هیچ پایهٔ علمی‌ای ندارد. این ساختهٔ شرق‌شناسانی است که با اسلام دشمنی دارند و دل‌هایشان را از کینهٔ مسلمانان انباشته است...

From this it becomes clear that the myth of the influence of Roman law on Islamic jurisprudence has absolutely no basis whatsoever. It is a fabrication of the orientalists who are hostile to Islam, who fill their hearts with hatred for the Muslims...

اما مسئلهٔ اخذ فقه اسلامی از تلمود، بطلان آن از این آشکار است که قرآن کریم یهودیان را به سبب جعل تورات و انجیل نکوهش کرده است؛ کتاب‌هایی که بر حضرت موسی و حضرت عیسی نازل شده بودند، در حالی که آنچه آنان در دست دارند به دست خودشان نوشته شده و از جانب خدا نیست. افزون بر این، یهودیان جدا از مسلمانان و قبایل جداگانه‌ای بودند؛ با مسلمانان زندگی نمی‌کردند و حتی با آنان آمیزش نداشتند، چه رسد به دشمنی دائمی میان ایشان و مسلمانان و جنگ‌های پیوسته‌ای که مسلمانان با آنان داشتند تا آنکه ایشان را از میان خود بیرون راندند. این امر با اندیشهٔ اخذ مسلمانان از آنان در تضاد است.

As for the issue of Islamic jurisprudence taking from the Talmud, its fallacy is evident from the Qur’ān’s attack on the Jews for fabricating the Tawrah and Injeel which were revealed to sayyidna Musa  and sayidina ‘Isa  and that what they have with them has been written by their own hands, it is not from Allah . Moreover, the fact that the Jews used to be separate tribes from the Muslims, they did not live with the Muslims, they did not even mix with them not to speak of the constant animosity between them and the Muslims and the unremitting wars waged on them by the Muslims until they expelled them from their midst. This contradicts the idea of Muslims taking from them.

حقیقت و واقعیتی که به چشم می‌آید این است که فقه اسلامی عبارت است از احکامی که از قرآن و سنت استنباط شده‌اند، یا از آنچه قرآن و سنت از نظر دلیل به آن اشاره کرده‌اند؛ و اگر حکمی در ریشه‌اش مبتنی بر دلیل شرعی نباشد، نه جزئی از احکام اسلام به شمار می‌رود و نه جزئی از فقه اسلامی.