خلیفہ کو فوراً معزول کر دیا جاتا ہے اگر اس کی ذاتی حالت میں ایسی تبدیلی آ جائے جو اس کی برطرفی کا تقاضا کرے؛ یا پھر بعض صورتوں میں خلیفہ کو معزول کرنا لازم ہے، جب اسے قانونی طور پر خلیفہ کے طور پر برقرار رہنے کی اجازت نہ ہو۔ ان دونوں صورتوں میں فرق یہ ہے کہ پہلی صورت میں، جو اسے خلافت کے منصب سے ہٹا دیتی ہے، واقعہ پیش آتے ہی اس کی بیعت واجب نہیں رہتی۔ لیکن دوسری صورت میں، جس میں اسے لازماً معزول کرنا ضروری ہے، اس کی اطاعت اس وقت تک واجب رہتی ہے جب تک اس کی معزولی مکمل نہ ہو جائے۔ تین امور ایسے ہیں جو عملاً اس کی حالت کو بدل دیتے ہیں اور پہلے معیار کے مطابق اسے خلافت کے منصب سے ہٹا دیتے ہیں۔

A Khalifah is deposed immediately if his personal situation has changed in a way that necessitates his removal; alternatively the Khalifah must be deposed in certain situations where he is not allowed legally to continue as a Khalifah. The difference between the two situations is that in the first case which removes him from the position of Khalifah, allegiance to him is not obligatory the moment the incident has occurred. But in the second case in which he necessarily has to be deposed, obedience to him remains obligatory until his deposition is completed. There are three matters which effectively change his situation and would remove him from the position of Khalifah according to the first criteria above:

اول: اگر او اسلام را ترک کرده و بر ارتداد پافشاری کند.

Firstly: If he left Islam and insisted on apostasy.

ثانیاً: اگر (شخص) کاملاً دیوانه شود و عقلش به حالت اول بازنگردد۔

Secondly: If he became totally insane and did not regain his sanity.

سوم: اگر فرد به دست دشمنی چیره اسیر شود، نتواند از چنگ آنان بگریزد و رهایی او از اسارت ناممکن باشد.

Thirdly: If he became captive in the hands of an overpowering enemy, and he cannot escape from them and his rescue from captivity is impossible.

در این سه مورد، او از مقام خلافت برکنار می‌شود و فوراً معزول می‌گردد، حتی اگر هیچ تصمیمی مبنی بر عزل او اعلام نشده باشد. بنابراین اطاعت از او واجب نیست و دستوراتش توسط کسانی که دلیلی بر وجود یکی از موارد فوق دارند، اجرا نمی‌شود. اما باید ثابت شود که یکی از این موارد درباره او تحقق یافته است، و این اثبات باید در برابر دادگاه مظالم باشد که تصمیم به برکناری خلیفه می‌گیرد و حکم به عزل او می‌دهد تا مسلمانان خلیفه‌ای دیگر را نصب کنند.

In these three cases he is removed as Khalifah and is deposed at once, even if no decision was announced to depose him. So his obedience is not obligatory, and his orders are not executed by those who have evidence of the presence of any one of the above cases. But it must be proved that any of these cases did occur to him, and this proof should be in front of the madhalim court, which decides to remove the Khalifah and judges on his deposition so that the Muslims can appoint another Khalifah.

آنچه وضعیت او را به گونه‌ای تغییر می‌دهد که بلافاصله او را از خلافت برکنار نمی‌کند، اما نمی‌تواند به عنوان خلیفه باقی بماند، پنج امر است:

What changes his situation in a way that does not immediately remove him from the Khilafah, but he cannot remain as a Khalifah, are five matters:

نخست: عدالتش زیر سؤال رفت، زیرا آشکارا فاسق شد.

Firstly: His justice was challenged, by becoming openly fasiq.

دوم: او به جنس مؤنث تبدیل می‌شود یا دوجنس‌گرا می‌گردد.

Secondly: He changes to a female or became bisexual.

سوم: اگر دیوانگی او کامل نباشد، بلکه گاهی عقلش برگردد و گاهی دیوانه شود، در این صورت نمی‌توان برای او سرپرست یا نماینده‌ای تعیین کرد، زیرا عقدِ خلافت به‌طور شخصی به خود او تعلق دارد و در این حالت جایز نیست که شخص دیگری به‌عنوان نماینده‌ی او عمل کند.

Thirdly: He becomes insane, but not entirely, so he regains his sanity sometimes and madness at other times. In this case no guardian or deputy can be appointed for him, because the contract of the Khilafah falls to him personally, and it is not allowed, in this case, for another person to act as a deputy to him.

چهارم: ناتوانی از انجام وظایف خلافت به هر دلیلی، چه به سبب از دست دادن عضوی از بدن باشد، چه به سبب بیماری لاعلاج که او را از انجام کارها بازدارد. نکتهٔ مهم این است که به خاطر ناتوانی او از انجام کارهای خلیفه، امور دین و مصالح مسلمانان ضایع می‌شود. این یک منکری است که باید برطرف شود، و جز با عزل خلیفه تا زمینهٔ برپایی خلافتی غیر از او فراهم شود، برطرف نمی‌گردد. بنابراین در این حالت عزل او واجب می‌شود.

Fourthly: Incompetence to accomplish the duties of the Khilafah for any reason, whether due to loss of a part of his body, or an incurable disease that prevents him from performing the deeds. The crucial point is that due to his incompetence to perform the deeds as a Khalifah, the affairs of the deen and the interests of the Muslims are neglected. This is a munkar that must be removed, and it cannot be removed except by disposing the Khalifah in order to facilitate establishing a Khalifah other than him. So deposing him in this case becomes a wajib.

پنجم: مغلوب شدن که او را از اداره امور مسلمانان بر اساس رأی خودش طبق شریعت ناتوان می‌سازد. اگر نیرویی قاهر او را چنان تحت سلطه قرار دهد که نتواند امور مسلمانان را بر اساس رأی خودش و طبق احکام شریعت اداره کند، آنگاه از نظر شرعی برای انجام وظایف خلافت صلاحیت ندارد و باید عزل شود. این مسئله در دو صورت قابل تصور است.

Fifthly: Overpowering that renders him incompetent to run the affairs of Muslims by his opinion according to Shari’ah. If an overpowering force subjected him to the extent that he became unable to run the affairs of the Muslims by his own opinion according to the rules of Shari’ah, then he becomes legally incompetent to carry out the duties of the Khilafah, so he must be deposed. This matter could be conceived in two cases.

حالت اول: یک یا چند نفر از اطرافیان دربار او بر وی چیره شده یا او را تحت کنترل درآورده‌اند، به‌طوری که به اجرای امور می‌پردازند و بر او غلبه می‌کنند. آنان بر اساس رأی خود پیش می‌روند، به گونه‌ای که او نمی‌تواند با ایشان مخالفت کند و ناچار است مطابق رأی آنان عمل کند. در این حالت بررسی می‌شود: اگر احتمال آن برود که او در مدت کوتاهی بتواند خود را از نفوذ آنان رها سازد، به او این فرصت کوتاه داده می‌شود تا ایشان را کنار بزند و خود را از آنان برهاند. اگر چنین کرد، اعتراض از میان می‌رود و نقص کفایت برطرف می‌شود. در غیر این صورت، باید از مقام خود عزل شود.

First case: One or more members of his court overpowered or controlled him, so they go forth to execute the affairs and overpower him. They proceed by their opinion, such that he becomes unable to disagree with them and is compelled to proceed according to their opinion. In this case, it is examined; if he is likely to save himself of their influence within a short period of time then he is given this short period to remove them and rid himself of them. If he did that, then the objection disappears and the incompetence is removed. Otherwise he must be deposed.

حالت دوم: او به وضعیتی شبیه اسارت گرفتار می‌شود. این زمانی است که وی زیر کنترل دشمنی قرار می‌گیرد و تحت نفوذ او درمی‌آید؛ دشمنی که او را هرگونه که بخواهد هدایت می‌کند و اراده‌اش را در اداره‌ی امور مسلمانان از او سلب می‌کند. در این حالت بررسی می‌شود: اگر برای او ممکن باشد که در مدت زمانی کوتاه خود را از کنترل آنان رها سازد، آنگاه به او این مهلت کوتاه داده می‌شود. اگر امکان آزاد کردن او و نجات دادنش از کنترل دشمن فراهم شود، آنگاه اعتراض برطرف می‌شود و نالایقی از میان می‌رود. وگرنه باید از مقامش برکنار شود.

Second case: He falls into a situation similar to captivity. This is when he falls under the control of an enemy and under his influence, who directs him as he likes and deprives him of his will in running the affairs of Muslims. In this case, it is examined; if it is possible for him to free himself from their control within a short period of time, then he is given this short period. If it is possible to free him, and to salvage him from the enemy’s control, then the objection disappears and the incompetence is removed. Otherwise he must be deposed.

در این پنج مورد، خلیفه باید به محض وقوع هر یک از آنها برکنار شود. با این حال، وقوع آنها نیازمند دلیلی است که ثابت شده باشد و چنین دلیلی باید نزد دادگاه مظالم عرضه شود. این دادگاه درباره لغو قرارداد خلافت حکم می‌دهد و خلیفه را برکنار می‌کند؛ پس او برکنار می‌شود و مسلمانان ظرف سه روز خلافت را برای شخص دیگری منعقد می‌کنند.

In these five cases, the Khalifah must be deposed once any one of these occurs. However their occurrence needs a proof that has occurred and such proof should be before the court of madhalim. It judges the cancellation of the Khilafah contract and deposes the Khalifah, so he is deposed and Muslims contract the Khilafah for another person within three days.