۱۱. منابع تفسیر - شخصیت اسلامی | Quran Course

۱۱. منابع تفسیر - شخصیت اسلامی | Quran Course

0% read · 4 min left

شخصیت اسلامی Bookmark

This chapter was translated automatically from English and may contain mistakes. Read the original

Show original

۱۱. منابع تفسیر

11. Sources Of Tafsīr

by Sheikh Taqīuddīn An-Nabahānī4 min readViewed 107 times

اصطلاحِ «مصادرِ تفسیر» به آن علومی اشاره ندارد که مفسران بر پایهٔ دیدگاهی که داشتند، مانند توحید، فقه، بلاغت، تاریخ و جز آن، به آنها تکیه می‌کردند. این‌ها مصادرِ تفسیر نیستند. بلکه اموری هستند که بر مفسر اثر گذاشته و او را به سوی مسئله‌ای خاص در تفسیر متمایل کرده است. مقصود از «مصادرِ تفسیر» منابع معتبری است که مفسران از آنها نقل کرده‌اند. آنچه را نقل کرده‌اند در تفسیرهایشان نوشته‌اند، خواه گرایش آنان در تفسیر هر چه باشد. اگر مصادرِ تفسیر را بررسی کنیم، می‌بینیم که این منابع به سه مورد محدود می‌شوند.

The word “sources of Tafsīr” does not mean the disciplines the mufassirun used to rely on when explaining the Qur’ān according to the idea they carried such as tawheed, jurisprudence (fiqh), rhetorics (balaagha), history etc. These are not the sources of tafsīr. Rather, they are matters which had an effect on the mufassir which led him to lean towards a specific matter in tafsīr. What is intended by 'sources of tafsīr' are the authoritative sources that the mufassirun qouted. What they quoted they wrote down in their tafsīrs, irrespective of their orientation in tafsīr. If we study the sources of tafsīr we find that they are confined to three:

ابتدا: تفسیری که از رسول الله ﷺ روایت شده است، مانند حدیثی که پیامبر ﷺ فرمود:

First: Tafsīr which has been transmitted from the Messenger of Allah  such as the narration that the Messenger  said:

این است که مفسران، به سبب عدم اعتمادشان به آنچه نقل شده، به حد آنچه روایت شده بسنده نکردند. بلکه آن را با آنچه از راه اجتهاد خود به آن رسیدند، دنبال کردند. آنان در حد متن توقف نکردند. آنچه درباره‌ی صحابه از جهت تفسیر ذکر شده، به احادیث درباره‌ی رسول خدا ﷺ افزوده شد. تفسیر منقول با آن آغاز شد و همچنین با تفسیر تابعین. این نوع تفسیر منقول بسیار گسترده شد و آنچه از رسول خدا ﷺ، صحابه و تابعین نقل شده بود را دربر گرفت. هر یک از آنها به عنوان تفسیر کفایت می‌کرد. تقریباً همه‌ی کتاب‌های تفسیری که در دوران نخست نوشته شد، به این شیوه‌ی تفسیر محدود بود.

That is why we find the mufassirun due to their lack of trust for what is mentioned did not stop at the limit of what has been reported. Rather, they followed that with what they reached through their own Ijtihād. They did not stop at the limit of the text. What has been mentioned about the Sahabah in terms of tafsīr was added to the ahadīth about the Messenger of Allah . It began with the transmitted tafsīr and likewise with the tafsīr of the tabi'un. This genre of transmitted tafsīr became huge and it began to include what has been transmitted about the Messenger of Allah , the Sahabah and Tabi'un. Each one came to suffice as a tafsīr. Nearly all the books of tafsīr written in the early ages were restricted to this manner of tafsīr.

دوم: یکی از منابع تفسیر، رأی یا آنچه در تفسیر اجتهاد نامیده می‌شود، است. این به آن دلیل است که مفسر سخن عرب و شیوه‌های آنان در زبان گفتاری را می‌داند. او با آشنایی با همان چیز در شعر و نثر جاهلی و غیر آن، عبارات عربی و معانی‌شان را می‌شناسد. و او با آنچه به‌عنوان درستِ سبب نزول یک آیه می‌یابد، آشنا می‌شود. با این ابزارها، او آیات قرآن را بر اساس آنچه از طریق اجتهاد خود به آن رسیده، تبیین می‌کند. تفسیر به رأی به معنای گفتن هرچه کسی بخواهد دربارهٔ آیه، یا هر آنچه خواسته‌های نفسانی ما اقتضا کند، نیست. بلکه رأیی که تفسیر بر اساس آن صورت می‌گیرد، به ادبیات جاهلی از نظر شعر و نثر، و آداب و سخن عرب وابسته است. در عین حال بر رویدادهایی تکیه دارد که در روزگار پیامبر ﷺ رخ داد، و آنچه پیامبر ﷺ از دشمنی، درگیری، هجرت، جنگ‌ها و سختی‌ها با آن روبه‌رو شد؛ و نیز آنچه در آن دوره رخ داد و به احکامی نیاز داشت و نزول قرآن را طلب می‌کرد. بنابراین، مقصود از تفسیر به رأی این است که جمله‌ها را با فهم معانی‌ای که مفسر از طریق اطلاعاتی که در زبان و رویدادها در اختیار دارد، نشان داده می‌شود، درک کند. اما آنچه از سیدنا علی بن ابی طالب روایت شده که گفته است:

Second: One of the sources of tafsīr is the opinion (ra'y) or what is termed as Ijtihād in tafsīr. This is because the mufassir knows the speech of the Arabs and their mannerisms in the spoken language. He knows the Arabic expressions and their meanings by being acquainted with the same thing in jahili poetry, prose etc. And he familiarises himself with what he finds to be correct from the cause of revelation of a verse. Using these tools he explains the Qur’ānic verses in accordance with what he has reached through his Ijtihād. Tafsīr by opinion does not mean saying whatever one likes about the verse or whatever our own desires demand. Rather, the opinion according to which the tafsīr takes place depends on the jahili literature in terms of poetry, prose, the customs and speech of the Arabs. At the same time it relies on the events that took place in the days of the Messenger  and whatever the Prophet  faced in terms of hostility, conflicts, migration (hijra), wars and afflictions. And whatever happened during that period which required hukms and demanded the revelation of the Qur’ān. Therefore, what is meant by performing tafsīr by opinion is to understand the sentences by understanding its meanings which are indicated by the information the mufassir has at his disposal in terms of the language and events. As for what has been narrated about sayyidina 'Ali ibn Abi Talib that he said:

این بدان معنا نیست که قرآن برای هر دیدگاهی که بخواهید آن را تفسیر کنید باز است. بلکه مقصود این است که هر عبارت یا جمله‌ای در تفسیر، می‌تواند بر چند دیدگاه حمل شود، اما این دیدگاه‌ها محدود به معانی‌ای هستند که آن عبارت یا جمله پذیرای آن است و از آن حد فراتر نمی‌رود. بنابراین، تفسیر به رأی یعنی فهم یک جمله در چارچوب معانی‌ای که الفاظ آن پذیرای آن هستند. از همین رو آن را تفسیر به اجتهاد نامیده‌اند.

This does not mean that the Qur’ān is open to any viewpoint you wish to explain it from. Rather, what is meant is that any one expression or sentence is open to a number of viewpoints in tafsīr but the viewpoints are restricted to the meanings the expression or sentence is open to, which does not overstep that limit. Consequently, tafsīr by opinion means the understanding of a sentence within the limits of the meanings its expressions are open to. That is why they called it tafsīr by Ijtihād.

بیشترین مفسرانِ از میان صحابه، قرآن را با رأی و نظر خود تفسیر می‌کردند و در درجه‌ی نخست بر آن تکیه داشتند. آنان در تفسیر، حتی در توضیح یک واژه‌ی واحد، با یکدیگر اختلاف می‌کردند، که این نشان می‌دهد هر یک بر فهم خاص خود تکیه داشته است؛ چنان‌که بسیاری از آنچه از ابن عباس، ابن مسعود، مجاهد و دیگران نقل شده، گواه بر این امر است. برای نمونه، آنان واژه‌ی «طور» را در سخن خداوند تفسیر می‌کردند:

The great majority of the mufassirun from the Sahabah used to explain the Qur’ān by opinion and rely on it in the first degree while performing tafsīr. They used to disagree in tafsīr even in the explanation of a single word which indicates that they used to rely on their own particular understanding like much of what has been reported about Ibn 'Abbas, Ibn Mas'ud, Mujahid and others. For example they used to explain the word Tur in His  saying:

اختلاف در تفسیر، با اختلاف در آنچه نقل شده، تفاوتی ندارد. مجاهد «طور» را نام کوه دانسته، ابن عباس آن را خود کوه دانسته، و برخی گفته‌اند «طور» آن چیزی است که از کوه منتشر می‌شود و آنچه منتشر نمی‌شود طور نیست. این اختلاف در تفسیر، نتیجهٔ اختلاف در نظر است و نه ناشی از تفاوت در آنچه نقل شده است. هرچند این عبارت لغوی است، اما وضع چنین است که وقتی نظر به معنای جمله است و نه معنای یک واژه، چه؟ به همین سبب، علاوه بر اختلاف در معانی واژگان، در معانی آیات نیز اختلاف داشته‌اند. از بررسی تفسیرهای صحابه، به‌ویژه مفسران مشهور، روشن می‌شود که در مجموع آنان در تفسیر بر رأی (فردی) تکیه می‌کردند. اما آنچه دربارهٔ برخی از ایشان روایت شده که از تفسیر به رأی خودداری می‌کردند و تنها به تفسیر بر اساس آنچه نقل شده (منقول) بسنده می‌نمودند، به رأی کسی حمل می‌شود که ابزار تفسیر را فرانگرفته است، مانند دانش به عبارت عربی، و دانش به رویدادهایی که آیات درباره‌شان نازل شده است، و آنکه می‌خواهد روشنگری کند. این سخن به معنای خودداری از فهم قرآن نیست؛ زیرا قرآن نازل شده تا مردم آن را بفهمند، نه آنکه خود را در حد تفسیر منقول محدود کنند. بنابراین نمی‌توان گفت که صحابه به دو گروه تقسیم می‌شدند: گروهی که دربارهٔ قرآن به رأی خود چیزی نمی‌گفتند و گروهی که بر اساس رأی خود سخن می‌گفتند. بلکه همهٔ آنان دربارهٔ قرآن با رأی خود سخن می‌گفتند، اما از اینکه کسی بدون یقین به معنای واژهٔ موردنظر و جملهٔ مورد تبیین از آیات قرآن، دربارهٔ قرآن به رأی خود چیزی بگوید، پرهیز داشتند. همچنین این، موضع تابعین نیز بود. اما بعد از ایشان کسانی آمدند که این سخنان را دانستند و آنها را هشداری تلقی کردند از سخن گفتن درباره قرآن بر اساس رأی شخصی، پس از هرگونه سخن گفتن درباره قرآن بر پایه نظر خود خودداری کردند. و کسانی نیز بودند که با تفسیر صحابه بر پایه رأی آشنا شدند و تفسیر بر پایه رأی را ترویج کردند. از همین رو، عالمان بعدی درباره تفسیر به دو گروه تقسیم شدند: گروهی که از گفتن هرچیزی بر پایه رأی خود پرهیز می‌کردند و خود را به آنچه نقل شده است محدود می‌ساختند، و گروهی که نظرات شخصی خود را بیان می‌کردند. اما صحابه و تابعین دو گروه نبودند، بلکه آنان درباره قرآن بر پایه آنچه از روایات و رأی می‌دانستند سخن می‌گفتند، و از آنچه نمی‌دانستند خودداری می‌کردند، و مردم را از سخن گفتن درباره قرآن بر پایه آرای شخصی بدون علم برحذر می‌داشتند.

with different explanations. Mujahid explained Tur as the name of a mountain, Ibn 'Abbas explained it as the mountain itself and some said that Tur is what emanates from the mountain and as for what does not spread, it is not Tur. This difference in tafsīr is a result of a difference of opinion and not attributable to the difference in what has been transmitted. Although the expression is linguistic so what about when the opinion concerns the meaning of the sentence and not the meaning of an expression, this is why in addition to their disagreement in the meanings of expressions they also disagreed with regards to the meanings of verses. It is apparent from studying the tafsīrs of the Sahabah especially the well known mufassirin that on a whole they would rely on (individual) opinion when making tafsīr. As for what has been narrated about some of them that they would refrain from making tafsīr by opinion and confined themselves to making tafsīr by what has been transmitted (manqul), it is taken to refer to the opinion of somebody who has not acquired the tools of tafsīr such as having knowledge of the Arabic expression, he wishes to clarify and knowledge of the events pertaining to which the verses were revealed. It is not taken to mean that one should refrain from understanding the Qur’ān since it has been revealed so that people may understand it and not so that they restrict themselves to the limit of the transmitted tafsīr. Therefore, we cannot say that the Sahabah were divided into two groups, one group refraining from saying anything about the Qur’ān by opinion and the other speaking about the Qur’ān according to their opinion. Rather, all of them used to speak about the Qur’ān with their opinion. They used to be wary of someone saying anything about the Qur’ān by his opinion without having sure knowledge of the expression being explained and the sentence being elucidated from the ayāt of the Qur’ān. Also, this was the position of the Tabi'un. However, after them there were people who came to know about these sayings and understood them as admonition for speaking about the Qur’ān with one’s own opinion, so they avoided saying anything about the Qur’ān from their own opinion. And there were also people who became acquainted with the the tafsīr of the Sahabah by opinion and they advocated tafsīr by opinion. That is why later scholars became divided into two groups regarding the tafsīr. One group would avoid saying anything with their own opinion and restrict themselves to what has been transmitted and a group that would give its own opinions. As for the Sahabah and the Tabi'un they were not two groups. Rather, they used to speak about the Qur’ān with what they knew in terms of the narrations and opinion and they refrained from that which they did not know and they warned people from speaking about the Qur’ān with their own opinions without having knowledge.

سوم: اسرائیلیات. این به آن دلیل است که برخی یهودیان و مسیحیان وارد جمع مسلمانان شدند. در میان ایشان دانشمندان تورات و انجیل بودند. بیشتر یهودیانی که وارد شدند، نادرست بودند، زیرا یهودیان از مسلمانان بیش از مسیحیان نفرت و بیزاری داشتند. از میان یهودیان، بسیاری از دانشمندان افسانه‌های یهودی به میان مسلمانان راه یافتند. آنان برای تکمیل توضیح قرآن، به تفسیر قرآن وارد شدند. زیرا ذهن و تمایلات آن به پرسش‌گری گرایش دارد؛ و هنگام شنیدن آیات بسیاری از قرآن، آن را برمی‌انگیزد تا درباره چیزهای پیرامون آن آیات پرسش کند. وقتی داستان سگ و یاران غار را شنیدند، پرسیدند: رنگ آن سگ چه بود؟ وقتی شنیدند:

Third: The israiliyyat. This is because certain Jews and Christians had entered the fold of Islam. Among them were scholars of the Torah and Bible. Amongst them most of the Jews that entered were dishonest because the Jews hated and loathed the Muslims more than the Christians. From the Jews many scholars of Jewish fables infiltrated the Muslims. They entered the tafsīr of the Qur’ān to supplement the explanation of the Qur’ān. That is because the mind and its inclinations are fond of inquiry which invited it when listening to many verses of the Qur’ān to inquire about things surrounding them. When they heard the story about the dog and the companions of the cave they asked what colour was the dog? When they heard:

آنان پرسیدند که آن بنده صالحی که موسی با او دیدار کرد و از او خواست تا به وی بیاموزد، کیست؟ از همین جا داستان خضر پدید آمد. پس هرگاه داستانی به ایشان می‌رسید، درباره‌اش پرسش می‌کردند. از این رو دربارهٔ آن پسری که آن بنده صالح کشت، و کشتی‌ای که سوراخ کرد، و دهکده‌ای که از پذیرفتن او سر باز زد، پرسیدند. دربارهٔ داستان موسی و شعیب، و اندازهٔ کشتی نوح و جز آن نیز پرسش کردند. آنچه به این پرسش‌ها پاسخ داد و اشتیاق ایشان به این گونه آگاهی‌ها را فرو نشاند، تورات و تفسیرها و شرح‌های آن بود. و هر افسانه‌ای که درج شد و از سوی یهودیان، چه با نیت خوب و چه با نیت بد، به ایشان منتقل گشت؛ و برخی مسیحیانی که اسلام آورده بودند، داستان‌ها و گزارش‌هایی از کتاب مقدس درج کردند، اما آن اندک بود در برابر آنچه یهودیان دست‌کاری کرده بودند. بدین‌سان حجم داستان‌ها و گزارش‌ها بسیار افزایش یافت تا جایی که از گزارش‌های تفسیر منقول فزونی گرفت. بسیاری از کتاب‌های تفسیر از انبوه عظیم اسرائیلیات، داستان‌ها و دیگر گزارش‌ها آکنده شدند. کسانی که بیشترین و مشهورترین اسرائیلیات را درج کردند، کعب‌الاحبار، وهب بن منبّه، عبدالله بن سلام و بسیاری دیگر بودند. به سبب این فعالیت، این اسرائیلیات، داستان‌ها و دیگر گزارش‌ها یکی از منابع تفسیر برای مفسران شد.

They asked us, who is the righteous servant that Musa met and requested to teach him. From here the story of Khidr arose. So whenever a story would reach them they would ask about it. So they asked about the boy the righteous servant had killed and the boat he had scuttled and about the village that did not entertain him. They inquired about the story of Musa and Shu'ayb and the size of Noah's ark etc. What answered these questions and satiated their greed for this kind of information was the Torah and its commentaries and exposition. And whatever fables were inserted which were transmitted to them by the Jews whether through good or bad intention, some Christians who had embraced Islam inserted certain stories and reports from the Bible but that was little compared to what the Jews had interpolated. In this manner the volume of stories and reports expanded greatly until it exceeded the reports of the transmitted tafsīr. Many books of tafsīr came to be loaded with huge amounts of israilyyat, stories and other reports. The ones who inserted the greatest amount of israilyyat and the most famous were Ka'b al-Ahbar, Wahb ibn Munabbih, 'Abd Allah ibn Salam and many others. Due to this activity these israilyyyat, stories and other reports became one of the sources of tafsīr for the mufasssrun.