اسلام راه‌حلی کامل برای انسان فراهم کرده است تا برای خود شخصیتی ویژه بسازد که با همه شخصیت‌های دیگر متمایز باشد. با «عقیده» اسلامی، اندیشه‌ی انسان را سامان داده و برای او پایه‌ای فکری فراهم کرده است که اندیشه‌هایش بر آن بنا شود و مفاهیمش بر اساس آن شکل گیرد. او می‌تواند اندیشه‌های درست را از نادرست تمییز دهد، هنگامی که آن‌ها را با عقیده‌ی اسلامی بسنجد؛ و بدین ترتیب آن را معیاری فکری قرار می‌دهد که با آن می‌تواند همه‌ی اندیشه‌ها را بسنجد. پس «عقلیت» او بر پایه‌ی «عقیده» بنا می‌شود، عقیده‌ای که به او «عقلیتی» متمایز و پایه‌ای درست برای اندیشه‌ها می‌بخشد. بدین ترتیب، «عقلیت» او...

Islam has provided a complete solution for man to create for himself a particular personality distinct from all others. With the Islamic ‘aqīdah (creed), it treated his thoughts, making for man an intellectual basis upon which his thoughts would be built and according to which his mafahīm (concepts) are formed. He can distinguish true thoughts from false ones when he measures them against the Islamic ‘aqīdah (creed), thus using it as an intellectual standard against which he can measure all thoughts. So his ‘Aqliyyah (mentality) is built upon the ‘aqīdah (creed) which provides him with a distinct ‘aqiliyyah (mentality) and a true basis for thoughts. Thus, his ‘aqliyya (mentality)

بر پایهٔ این عقیده (عقیدہ) استوار است که به او ذهنیتی متمایز و معیاری درست برای اندیشه‌ها و افکار می‌بخشد و او را از اندیشهٔ نادرست محفوظ می‌دارد. بدین‌سان او قادر است افکار باطل را نفی کند، در اندیشه صادق و در فهم سالم بماند.

is built upon this ‘aqīdah (creed) which provides him a distinct mentality and a true criterion for thoughts and ideas, safeguarding him from erroneous thought. Thereby he is able to negate false ideas, remaining honest in thought and sound in comprehension.

همزمان، اسلام کردارهای انسان را که از غرایز و نیازهای ارگانیک او سرچشمه می‌گیرند، به‌درستی با احکام شریعت که از خود عقیده برمی‌خیزند، سامان داد؛ غرایز او را تنظیم می‌کند، نه سرکوب؛ آنها را هماهنگ می‌سازد، نه اینکه بی‌قیدوبند رها کند؛ و به او امکان می‌دهد همه نیازهایش را به شیوه‌ای هماهنگ برآورده سازد، که او را به آرامش و ثبات رهنمون می‌شود. اسلام عقیدهٔ اسلامی را عقیده‌ای عقلانی قرار داده است، به‌گونه‌ای که معیاری فکری شایسته باشد که همهٔ اندیشه‌ها با آن سنجیده شوند. همچنین، عقیدهٔ خود را به‌مثابه اندیشه‌ای جامع دربارهٔ انسان، زندگی و جهان پرورانده است. این اندیشهٔ جامع چنان ساخته شده که پیچیدگی‌ها و مشکلات انسان را، چه درونی و چه بیرونی، حل کند؛ از این رو معیاری عام شایستهٔ آن است که به‌طور خودکار به کار گرفته شود، آنگاه که میان خواسته‌های انسان و مفاهیم او پیوندی پدید می‌آید. بدین ترتیب، اسلام برای انسان بنیادی قطعی نهاده است که معیاری مشخص هم برای مفاهیم (mafāhīm) و هم برای تمایلات (muyūl) است؛ یعنی هم برای ذهنیت (‘aqliyya) و هم برای سرشت روانی (nafsiyya). بدین سان اسلام شخصیت (shakhṣiyya) را شکل داده است، شخصیتی مشخص و متمایز از همهٔ شخصیت‌های دیگر.

At the same time, Islam properly treated man’s actions, which stem from his instincts and organic needs, with the Sharī’ah rules which emanate from the ‘aqīdah (creed) itself; regulating his instincts, not suppressing them, harmonising them, not leaving them without restriction; enabling him to satisfy all his needs in a harmonious manner leading him to tranquility and stability. Islam has made the Islamic ‘aqīdah (creed) an intellectual one, making it suitable as an intellectual standard against which all thoughts can be measured. It also developed its’aqīdah (creed) as a comprehensive idea about man, life and the universe. This comprehensive idea was made to solve all man’s complexities and problems, whether internal or external, thus making it suitable as a general standard, automatically used when there arises the link between man’s desires and his mafahim (concepts). Thus Islam established for man, a definitive basis which is a definite criterion for both mafahīm (concepts) and muyul (inclinations) i.e., for the ‘aqliyya (mentality) and the nafsiyya (disposition) at the same time. Thus Islam formed the shakhsiyya (personality), a definite personality, distinct from all others.

بنابراین مشاهده می‌کنیم که اسلام شخصیت اسلامی را از طریق عقیدهٔ اسلامی (عقیده) پرورش می‌دهد

Hence we find that Islam develops the Islamic personality by means of the Islamic ‘aqīdah (creed)

بر اساس این عقیدهٔ اسلامی، هم عقلیت (عَقْلیّة) و هم نفسیت (نَفْسیّة) شکل میگیرد. بنابراین، عقلیت اسلامی آن است که بر پایهٔ اسلام میاندیشد؛ یعنی تنها اسلام را معیار کلی برای افکار مربوط به زندگی قرار میدهد، و صرفاً یک عقلیت دانشورانه یا تأملی نیست. بلکه آنچه عقلیت یک فرد را اسلامی میکند، این است که او در عمل و به صورت واقعی، اسلام را معیار سنجش همهٔ افکار خود قرار دهد.

By this Islamic ‘aqīdah (creed) both the ‘aqliyya (mentality) and the nafsiyya (disposition) are formed. Accordingly, the Islamic ‘aqliyya (mentality) is the one that thinks on the basis of Islam, that is, it takes Islam alone as the general criterion for thoughts related to life, and is not merely a knowledgeable or contemplative mentality. Rather, the fact that a person actually and practically takes Islam as the criterion for (judging) all thoughts makes his ‘aqliyya (mentality) Islamic.

از نظر نفسیت اسلامی، آن است که تمام تمایلات خود را بر پایه اسلام استوار سازد؛ یعنی اسلام را تنها معیار کلی برای همه خرسندی‌ها قرار دهد، و این تنها به معنای زاهدانه یا سختگیرانه بودن نیست. بلکه آنچه نفسیت شخص را اسلامی می‌سازد، این است که او عملاً و در واقع، اسلام را معیار همه گرایش‌های خود به خرسندی قرار دهد. بنابراین، کسی که چنین عقلیت (ذهنیت) و نفسیت (منش درونی) ای داشته باشد، شخصیتی اسلامی می‌گردد، خواه دانا باشد یا نادان، خواه فرائض (واجبات) و مندوبات (مستحبات) را به جای آورد و از محرمات و مکروهات بپرهیزد، یا افزون بر این‌ها دیگر اعمال پسندیده طاعت (مستحبات) را رعایت کند و از اموری که مشتبه‌اند (شبهات) دوری گزیند. در هر دو صورت، شخصیت، اسلامی است؛ زیرا هر کس بر پایه اسلام بیندیشد و خواسته‌های خود را با اسلام هماهنگ سازد، شخصیتی اسلامی است.

As for the Islamic nafsiyya (disposition), it is the one that bases all its inclinations on the basis of Islam, that is, it makes Islam alone the general criterion for all satisfactions and it is not merely ascetic or stringent. Rather, the fact that a person actually and practically makes Islam the criterion for all his drives towards satisfaction makes his nafsiyya (disposition) Islamic. Thus, a person with such a ‘aqliyya (mentality) and nafsiyya (disposition) becomes an Islamic personality, irrespective of whether he is knowledgeable or ignorant, whether he establishes the performance of the farā’id (obligations) and mandūbāt (recommendations) and refrains from the muharramāt (prohibitions) and makrūhāt (reprehensible) acts or he observes over and above these other praiseworthy acts of obedience (mustahabāt) and avoids actions of a doubtful nature (Shubhat), in either case, the personality is Islamic, because anyone who thinks on the basis of Islam and makes his desires conform to Islam is an Islamic personality.

بیگمان اسلام مسلمان را ملزم کرده است که بر فرهنگ اسلامی بیفزاید، تا «عقلیه» (طرز تفکر) او پخته شود و توانایی آن را پیدا کند که هر اندیشه‌ای را بر پایهٔ اسلام بسنجد. اسلام همچنین انجام کارهایی فراتر از فرض (واجب) و پرهیز از کارهایی فراتر از حرام را خواسته است، تا «نفسیه» (گرایش‌های درونی) او نیرومند شود و توانایی آن را پیدا کند که هر تمایلی را که اسلام آن را روا نمی‌داند، بازدارد. همهٔ این‌ها (برای آن است که) شخصیت اسلامی، جلد ۱، صفحهٔ ۵

Indeed Islam instructed (the Muslim) to acquire more of the Islamic culture, so that his ‘aqliyya (mentality) matures and becomes capable of evaluating any thought (on the Islamic basis). Islam also demanded the performance of actions beyond the fard (obligation) and the avoidance of actions beyond the haram (prohibitions) in order to strengthen his nafsiyya (disposition) so that it becomes capable of deterring any inclination that Islam does not sanction. All this is (in order) to The Islamic Personality Vol.1 5

آن را ارتقا دهد و در مسیری قرار دهد که به سوی قله‌ای متعالی پیش برود. با این حال، این امر دیگران را، که شخصیتی غیراسلامی ندارند، از شمار شخصیت‌های غیراسلامی بیرون نمی‌برد. بلکه این شخصیتی اسلامی است، و آنان نیز که از عامه مردم هستند و کارهای خود را بر پایه اسلام ارزیابی می‌کنند، و نیز اهل علم که خود را به انجام واجبات و دوری از محرمات محدود می‌کنند، شخصیت‌های اسلامی‌اند. اگرچه این شخصیت‌ها در قوت و ضعف با یکدیگر تفاوت دارند، همه‌شان شخصیت اسلامی‌اند. معیار مهم در داوری درباره اسلامی بودن یا نبودن شخصیت یک فرد این است که آیا اسلام را پایه اندیشه و گرایش‌های خود قرار داده یا نه. بر همین اساس است که شخصیت‌ها، ذهنیت‌ها و منش‌های اسلامی گوناگون می‌شوند. بسیاری از مردم در داوری خود درباره شخصیت اسلامی دچار خطا می‌شوند و آن را فرشته‌گونه تصور می‌کنند. زیانی که آنان به جامعه می‌رسانند بسیار بزرگ است، زیرا در میان مردم به دنبال چهره‌های فرشته‌گونه می‌گردند و هرگز آنان را نمی‌یابند، حتی در وجود خود نیز نمی‌یابند؛ و این امر به ناامیدی و از دست رفتن امید در میان مسلمانان می‌انجامد. چنین آرمان‌گرایانی تنها دلیلی می‌شوند بر این اندیشه (نادرست) که اسلام آرمان‌شهری است و اجرای آن ناممکن است؛ و از ارزش‌ها و معیارهای والایی تشکیل شده که انسان نه می‌تواند آنها را اجرا کند و نه حفظ نماید. در نتیجه مردم را از اسلام دور می‌کنند و بسیاری را چنان فلج می‌سازند که توان عمل نداشته باشند؛ با آنکه اسلام آمده تا در عمل اجرا شود و عملی است: با واقعیت‌ها سروکار دارد و آنها را درمان می‌کند، و اجرای آن دشوار نیست. برای هر انسانی، هرقدر اندیشه‌اش ضعیف و غرایز و نیازهایش قوی باشد، امکان دارد که پس از درک عقیده اسلامی و تبدیل شدن به شخصیتی اسلامی، اسلام را به آسانی و بی‌دشواری بر خود جاری سازد. زیرا همین که عقیده اسلامی را پایه مفاهیم و تمایلات خود قرار دهد و این معیار را حفظ کند، بی‌تردید شخصیتی اسلامی می‌شود. تنها چیزی که پس از آن بر عهدهٔ اوست، تقویت شخصیتش با فرهنگ اسلامی است تا ذهنیت (عَقلیّه)اش را استوار سازد، و تقویت نفسیّتش (گرایشها و روانش) با کارهای مستحب در اطاعت، تا او را بر مسیر قلههای والا قرار دهد و بر این مسیر استوار کند، به گونهای که از قلهای به قلهای (بالاتر) برود. این نتیجهٔ آن است که اسلام با عقیدهاش، ذهنیت انسان را چنان پرورش داده که این عقیده را پایهٔ فکری قرار داده است که اندیشههایش را دربارهٔ زندگی بر آن بنا میکند. بدین ترتیب، هنگامی که اندیشهها را بر پایهٔ عقیدهٔ اسلامی و به عنوان مبنای فکری بنا میکند، اندیشهٔ درست را از نادرست تشخیص میدهد. از این رو خود را از تفکر خطا و باطل نگه میدارد و در اندیشه صادق و در فهم سالم میماند. همچنین، اسلام با احکام شریعت، گرایشهای انسان را نیز سامان داده است، زیرا با رفتارهایی که از غرایز و نیازهای ارگانیک او برمیخیزد، با نرمی و حساسیت برخورد کرده است: غرایز را تنظیم میکند، با کوشش در نابودی آنها به ایشان آسیب نمیرساند، آنها را هماهنگ میسازد و رها نمیگذارد، و انسان را قادر میسازد که همهٔ نیازهایش را به شیوهای هماهنگ برآورده سازد که به آرامش و ثبات میانجامد. بنابراین، مسلمانی که بر پایهٔ عقل و دلیل اسلام را میپذیرد، اسلام را به طور جامع در خود پیاده میکند و احکام خداوند را درست درک میکند؛ این مسلمان یک شخصیت اسلامی است که از همهٔ دیگران متمایز است. او ذهنیت اسلامی را در این دارد که عقیدهٔ اسلامی را پایهٔ اندیشهاش قرار میدهد، و نفسیت اسلامی را در این که این عقیده را پایهٔ گرایشهایش میسازد. از این رو شخصیت اسلامی با ویژگیهای خاصی مشخص میشود که مسلمان را متمایز میسازد و او را در میان مردم برجسته میکند؛ او در میانشان چون خالی بر چهره نمایان است. این صفاتی که او را مشخص می‌کنند، نتیجه‌ی ناگزیر پیروی او از فرمان‌های الله سبحانه و تعالی و نهی‌های اوست، و نتیجه‌ی عمل او بر اساس این فرمان‌ها و نهی‌ها که بر پایه‌ی آگاهی از رابطه‌ی او با الله سبحانه و تعالی بنا شده است. بنابراین، او از پایبندی به شریعت جز خشنودی الله سبحانه و تعالی چیزی نمی‌خواهد.

هنگامی که مسلمان به شکل‌گیری «عقلیه» اسلامی و «نفسیه» اسلامی دست یابد، از کسانی می‌شود که شایستگی پیروی و رهبری را همزمان دارد؛ مهربانی و سختگیری، پرهیزگاری و آسایش را با هم جمع می‌کند و زندگی را درست می‌فهمد: این دنیا را با گرفتن سهم شایسته‌اش از آن، و آخرت را با تلاش برای آن به دست می‌آورد. بر همین اساس، او به هیچ‌یک از ویژگی‌های کسانی که بندهٔ این دنیا هستند دچار نمی‌شود و نه سودای دینی افراطی و نه ریاضت‌کشی هندی او را فرا می‌گیرد؛ هنگامی که قهرمان جهاد است، در عین حال اهل محراب نیز هست؛ هنگامی که رهبر است، در عین حال فروتن است. رهبری و فقاهت، تجارت و سیاست را در خود جمع دارد. والاترین ویژگی او این است که بندهٔ الله سبحانه وتعالی، آفریدگار و پدیدآورندهٔ خویش است. از این رو او را در نمازش فروتن می‌بینی، از سخن بیهوده دوری می‌کند، زکات می‌پردازد، چشم فرو می‌بندد، امانت‌هایش را پاس می‌دارد، به پیمانش وفادار است، به وعده‌اش عمل می‌کند و در راه الله سبحانه وتعالی جهاد می‌کند. این است مسلمان، مؤمن، شخصیت اسلامی‌ای که اسلام آن را شکل داده و همین او را بهترین مردمان می‌سازد. الله سبحانه وتعالی این شخصیت را در قرآن کریم، در چندین آیه توصیف کرده است.

When a Muslim achieves the formation of an Islamic ‘aqliyya (mentality) and nafsiyya (disposition), he becomes of those fit for following and leading simultaneously, combining compassion and severity, abstinence and comfort, correctly understanding life: seizing this worldly life by 6 The Islamic Personality allocating for it only its due, and gaining the hereafter by striving for it. Accordingly, he is not dominated by any of the attributes of those who are enslaved to this worldly life nor is he taken by religious monomania or Indian self-denial; when he is a hero of Jihād , he is also the resident of the prayer chamber; when he is a leader, he is also humble. He combines within him leadership and jurisprudence, trade and politics. His most sublime attribute is that he is a servant of Allah الله سبحانه وتعالى, his Creator and Originator. Therefore, you find him humble in his prayer, refraining from futile talk, paying his zakāh, lowering his gaze, protecting his trusts, honouring his pledge; keeping his promise, and performing Jihād in the path of Allahالله سبحانه وتعالى. This is the Muslim, a believer, an Islamic personality, formed by Islam which makes him the best of people. Allah الله سبحانه وتعالى has described this personality in the Noble Qur’ān through a number of ayāt (verse)

هنگامی که خداوند سبحانه وتعالی یاران فرستاده‌ی خدا ﷺ را توصیف کرد، و آن‌گاه که

when He الله سبحانه وتعالى described the Companions of the Messenger of Allah الله سبحانه وتعالى and when .

او الله سبحانه وتعالی مؤمنان را توصیف فرمود، آنگاه که بندگان رحمٰن را توصیف فرمود، و آنگاه که کسانی را که جهاد می‌کنند توصیف فرمود. الله الله سبحانه وتعالی می‌فرماید:

He الله سبحانه وتعالى described the believers, when he الله سبحانه وتعالى described the slaves of the Most Gracious and when He الله سبحانه وتعالى described those who perform Jihād. Allah الله سبحانه وتعالى says:

و

And

و

And

و

And

و

And

و

And