پس این عقل است که وجود الله سُبْحَانَهُۥ وَتَعَالَىٰ را درک می‌کند و این وسیله‌ای است که برای رسیدن به ایمان به کار گرفته میشود. از این رو اسلام به‌کارگیری عقل را واجب دانست و آن را دلیل و حکم در باب ایمان به وجود الله سُبْحَانَهُۥ وَتَعَالَىٰ قرار داد. بنابراین، دلیل بر وجود الله سُبْحَانَهُۥ وَتَعَالَىٰ عقلی است.
Thus it is the intellect which comprehends the existence of Allah الله سُبْحَانَهُۥ وَتَعَالَىٰ and it is the means taken to arrive at imān. Hence Islam obligated the use of the intellect and deemed it the evidence [hakm] regarding imān in the existence of Allah الله سُبْحَانَهُۥ وَتَعَالَىٰ. Thus the proof of the existence of Allah الله سُبْحَانَهُۥ وَتَعَالَىٰ is rational.
و اما آنان که قِدَمِ جهان را تأیید می‌کنند و معتقدند که جهان ازلی است و آغازی ندارد، و کسانی که ادعا می‌کنند ماده ازلی است و آغاز ندارد؛ آنان می‌گویند جهان به غیر از خودش وابسته نیست، بلکه خودبنیاد است، زیرا همه چیزهایی که در این جهان وجود دارند (در واقع) شکل‌های گوناگون ماده‌اند؛ همه آنها ماده‌اند. وابستگی برخی از بخش‌های آن به بخش دیگر، در حقیقت وابستگی نیست. وقتی چیزی به خودش وابسته است، این وابستگی نیست بلکه استقلال از غیر خود است. بنابراین ماده ازلی و بی‌آغاز است، زیرا خودبنیاد است؛ یعنی جهان ازلی، خودبنیاد و مستقل از غیر خود است.
As for those who advocate the timelessness [qadm] of the world and that it is eternal with no beginning, and those who claim that matter is eternal, having no beginning; they say that the 16 The Islamic ‘Aqīdah world is not dependent on other than itself but is self-sustained because all the things that exist in this world are (simply) different forms of matter; they are all matter. The dependence of some part of it upon another part is not (in reality) dependence. When something depends on itself this is not dependence but independence from other than itself. Thus matter is eternal, having no beginning, because it is self-sustained, that is, the world is eternal, self-sustained and independent of other than itself.
دو پاسخ به این مطلب داده میشود: نخست آنکه چیزهایی که در این جهان موجودند، به‌تنهایی یا به‌صورت جمعی، توانایی آفریدن یا پدید آوردن چیزی از نیستی را ندارند؛ آن «چیز» نمی‌تواند از نیستی بیافریند یا پدید آورد. اگر چیز دیگری از یک یا چند جهت آن را تکمیل کند، باز هم آن چیز همراه با آن چیز یا چیزهای دیگر، ناتوان از آفرینش و پدید آوردن خواهد بود. ناتوانی آن در آفریدن یا پدید آوردن از نیستی آشکارا قابل درک است. این بدان معناست که آن چیز ازلی نیست، زیرا آنچه ازلی است نباید به ناتوانی متصف باشد؛ بلکه باید به توانایی آفریدن و پدید آوردن از نیستی متصف باشد، یعنی چیزهای آفریده‌شده باید برای ازلی شمردنِ آن، به آن وابسته باشند. در نتیجه، جهان نه ازلی است و نه بی‌آغاز، زیرا ناتوان از آفرینش و پدید آوردن است. ناتوانی چیزی از آفریدن از نیستی، دلیلی قطعی بر ازلی نبودن آن است.
دوم آنکه آنچه ما تأیید کرده‌ایم این است که چیزی به اندازه‌ای مشخص وابسته است که در فرایند تکمیل نیاز چیز دیگر نمی‌تواند از آن فراتر رود. توضیح این مطلب چنین است: اگر «الف» به «ب» وابسته باشد، و «ب» به «ج»، و «ج» به «الف» و همین‌طور تا آخر، وابستگی آنها به یکدیگر دلیلی است بر اینکه هر یک از آنها ازلی نیست. تکمیل یکی توسط دیگری یا برآوردن نیاز یکی از سوی دیگری، به‌شکلی بی‌قاعده روی نمی‌دهد، بلکه بر اساس نسبتی معین، یعنی بر اساس نظمی مشخص انجام میشود. این واقعیت که تکمیل‌کردن‌ها جز بر اساس این نظم امکان‌پذیر نیست و اینکه آن چیز ناتوان از عمل برخلاف آن است، نشان میدهد که چیزی که تکمیل می‌کند، به‌تنهایی تکمیل نمی‌کند، بلکه بر اساس نظمی که بر آن تحمیل شده و به‌واسطه چیزی غیر از خودش ناگزیر به پیروی از آن است، تکمیل می‌کند. بنابراین، آنچه تکمیل می‌کند و آنچه تکمیل میشود، هر دو وابسته‌اند به آنچه نظم خاصی را که تکمیل‌شدن بر اساس آن رخ میدهد، برای آنها تعیین کرده است. هیچ‌یک از این دو توانایی عمل برخلاف این نظم را ندارند، و برآورده‌شدن نیاز نیز جز بر اساس این نظم رخ نمی‌دهد. از این رو، آنچه این نظم را بر هر دو تحمیل کرده، همان چیزی است که آنها بدان نیازمندند. پس اشیاء در مجموع، با آنکه یکدیگر را تکمیل می‌کنند، همچنان نیازمند غیر خودشان‌اند، یعنی نیازمند آنچه ایشان را وادار کرده تا با نظم خاصی مطابقت کنند. برای نمونه، آب برای آنکه به یخ تبدیل شود، به گرما نیاز دارد. پس می‌گویند آب ماده است، دما ماده است و یخ ماده است؛ بنابراین برای آنکه ماده به شکلی دیگر درآید، به ماده نیاز دارد، یعنی به خودش نیاز دارد و نه به غیر خودش. حال آنکه واقعیت خلاف این است. در حقیقت، برای آنکه آب به یخ تبدیل شود، به گرمایی با درجه‌ای مشخص نیاز دارد، نه صرفاً به گرما. گرما چیزی است، و ویژگی آب که تنها در سطح معینی از گرما تغییر می‌کند چیز دیگری است که با خود گرما متفاوت است. یعنی مقدارِ (درجه‌ی موردنیاز) که بر گرما تحمیل شده تا اثر بگذارد و آب تحت تأثیر قرار گیرد، از آب سرچشمه نمی‌گیرد؛ وگرنه آب خود برمی‌گزید که چگونه تحت تأثیر واقع شود. این مقدار از دما نیز سرچشمه نمی‌گیرد؛ وگرنه دما خود اثرش را آن‌گونه که می‌خواست برمی‌گزید. یعنی از خود ماده نیز سرچشمه نمی‌گیرد؛ وگرنه ماده خود برمی‌گزید که چگونه اثر بگذارد و اثر بپذیرد. این مقدار باید از چیزی غیر از ماده آمده باشد. از این رو، ماده نیازمند آن است که چیزی مقدار مشخصی را که برای اثرگذاری یا اثرپذیری بدان نیاز دارد برایش تعیین کند، و آنچه این مقدار را برایش تعیین می‌کند، چیزی غیر از خود اوست. پس ماده به غیر خودش وابسته است، و از این رو ازلی نیست؛ زیرا آنچه ازلی و فرا‌زمانی است به چیزی جز خودش نیازی ندارد: او از دیگران بی‌نیاز است، و همه چیز به او وابسته است. بنابراین نیازمندی ماده به غیر، دلیلی قطعی است بر این که ازلی نیست و در نتیجه مخلوق است. [شخصیت اسلامی، ج ۱، ص ۱۷]
The answer to that is twofold: first, the things that exist in this world do not have the capability of creating or originating (anything) from nothing, whether individually or collectively; the ‘thing’ is incapable of creating or originating from nothing. If another thing complements it in one or more aspects, it will still be, together with the other thing or things, incapable of creating or originating. Its inability to create or originate from nothing is clearly perceivable. This means that it is not eternal, because an eternal (thing) must not be characterised with incapability; it must be characterised with ability to create and originate from nothing, that is, the effected things must depend on it in order for it to be deemed eternal. Consequently, the world is not eternal nor is it timeless because it is incapable of creating or originating. The inability of something to create from nothing is definite evidence that it is not eternal. Second, is what we have affirmed that a thing is dependent on a specific magnitude that it cannot surpass in the process of complementing the need of another. The explanation of this follows. If A is dependent on B and B is dependent on C and C is dependent on A and so forth, their dependence on one another is evidence that each one of them is not eternal; the complementing of one to the other or the satisfication of the need of another does not occur in an unregulated manner but in accordance with a specific proportion, that is, in accordance with a specific order. The fact that it cannot fulfill this complementation except in accordance with this order and that it is incapable of functioning against it indicates that the thing which complements does not complement solitarily but complements according to an order imposed on it and compelled to conform to it by other than itself. Thus the thing which complements and that which it complemented are both dependent on that which determined for them the specific order by which the complementation is to occur. Both of them are incapable of functioning against this order, nor can the satisfaction of the need occur except in accordance with this order. Hence, that which imposed the order on both of them is the one which they need. Thus things collectively, even though complementing each other, remain in need of other than themselves, that is, in need of that what compelled them to conform to the specific order. For example water in order for it to transform into ice, needs heat; so they say that water is matter, temperature is matter and ice is matter; thus in order for matter to transform into another form, it is in need of matter, that is, in need of itself and not other than itself; the reality is contrary to this. Indeed for water to transform into ice, it needs a heat of a specific temperature not simply heat. Heat is one thing and the property of water that it does not change except at a certain level of heat is another, being different from heat itself. That is, the magnitude (of required temperature) imposed on heat in order to effect and for water to be affected does not come from water; otherwise it would have chosen to be affected as it wanted. It does not come from temperature either; otherwise it would have chosen its effect as it wanted. That is, it does not come from matter itself; otherwise it would have chosen to effect and be affected as it wanted. It has to come from something other than matter. Hence, matter needs that which determines for it the specific magnitude that it needs in order to effect or be affected. That which determines the magnitude for it is one other than it. So matter is dependent on other than itself, thus it is not eternal because that which is eternal and timeless does not need anything other than itself: it is independent of others; all things depend on it. Therefore the lack of independence of matter is definite evidence that it is not eternal and it is thus created. The Islamic Personality Vol.1 17
با یک نگاه به جهان هستی، هر انسانی درمی‌یابد که شکل‌گیری چیزها، چه از نوعی که فضا را اشغال می‌کنند و چه از نوع انرژی، تنها می‌تواند از چیزهایی باشد که با حواس قابل درک و فهم‌اند، و از نظمی مشخص میان این چیزها تا آن شکل‌گیری صورت پذیرد. در این جهان هیچ شیئی وجود ندارد که از هیچ به وجود آمده باشد، و نه چیزی شکل میگیرد بی‌آنکه با مقداری معین [نسبه] تنظیم شده و مطابق با آن باشد. یعنی هیچ چیزی در این جهان از نیستی یا بی‌تناسب، یعنی بدون نظمی مشخص، پدید نمی‌آید. پس چیزهایی که شکل می‌گیرند و آنچه شکل‌دهنده‌اند در این جهان، ابدی و بی‌پایان نیستند. اما اینکه چیزها شکل می‌گیرند، روشن است از آن‌رو که از چیزهایی با حواس قابل درک و فهم ساخته شده‌اند و در فرایند شکل‌گیری تحت مقداری معین قرار داشته‌اند که بر آنها تحمیل شده است. و اما آن چیزهایی که شکل داده می‌شوند، روشن است از ناتوانی آنها در شکل دادن از نیستی، و نیز از تسلیم ناخواسته‌شان در برابر نظمی معین که بر آنها تحمیل شده است. این نظم از خود آنها سرچشمه نمی‌گیرد، وگرنه می‌توانستند از آن جدا شوند و تسلیمش نگردند؛ پس از غیر آنها سرچشمه میگیرد. بنابراین ناتوانی چیزهای قابل درک با حواس در جهان، یعنی ناتوانی جهان در شکل دادن (آفریدن) از نیستی، و تسلیم آن در برابر نظمی معین که از غیر خودش می‌آید، دلیلی قطعی است بر اینکه جهان ابدی و بی‌پایان نیست، بلکه به دست آفریدگار ازلی و خارج از زمان آفریده شده است. اما کسانی که می‌گویند خلق کردن یعنی اندازه‌گیری و نظم‌دادن، و بدین ترتیب وجود خالق را که از عدم می‌آفریند انکار می‌کنند، پس معنای این سخن آن است که چیزهای محسوس و قابل درک و نظم معینی که بر آنها تحمیل میشود، همان آفریننده‌اند؛ زیرا اندازه‌گیری و نظم‌دادن جز در حضور یک چیز ملموس و محسوس و قابل درک، و نظم معینی که از غیر این چیز می‌آید، امکان‌پذیر نیست. این مستلزم آن است که آفرینش از این دو چیز حاصل شود: چیزهای محسوس و قابل درک و نظم معین، و در نتیجه همین‌ها آفریننده باشند. این همان چیزی است که سخن «خلق یعنی اندازه‌گیری و نظم‌دادن» مستلزم آن است، و این قطعاً باطل است. زیرا نظم معین از خود اشیا یا از خودشان سرچشمه نمی‌گیرد، بلکه از غیر خودشان که محسوس نیست بر آنها تحمیل میشود. بنابراین روشن است که اندازه‌گیری و نظم‌دادن، آفرینش نیست، زیرا امکان ندارد که آفرینش تنها با آنها کامل شود؛ بلکه برای تحقق آفرینش، وجود چیزی که محسوس و ملموس نیست و نظم معینی را بر چیزهای محسوس و قابل درک تحمیل می‌کند، ضروری است. از این روست که آشکار میشود اندازه‌گیری و نظم‌دادن آفرینش نیستند و آفرینش تنها با این‌ها امکان‌پذیر نیست.
One glance at the universe will make any human realise that the formation of things, whether they be of the type that occupy space or of the energy type, can only result from sensorially perceivable, comprehensible things and a specific order between these things in order for the formation to occur. There is no object in this world which was formed from nothing, nor is anything formed without being regulated by a specific magnitude [nasbah] and in conformity with it. That is, nothing in this world is formed out of nothing or without proportion, that is, without a specific order. Thus things that are formed and those that form in this world are not eternal or unending. As for the things which form then this is clear in that they are formed from sensorially perceivable comprehensible things and that in the process of being formed they were subject to a specific magnitide that was imposed on them. As for those things which are formed then this is clear in their inability to form from nothing and also in their submission against their will to a certain order that is imposed on them. This order does not come from them, otherwise they would be capable of departing from it and of not submitting to it; therefore it comes from other than them. Thus the inability of the sensorially perceivable comprehensible things in the world, that is, the inability of the world to form (create) from nothing and their submission to a specific order that comes from other than themselves is definite evidence that the world is not eternal or interminable but it is created by the Eternal and Timeless. As for those who say that creating is proportioning and conditioning and thus deny the existence of the Creator, (who creates) from nothing, then the meaning of this is that the sensorially perceivable, comprehensible things and the specific order that is imposed on them are the ones who create, because proportioning and conditioning cannot take place except in the presence of a tangible sensorially perceivable, comprehensible thing and a specific order that comes from someone other than this thing. This entails that creating comes from these two things: the sensorially perceivable, comprehensible things and the specific order, and thus they are the creators. This is what is entailed by the saying that creating is proportioning and conditioning; and it is definitely false. This is because the specific order does not come from the things or from itself, but it is imposed on the things by other than themselves, which is not sensorially perceivable. Thus it is clear that proportioning and conditioning is not creating, because it is not possible for formation to be completed/achieved solely by that: rather the existence of something which is not sensorially perceivable or tangible, which imposes a specific order for the sensorially perceivable, comprehensible things, is indispensable for creation to happen. From this it is apparent that proportioning and conditioning is not creation and that it is not possible for creation to take place with these only.
اگر خالق، موجودات محسوس و قابلِ درک را از نیستی نیافریده باشد، خالق نخواهد بود، زیرا در آن صورت او نمی‌توانست صرفاً بر پایهٔ اراده‌اش چیزها را بیافریند؛ بلکه ناگزیر بود چیزی را همراه خود داشته باشد تا با آن (موجودات را) شکل دهد. پس او ناتوان خواهد بود و ازلی نخواهد بود، زیرا خودبه‌خود توانِ آفریدن ندارد و بلکه به پشتیبانی بیرونی نیازمند است؛ و کسی که ناتوان است و به چیزی نیازمند است، ازلی نیست. افزون بر این، در حقیقت، معنای «خالق» آن کسی است که (چیزی را) از نیستی می‌آفریند. معنای خالق بودن این است که موجودات برای هستی‌یافتن به او وابسته باشند و او به هیچ چیزی وابسته نباشد. اگر او چیزها را از نیستی نمی‌آفرید، یا هنگامی که (چیزهای) دیگر موجود نبودند، توانِ آفریدن نداشت، در آفریدن (موجودات) به چیزها وابسته می‌بود و آنگاه موجودات تنها به او وابسته نبودند. این بدان معناست که او تنها آفریدگار نیست و در نتیجه اصلاً آفریدگار نیست. بنابراین، آفریدگار باید چیزها را از نیستی بیافریند تا آفریدگار باشد، و باید با توانایی و اراده‌ای مستقل از هر چیزی توصیف شود؛ نباید به چیزی وابسته باشد، و چیزها برای هستی‌یافتن باید به او وابسته باشند. از این رو، برای آنکه شکل‌دادن، آفرینش باشد، باید شکل‌دادن از نیستی باشد، و برای آنکه شکل‌دهنده آفریدگار باشد، باید از نیستی شکل دهد.
If the Creator did not create the sensorially perceivable, comprehensible (things) from nothing, he would not be the Creator, because he would be incapable of creating things on the basis of his will alone; he would rather be subject to requiring some thing with him with which he can form (things). He would thus be incapable and not eternal, because he is incapable of creating (things) by himself, rather is needy of external support: and the one who is incapable and who needs (something) is not eternal. In addition, as a matter-of-fact, the meaning of the ‘Creator’ is the one who creates (something) from nothing. The meaning of being a Creator is that things rely on him for their existence, and that He does not rely on anything. If he did not create things from nothing, or was incapable of creating when (other) things did not exist, he would be dependent on things in creating (things), then the things would not be solely dependent on him. This means that he is not the sole Creator and thus not a Creator (at all). So, a Creator must create things from nothing in order for him to be a Creator and has to be characterised with capability and will, independent of any thing; He should not depend on anything, and things should depend on him for their existence. Hence, for formation to be creation it must be formation from nothing, and for the one who forms to be a Creator, he must form from nothing.
۱۸ عقیدهٔ اسلامی
اما دلیل ایمان به فرشتگان، نصّی است؛ چنانکه الله سُبْحَانَهُ وَتَعَالَىٰ می‌فرماید،
18 The Islamic ‘Aqīdah As for the evidence of imān in the angels, it is textual; Allah الله سُبْحَانَهُۥ وَتَعَالَىٰ says,