این سخن درباره‌ی رأیی است که در همان دسته‌ای قرار می‌گیرد که مسئله‌ی احد، یعنی رأیی که به انجام دادن یک کار میانجامد. پس در هر رأیی که به انجام دادن کاری بینجامد، رأی اکثریت مقدم است، مانند انتخاب رهبر، یا برکناری والی، یا تصمیم گرفتن درباره‌ی یک طرح و مانند آن. واجب است که رأی اکثریت پذیرفته شود و آن الزام‌آور است، خواه درست باشد و خواه نادرست.
This is regarding the opinion over the same category as in the case Uhud that is, an opinion which leads to the undertaking of an action. So in any opinion which leads to the undertaking of an action, the majority is preferred such as in the election of a leader, or the removal of a governor (wali) or to decide on a project etc. It is incumbent that the majority opinion be adopted and that is binding irrespective of whether it was right or wrong.
پس از به کار بستن دلایل درباره واقعیت آرا در جهان، روشن میشود که رأی الزام‌آور، یعنی رأیی که در آن نظر اکثریت ترجیح داده میشود، از همان دسته‌ای است که در ماجرای أُحُد آمده است. این رأی زیر عنوان «المشورة» قرار می‌گیرد، همان‌گونه که در سخن پیامبر ﷺ آمده است: «اگر شما دو نفر بر یک مشورت توافق کنید...». این رأیی است که به انجام یک عمل میانجامد. هر چیزی جز آن الزام‌آور نیست و پیروی از نظر اکثریت بر کسی واجب نیست. بنابراین رأی الزام‌آور، یعنی رأیی که در آن نظر اکثریت ترجیح داده میشود، به یک نوع از کارهایی که در جهان وجود دارد محدود میشود، و آن رأیی است که دربارهٔ عملی که باید انجام شود بحث میکند. با این کاربرد، همچنین روشن میشود که در حکم شرعی و در رأیی که به یک اندیشه یا یک امر فنی میانجامد، به نظر اکثریت در هیچ‌یک از دو مورد توجهی نمی‌شود. در حکم شرعی تنها قوت دلیل مورد توجه است. و در رأیی که به یک اندیشه یا امر فنی میانجامد، یعنی از نوع رأی در جنگ یا راهبرد، تنها رأی درست مورد توجه قرار می‌گیرد و هیچ چیز دیگر.
After the application of the evidences on the reality of opinions in the world it becomes clear that the binding opinion i.e, in which the majority is preferred, is of the same category as in the case of Uhud. It falls under the ‘al-mashura’ mentioned in his saying: “If both of you agree on a mashura...” It is the opinion which leads to the undertaking of an action. Anything besides that is not binding and it is not obligatory to act upon based on the view of the majority. Thus, the binding opinion that is, in which the majority opinion is preferred, is restricted to one type of the actions that exist in the world which is the opinion that discusses the action which needs to be performed. Due to this application it also becomes clear that for the Sharī’ah rule and the opinion which leads to a thought or a technical matter no attention is given to the majority opinion in both cases. For the Sharī’ah rule, only the strength of the evidence is taken into account. And in the opinion which leads to a thought or technical matter i.e, which is of the type of opinion, war or strategy, only the correct opinion is given attention and nothing else.
بنابراین، تعریف یک نظر است که الزام‌آور نیست، یعنی نظر اکثریت پیروی نمی‌شود، زیرا به هیچ وجه تحت عنوان «مشورت» قرار نمی‌گیرد، چون رویداد احد بر آن منطبق نیست. با این حال، مسئله تعریف به نظری نیز تعلق دارد که بیانگر یک اندیشه است، زیرا بررسی حکم شرعی برای تعریف آن و بررسی عقل برای تعریف آن، بررسی یک چیز واقعی برای رسیدن به فهم حقیقت آن است، یعنی فهم ماهیت راستین آن. هرگاه که با واقعیت موافق باشد، همان ترجیح داده میشود. از این رو، در تعریف یک چیز، آنچه ترجیح داده میشود نظر صحیح است. در این مورد، حکم شرعی بررسی نمی‌شود و نه اهمیتی به نظر اکثریت داده میشود. میان تعریف شرعی و تعریف هر چیز دیگری تفاوتی نیست. پس هرگاه تعریف، همه اجزای آنچه تعریف میشود را بدون استثنا یا حذف هیچ جزئی از اجزای تعریف دربر گیرد (جامع باشد) و شمول هر جزئی را که تحت معنای تعریف قرار نمی‌گیرد محدود کند، این تعریف بر سایر تعاریف ترجیح داده میشود؛ به عبارت دیگر، نظر صحیح ترجیح داده میشود زیرا با واقعیت آنچه تعریف میشود موافق است و توصیف درست این واقعیت را ارائه می‌دهد.
Therefore, the definition is an opinion which is not binding i.e; the majority opinion is not followed since in no way does it fall under ‘mashura’, because the incident of Uhud does not apply to it. However, the question of definition also belongs to the opinion which indicates a thought because the study of the hukm shar’i in order to define it and the study of the mind to define it is the study of an actual thing in order to arrive at the understanding of its reality i.e, the understanding of its true nature. Whenever it is in agreement with the reality then that is what is preferred. Therefore, in defining a thing what is preferred is the correct opinion. In this the Sharī’ah rule is not studied and nor is any importance attached to the opinion of the majority. There is no difference between the Sharī’ah definition and the definition of any other thing. So when the definition is inclusive (jami’) of all components of the object being defined without exception or exclusion of any components of the definition and it restricts the inclusion of any component which does not come under the meaning of the definition then this definition is preferred over other definitions, in other words the correct opinion is preferred because it agrees with the reality of the object being defined, and gives the true description of this reality.
این حکم شورا در اسلام است و از متون قرآن و حدیث به روشنی برمی‌آید، و در کردار رسول خدا ﷺ به تفصیل بیان شده است. با این همه، برای رسیدن به فهمی دقیق، ممکن است کسی در بحث از حقیقت آرای مربوط به تفاوت میان رأیی که به یک اندیشه میانجامد و رأیی که به یک عمل میانجامد، دچار اشتباه شود. همچنین در به‌کارگیری ادله بر آرای رایج در جهان، مسئلهٔ تفاوت میان واقعهٔ بدر و واقعهٔ احد نیز ممکن است مبهم شود. در بحث از حقیقت آرا ممکن است گفته شود که میان رأیی که به عمل میانجامد و رأیی که به اندیشه میانجامد تفاوتی نیست، زیرا سرانجام همهٔ آنها به عمل بازمی‌گردند. پس این تفاوت از کجا برمی‌خیزد؟ پاسخ این پرسش آن است که میان آن دو تفاوتی ظریف وجود دارد. در رأیی که به اندیشه میانجامد، تنها موضوع بحث میشود، بی‌آنکه به عمل توجه شود. پس محور بحث موضوع است، نه عمل. مقصود از بحث، رسیدن به اندیشهای دربارهٔ موضوعی است که بدون در نظر گرفتن عمل بررسی میشود، هرچه آن اندیشه از نظر کارهایی که در پی دارد. برای نمونه، رفتن مسلمانان به جنگ‌های ردّه را ابوبکر در چارچوبی بحث کرد که گروهی در حکومت او از اجرای احکام شریعت سرپیچی کرده‌اند. عمر آن را در چارچوبی بحث کرد که این جنگ با گروهی نیرومند است که دولت را به چالش کشیده و ممکن است دولت توان نبرد با آنان را نداشته باشد. پس ابوبکر گفت: «به خدا سوگند! اگر آنان از دادن ریسمانی که به رسول خدا ﷺ می‌پرداختند به من خودداری کنند، با ایشان خواهم جنگید!» هنگامی که موضوع برای او روشن شد، عمر چارهای جز بازگشت از نظر پیشین خود و پیروی از دیدگاه درست نداشت، که همان نظر ابوبکر بود؛ زیرا در حقیقت مسئله این بود که گروهی تحت حکومت اسلامی شورش کرده بودند. مسئله این نبود که گروه بزرگی دولت را به چالش میکشد. بحث واقعی درباره رفتن به جنگ یا نرفتن، آنگونه که در احد بود، نیست؛ بلکه درباره این است که آیا امتناع اعراب بادیهنشین از پرداخت زکات پس از وفات رسول خدا ﷺ و به چالش کشیدن دولت، شورش در برابر حکم شریعت است یا چالش دولت از سوی گروه بزرگی. این همان بحث واقعی است. بنابراین، این بحثی درباره نظری بود که به اندیشهای میانجامد، و برای آن تنها به دیدگاه درست ارجاع داده میشود. دیدگاه درست این است که گروهی تحت حکومت دولت اسلامی علیه اجرای احکام شریعت شورش کرده بودند.
برای نمونه، درخواست معاویه برای حکمیت قرآن میان او و سیدنا علی، با برافراشتن مصحفها، آیا حکمیتی راستین از قرآن بود یا نیرنگی علیه سیدنا علی؟ علی آن را نیرنگ میدانست و بسیاری از همراهانش آن را حکمیت قرآن میپنداشتند. پس باید این موضوع بررسی شود تا به معنای واقعی برافراشتن مصحفها (نوشتهها) برسیم، که خود نظری است که به اندیشهای میانجامد. بنابراین به دیدگاه درست ارجاع داده میشود که آن نیرنگی علیه سیدنا علی بود.
برای نمونه، آیا افزایش شمار فرمانروایان، دولت را ضعیف میکند یا تقویت؟ به عبارت دیگر، آیا با کاهش شمار فرمانروایان دولت قویتر میشود، یا هر زمان شمارشان کم شود دولت ضعیفتر و هر زمان شمارشان زیاد شود دولت قویتر میگردد؟ به بیان دیگر، آیا کابینه در نظام دموکراتیک هرگاه اعضایش کم شوند قویتر و هرگاه افزایش یابند ضعیفتر میشود، یا برعکس است؟ آیا دولت در نظام اسلامی هر وقت شمار معاونان خلیفه (المعاونین) کاهش یابد قویتر میشود و هر وقت شمارشان افزایش یابد ضعیفتر میشود، یا برعکس است؟ این مسئله برای رسیدن به حقیقت واقعی بررسی میشود. پس این یک نظری است که به یک اندیشه میانجامد، و در این موضوع، نظر صحیح پذیرفته میشود و آن این است که هر وقت شمار حاکمان افزایش یابد دولت ضعیفتر میشود و هر وقت شمارشان کاهش یابد دولت قویتر میشود.
این‌ها سه نمونه از رأیی هستند که به یک اندیشه میانجامد. از این‌ها روشن است که موضوع بحث، خودِ موضوع است نه عمل، هرچند که بحث در موضوع، اعمال را نیز تعیین خواهد کرد؛ اما بحث بر عمل متمرکز نیست، بلکه بر یک اندیشه متمرکز است که با روشن شدنش، انجام یا ترک یک عمل، یا انجام یک عمل به شیوه‌ای که آن اندیشهٔ مورد بحث ایجاب میکند، لازم می‌آید. پس بحث برای رسیدن به رأی در یک موضوع، یعنی برای رسیدن به یک اندیشه، صورت می‌گیرد. هنگامی که اندیشهای حاصل شد، پس از مطالعه، تصمیم دربارهٔ موضوع عمل بر اساس همان اندیشهٔ به‌دست‌آمده گرفته خواهد شد. رأیی که مورد مطالعه قرار می‌گیرد، مستقیماً به عمل نمی‌انجامد، بلکه تنها به یک اندیشه منتهی میشود. اندیشهٔ حاصل‌شده ممکن است انجام عملی را لازم آورد یا نیاورد. بنابراین این رأیی است که به یک اندیشه میانجامد. اما رأیی که به عمل میانجامد، انجام یک عمل است که با توجه به موضوعی که این عمل به آن وابسته است مورد بحث قرار می‌گیرد؛ پس موضوع بحث، انجام عمل است نه خودِ موضوع. هدف از بحث، تعیین این است که آیا عملی انجام شود یا نه، یا عملی به شیوه‌ای معین انجام گیرد؛ هدف، بحث در یک موضوع نیست. برای نمونه، هنگامی که قصد انتخاب خلیفه و بیعت با او وجود دارد، بحث دربارهٔ موضوع خلافت، اینکه آیا فرض است یا مندوب، مطرح نمی‌شود؛ و نیز این بحث مطرح نمی‌شود که آیا باید رئیس‌جمهور (یک جمهوری) انتخاب شود یا خلیفه؟ آنچه باید مورد بحث قرار گیرد این است: آیا فلان شخص انتخاب و با او بیعت شود، یا شخصی دیگر انتخاب و با او بیعت گردد؟ هنگامی که عمل دولت در گرفتن وام مورد بحث قرار می‌گیرد، نباید بحث بر این باشد که آیا گرفتن وام جایز است یا نه؛ بلکه باید بحث شود که: آیا وام گرفته شود یا گرفته نشود؟ وقتی بحث درباره ساخت یک جاده جدید مطرح میشود، نباید بحث بر سر این باشد که آیا باز کردن این جاده به دلیل وجود جاده‌ای دیگر که جای آن را می‌گیرد، جایز است یا نه، بلکه آنچه مورد بحث قرار می‌گیرد این است که آیا جاده باید گشوده شود یا خیر. خود آن عمل از این جهت بررسی میشود که آیا باید انجام گیرد یا نه. موضوعی که این عمل آن را در پی دارد، مورد بحث قرار نمی‌گیرد. بحث درباره یک موضوع، نظری است که به یک اندیشه میانجامد، اما موضوع، قلمرو بحث نیست؛ بلکه موضوعی که در قلمرو بحث قرار دارد این است که آیا باید عملی انجام شود. در این صورت، آن بحث، بحثی درباره نظری خواهد بود که به یک عمل میانجامد. پس نظر برای انجام دادن یک عمل مطرح میشود. برای نمونه، هنگامی که ابوبکر ﷺ با مسلمانان درباره کسی که پس از او خلیفه شود مشورت کرد، این بحثی درباره انتخاب خلیفه بود، یعنی آیا فلان شخص یا فلان شخص باید انتخاب شود. قطعاً بحث بر سر مسئله خلافت نبود. این بحثی درباره نظری بود که به یک عمل میانجامد. همچنین، هنگامی که موافقت‌نامه داوری میان معاویه و سیدنا علی نهایی شد، بحثی درباره تعیین داور از سوی علی درگرفت. علی عبدالله بن عباس را برگزید، اما بیشتر کسانی که با او بودند ابوموسی اشعری را برگزیدند. این بحث درباره این بود که داور کیست و نه درباره پذیرش داوری. پس این بحثی درباره نظری بود که به یک عمل میانجامد. برای نمونه، اگر مردم مسلمان بر این نظر باشند که باید صنایع سنگین را بنیان نهند تا همه انواع ماشین‌آلات و تجهیزات را تولید کنند و بدین‌وسیله عناصر لازم برای اینکه دولت پیام (اسلام) را حمل کند فراهم آید، اما فرمانروایان ایشان بر این نظر باشند که باید سدها را بسازند و کشاورزی را تشویق کنند تا معیشت کشاورز بهبود یابد، این بحث درباره آن است که آیا باید به صنایع سنگین روی آورد یا ساختن سدها را پیش گرفت. بحث نباید این باشد که آیا دولت باید پیام (اسلام) را حمل کند یا نه. پس بحث درباره نظری است که به عملی منجر میشود.
این‌ها سه نمونه از رأیی هستند که به عملی منجر میشود، و روشن است که محور بحث خودِ عمل است و نه موضوع. این اعمال، هرچند به مسائل معینی وابسته‌اند، بحث درباره‌ی آنها بر آن مسائل متمرکز نیست، بلکه بر انجام دادنِ عمل تمرکز دارد. بنابراین، بحث درباره‌ی عمل است و نه درباره‌ی رأی.
These are three examples of the opinion which leads to an action, and it is clear that the area of discussion is the action and not the subject. These actions even if they depend on certain issues, their discussion however is not focused on these issues rather on the undertaking of the action Therefore, the discussion is about the action and not about the opinion.
از این بحث و از مثال‌های بالا روشن است که میان رأیی که به یک اندیشه میانجامد و رأیی که به یک عمل میانجامد تفاوت وجود دارد، هرچند این تفاوت ظریف است و نیازمند تأمل و دقت. همه این‌ها در ارتباط با سردرگمی‌ای است که ممکن است درباره تفاوت میان رأیی که به اندیشه میانجامد و رأیی که به عمل میانجامد پیش آید. و اما سردرگمی‌ای که ممکن است درباره تفاوت میان غزوه بدر و غزوه أحد پیش آید؛ ممکن است گفته شود که میان غزوه بدر و غزوه أحد هیچ تفاوتی نیست. چرا غزوه بدر رأیی به شمار آید که به یک اندیشه میانجامد و غزوه أحد رأیی که به یک عمل میانجامد، در حالی که هر دو در بر دارندهٔ رفتن به جنگ‌اند و میان آنها هیچ تفاوتی نیست؟
پاسخ این است که میان این دو واقعه تفاوتی روشن وجود دارد، زیرا حقیقت غزوه بدر با حقیقت أحد متفاوت است. مسئلهٔ أحد این بود: آیا باید بیرون رفت یا در مدینه ماند؟ این مسئله به غیرت و احتیاط مربوط بود و بحث بر سر یک موضع راهبردی در جنگ نبود. به همین سبب می‌بینیم که پیامبر ﷺ هنگامی که برای آراستن لشکر در موضعی راهبردی بر کوه أحد آمد، خود بر عهده گرفت که صف‌ها را بیاراید. ایشان تیراندازان را در پشت سر قرار داد و به آنان فرمان داد که حمله نکنند (داستان کامل آن در صحیح البخاری آمده است)، و برای این کار به رأی مردم مراجعه نکرد. اما حقیقت بدر تنها مسئلهٔ چیدن لشکر در موضعی راهبردی بود. پس برای این کار، رسول الله ﷺ به رأی درست مراجعه کرد. این از یک منظر است. از منظری دیگر، دلیل این مطلب تنها عمل رسول‌الله ﷺ نیست، بلکه عمل و گفتار ایشان هر دو است. پس سخن رسول‌الله ﷺ...
From this discussion and the above examples, it is clear that there is a difference between the opinion which leads to a thought and the opinion which leads to an action even though this subtle difference requires reflection and scrutiny. All this is in relation to the confusion that can occur with respect to the difference between an opinion which leads to a thought and the opinion which leads to an action. As for the confusion that may occur with regards to the difference between the incident of Badr and the incident of Uhud; it might be claimed that there is no difference between the incident of Badr and the incident of Uhud. Why should the incident of Badr be considered as an opinion which leads to a thought and the incident of Uhud be considered as an opinion which leads to an action when both involve going into battle and there is no difference between them? The answer to this is that there is a clear distinction between the two incidents since the reality of the incident of Badr is different to that of Uhud. The issue in Uhud was: Should they go out or remain in Madina? It was to do with zeal and cautiousness, the discussion was not about a (strategic) position in war. This is why we find the Prophet , when he came to organise the army in a strategic position on the mountain of Uhud, he assumed the task of organising them himself. He made the marksmen wait in the rear and ordered them not to attack (the complete story is available in AlBukhari), for this action he did not refer to the opinion of the people. As for the reality of Badr the issue was purely the question of arranging the army in a strategic position. So for this action the Messenger of Allah referred to the correct opinion. This is from one perspective. From another perspective the evidence for this is not just the action of the Messenger but it is his action and his saying as well. So the Messenger’s saying,