رسم کشیدن یعنی تصویرِ چیزی را ترسیم کردن، و از رسم کشیدن ساختنِ مجسمه‌ها نیز برمی‌آید که شامل حکاکی و پیکرتراشی می‌شود. خودِ نقاشی یا مجسمه «تصویر» است و «صُوَر» جمعِ آن است. در زبان به آن «تصویر» (تصویرِ کشیدن) نیز گفته می‌شود که شامل پیکرتراشی است، و در لغت گفته شده که تصویرکشی همان پیکرتراشی است. شرع از ترسیمِ هر چیزی که دارای روح باشد، از انسان‌ها، حیوانات و پرندگان، منع کرده است، چه بر کاغذ باشد، چه بر پوست، لباس، ظروف، زیورآلات، پول و جز آن؛ پس همه‌ی این‌ها حرام است، زیرا صرفِ ترسیمِ چیزی که در آن روح باشد حرام است، هر چیزی که ترسیم شود. ترسیمِ آنچه روح ندارد جایز است و در آن هیچ گناهی نیست. شرع ترسیمِ درختان، کوه‌ها، گل‌ها و مانند آن‌ها را که روح ندارند جایز دانسته است. اما منع از ترسیمِ آنچه روح دارد، با متون شرعی ثابت شده است. بخاری از حدیثِ ابن عباس (رضی الله عنهما) روایت کرده که گفت:

Drawing is to draw the picture of something, and also from drawing is the making of statues and it includes sculpting. The drawing itself or the sculpture is the picture and pictures (suwar) is its plural. It is also called drawing (tasaweer) in the language and it includes sculpting, and it is said linguistically that drawing is sculpting. The Shar’a forbade the drawing of anything with a soul in it among humans, animals and birds whether it is drawn upon paper, skin, clothes, vessels, jewellery, cash etc so all of this is forbidden since the mere drawing of something in which there is a soul is forbidden whatever the thing being drawn. Drawing that which has no soul in it is permitted without any sin therein. The Shar’a allowed the drawing of trees, mountains, and flowers etc which do not have a soul. As for forbidding that which has a soul, this is established by the Shari’ah texts. Al-Bukhari extracted from the hadith of ibn Abbas (ra) who said:

روایت شده است

It has been narrated

و به تعبیر احمد

And in the words of Ahmad

و مسلم و البخاری از حدیث عایشه روایت کرده‌اند که او گفت:

And Muslim and Al-Bukhari extracted from the hadith of Aisha that she said:

القِرام پردهٔ نازکی است که در آن نقش‌ها و رنگ‌هایی وجود دارد، یا پرده‌ای که در آن تصاویر و نقش‌ونگارهایی کنده‌کاری شده است. در حدیثی از مسلم

The qiram is a thin curtain in which there are colours or a curtain in which there are drawings and engravings. In the hadith of Muslim

«دُرنُوکا» نوعی لباس است. البخاری از حدیث ابن عباس (رض) نقل کرده که: رسول الله ﷺ فرمود:

The (durnuka) is a type of clothing. Al-Bukhari extracted from the hadith of ibn Abbas (ra): The Messenger of Allah (saw) said:

و او آن را از طریق ابن عُمَر روایت کرد

And he extracted via the way of ibn Uma

از ابن عباس (رضی الله عنهما) روایت شده است که مردی نزد او آمد و گفت: من این تصاویر را می‌کشم و این مجسمه‌ها را می‌سازم، پس درباره آن‌ها برایم فتوایی بده. او گفت: به من نزدیک شو. پس آن مرد نزدیک‌تر آمد تا اینکه ابن عباس دستش را بر سرش گذاشت و گفت: من از رسول خدا ﷺ برایت نقل می‌کنم آنچه را که از رسول خدا ﷺ شنیدم که می‌فرمود:

It has been narrated from ibn Abbas (ra) to whom came a man and said: I draw these drawings and make these statues so give me a fatwa about them. He said: Come close to me. So he came closer until he placed his hand upon his head and said: I inform you from the Messenger of Allah (saw) what I heard the Messenger of Allah (saw) saying:

احمد از ابوهریره (رض) روایت کرده که گفت:

Ahmad narrated from Abu Hurairah (ra) who said:

«القِرام» پردهٔ نازک از پشم است که رنگارنگ است. و البخاری روایت کرده از طریق ابو جُحَیْفَه که او غلامی را خرید که حجامتگر بود، پس گفت:

The (qiram) is the thin curtain of wool with colours. And Al-Bukhari narrated via the way of Abu Juhayfah that he bought a youth who was a cupper so he said:

این احادیث در عمومیت خود، ترک نقاشی را به صراحت طلب می‌کنند، و این دلیل بر حرام بودن نقاشی است. این حکم عام است و هر تصویری را شامل می‌شود، خواه سایه داشته باشد یا نه، و خواه کامل باشد یا ناقص. بنابراین میان تصویری که سایه دارد و تصویری که سایه ندارد، و میان تصویر کامل که قابلیت زنده شدن دارد و تصویر ناقص که قابلیت زنده شدن ندارد، در حرام بودن نقاشی تفاوتی نیست. همه به سبب عمومیت احادیث حرامند. و نیز به سبب حدیث ابن عباس رضی الله عنه درباره خانه کعبه، که تصاویری که در کعبه بود به صورت خطوط بدون سایه ترسیم شده بودند، اما پیامبر ﷺ داخل نشد تا آن‌ها محو شدند. و حدیث عایشه رضی الله عنها نیز نشان می‌دهد که بر پرده‌ای نقش‌هایی به صورت خطوط بدون سایه ترسیم شده بود. روایت شده که پیامبر ﷺ علی را در یک سریه فرستاد و به او فرمود:

These ahadith in their generality request the leaving of drawing decisively, and this is the evidence that drawing is forbidden. It is general including every picture whether it has a shadow or not, whether it is complete or incomplete. So there is no difference in forbidding drawings between what does or does not have a shadow, and between the complete picture which is able to live and the incomplete picture which is not able to live. All are forbidden due to the generality of the ahadith. And due to the hadith of ibn Abbas (ra) about the House (Ka’aba) that the pictures that were in the Ka’aba were drawn in traces without any shadow but the Messenger did not enter until they were effaced. And the hadith of Aisha (ra) indicated that the curtain had drawings traced upon it without any shadow. It is narrated that the Prophet (saw) sent Ali in an expedition and said to him:

او هر دو نوع را ذکر کرده است: آنچه سایه دارد که همان مجسمه است، و آنچه سایه ندارد که همان نقاشی محو شده است. تفکیک میان آنچه سایه دارد و آنچه سایه ندارد درست نیست و هیچ مبنایی ندارد، و زنده یا غیرزنده بودن نیز دلیلی برای حرمت نیست و هیچ دلیلی وجود ندارد که آن را از حکم حرمت مستثنا کند. اما جواز ترسیم آنچه روح ندارد، مانند درختان، کوهها و مانند آن، به این دلیل است که احادیثی که از ترسیم نهی کرده‌اند، نهی را به تصویری که روح دارد مقید کرده‌اند. این تقیید پذیرفته شده و فهمی دارد که به آن عمل می‌شود. فهم آن این است که تصویری که در آن روح نیست، حرام نیست. در واقع، برخی از احادیث مطلق آمده‌اند و برخی مقید، و قاعده اصولی این است که مطلق بر مقید حمل می‌شود. نهی تنها بر تصویری است که در آن روح باشد، یعنی انسان، حیوان و پرنده. اما غیر از اینها، ترسیم آنها حرام نیست، بلکه جایز است. همچنین جواز ترسیم آنچه روح ندارد، مانند درختان و جز آن، به صراحت در احادیث آمده است. در حدیث ابوهریره ؓ:

He mentioned both types, the one which has a shadow which is the statue and the one without a shadow which is the drawing that is effaced. The distinction between that which has a shadow and that which has no shadow is not correct nor does it have a basis, and its being living or non living is not a reason in its forbiddance nor does there exist an evidence excluding it from the forbiddance. As for permitting the drawing of that which has no soul among trees, mountains etc this is because the ahadith which came forbidding drawing restricted the forbidding in the picture which has a soul. This restriction is recognised and has an understanding that is acted upon. Its understanding is that the picture which has no soul inside is not forbidden. Indeed, some ahadith came unrestricted but some of them came restricted, and the usuli principle is carrying the unrestricted upon the restricted. The forbidding is only upon the picture which has a soul in it, which is the human being, animal and bird. As for other than these, it is not forbidden to draw them; rather it is permitted. Also the allowance of drawing that which has no soul of trees etc, this came explicitly in the ahadith. In the hadith of Abu Hurairah (ra):

این بدان معناست که در مورد مجسمهٔ درخت ایرادی وجود ندارد. و در حدیث ابن عباس (رض):

This means that there is nothing wrong with the statue of a tree. And in the hadith of ibn Abbas (ra):

احادیثی که از تصویرکشی نهی کرده‌اند معلل نیستند و هیچ علتی برای تصویرکشی بیان نشده است، از این رو دنبال علت گشته نمی‌شود. اما آنچه ابن عمر از سخن پیامبر ﷺ روایت کرده است:

The ahadith which came forbidding drawing are not reasoned and there did not come the reasoning of drawing by any reason, hence no reason is sought. As for what ibn Umar narrated of the statement of the Messenger (saw):

و آنچه در حدیث عایشه (رضی الله عنها) درباره تصویرکشی آمده است:

And what came in the hadith of Aisha(ra) about drawing:

این‌ها همه از راه استدلال و قیاس به دست نیامده است. از الفاظ و جملات این احادیث هیچ علتی فهمیده نمی‌شود. آنچه در این موضوع هست تنها این است که پیامبر ﷺ نقاشی کشیدن را با آفرینش برابر دانسته و نقاش و مجسمه‌ساز را با آفریدگار. این شباهت، استدلال نیست و علت نمی‌شود، زیرا شباهت چیزی به چیز دیگر، آنچه را که شبیه است علت آنچه شباهت دارد نمی‌کند؛ بلکه ممکن است توصیفی برای آن باشد، و توصیف یک چیز علت آن نیست. بنابراین نمی‌توان گفت که نقاشی حرام است چون در آن تقلید از آفرینش خداوند هست. خداوند (سبحانه و تعالی) انسان، چهارپایان و پرندگان را آفرید و درختان، کوه‌ها و گل‌ها را نیز آفرید. پس اگر کشیدن تصویر انسان، حیوان و پرنده به دلیل تقلید از آفرینش خداوند (سبحانه و تعالی) حرام باشد، این علت در درختان، کوه‌ها، گل‌ها و مانند آن‌ها نیز وجود دارد، زیرا آن‌ها نیز آفریده خداوند (سبحانه و تعالی) هستند؛ در آن صورت کشیدن آن‌ها نیز به سبب وجود همان علت حرام می‌بود. حال آنکه علت بر محور آنچه معلول آن است، در حضور و غیاب می‌چرخد، با این حال متون، کشیدن درختان و هر چیزی را که جان ندارد جایز دانسته‌اند. بنابراین، کشیدن تصویر انسان، حیوان و پرنده به سبب متنی حرام است که آن را منع کرده، نه به سبب علتی دیگر. و کشیدن درختان، کوه‌ها و هر چیز بی‌جان به سبب متونی که آن را اجازه داده‌اند، بدون هیچ گناهی جایز است.

All this did not come in the form of reasoning. No reason is understood from the words and sentences in these ahadith. All that is in the matter is that the Messenger equates drawing with creation and the sculptors & painter with the Creator. The resemblance does not mean reasoning nor does it become a reason since resemblance of something with something does not make that which is likened to the reason for that which resembles; rather it is possible to be a description for it, and the description of the thing is not a reason for it. Accordingly it is not said that drawing is forbidden because there is an imitation of the creation of Allah therein. Allah (swt) created mankind, animals and birds and He created trees, mountains and flowers. So if drawing human beings, animals and birds is forbidden for the reason of imitating the creation of Allah (swt) then this reason exists in trees, mountains, flowers etc since they are also created by Allah (swt) so, at that point, drawing them is forbidden due to the existence of the reason in their drawing. The reason revolves around that which is reasoned in presence and absence even though the texts came permitting the drawing of trees and everything that has no soul. Accordingly drawing human beings, animals and birds is forbidden due to the text which came forbidding them and not for any reason. Drawing trees, mountains and everything without a soul is permitted without any sin therein due to the texts which came to allow it.

آن تصویرگری‌ای که الله (سبحانه و تعالی) از آن نهی کرده، تنها همان نقاشی، حکاکی و مانند آن است که انسان خودش مستقیماً با دست خود انجام می‌دهد. اما تصویربرداری از طریق تجهیزات عکاسی، نه در آن داخل است و نه از تصویرگری ممنوع به شمار می‌آید، بلکه جایز است. زیرا حقیقت آن این است که این کار نقاشی نیست، بلکه تنها انتقال سایه از واقعیت به فیلم است، و نه کشیدن تصویر شخص توسط تصویرگر. تصویرگری که با تجهیزات عکاسی کار می‌کند، شخص را نمی‌کشد، بلکه تنها سایه‌ی شخص را به وسیله‌ی دستگاه روی فیلم چاپ می‌کند؛ پس این انتقال سایه است نه تصویرگری، و با وسیله‌ی دستگاه انجام می‌شود، نه توسط تصویرگر. بنابراین در آن نهی‌ای که در احادیث آمده داخل نمی‌شود. احادیث می‌گویند:

کسی که با تجهیزات عکاسی از شخص یا حیوان عکس می‌گیرد، این تصاویر را نمی‌سازد، این نقاشی را انجام نمی‌دهد و نقاش هم نیست. بلکه این تجهیزات عکاسی است که سایه را به فیلم منتقل می‌کند و او جز جابه‌جا کردن دستگاه کار دیگری انجام نمی‌دهد. بنابراین او نقاش نیست و به هیچ وجه ممکن نیست که نقاش باشد؛ از این رو حکم تحریم اصلاً او را شامل نمی‌شود. همچنین نقاشی‌ای که در احادیث از آن نهی شده، توصیف شده و نوع آن محدود گشته است، و این همان نقاشی‌ای است که از آفرینش الله (سبحانه و تعالی) تقلید می‌کند و در آن نقاش از حیث چگونگی آفریدن چیزی به آفریدگار شباهت دارد. پس او تصویری را یا با کشیدن آن از ذهن خود، یا با کشیدن آن از اصلش که در برابرش حاضر است، می‌سازد؛ در هر دو صورت او تصویر را آفریده است، زیرا او کسی است که در او خلاقیت وجود دارد. اما عکس عکاسی از این نوع نیست، چون تصویر را نمی‌آفریند و خلاقیتی در آن وجود ندارد؛ بلکه تنها سایه‌ی چیزی موجود را بر فیلم چاپ می‌کند. از این رو از انواع نقاشی‌ای که در احادیث نهی شده به شمار نمی‌آید، احادیث بر آن اطلاق نمی‌شوند و در حکم تحریم داخل نیست. واقعیت فنی نقاشی با دست و عکس عکاسی این را کاملاً تأیید می‌کند؛ این دو نوعی هستند که کاملاً با هم متفاوت‌اند. نقاشی فنی که با دست کشیده می‌شود، از نظر فنی و از نظر خلاقیت، عکس عکاسی نیست. از همین‌جا، افزون بر این، عکس عکاسی بدون اشکال مجاز است.

The one who takes the picture of the person or an animal with photographic equipment does not make these pictures nor does he perform this drawing nor is he a drawer. Rather it is the photographic equipment which transports the shadow to the film and he does not do anything other than moving the equipment. Therefore he is not a drawer nor is it possible for him to be a drawer by any means whatsoever; thus the prohibition does not include him at all. Also the drawing whose forbidding came in the ahadith has been described and its type limited, and this is the one which imitates the creation of Allah (swt) and the one in which the drawer resembles the Creator in relation to how he creates a thing. So he creates a picture either by drawing it from his mind or drawing it from its origin present in front of him; in both these cases he created the picture because he is the one in whom there is creativity. As for the photographic picture, it is not of this type since it is not creating the picture nor does creativity exist therein; it is merely printing the shadow of something existing upon film. Hence it is not considered from the types of drawing whose forbiddance came in the ahadith, and the ahadith do not apply upon it nor is it included under it in forbidding. The technical reality of the picture by hand and the photographic picture completely strengthens that; they are two types which differ completely. The technical picture drawn by hand and it is not the photographic picture (whether) technically or in creativity. From here, additionally, the photographic picture is allowed without blame in it.

این بحث به خودِ نقاشی مربوط است. اما نگهداری تصویری که کشیده شده، اگر در جایی آماده‌شده برای عبادت، مانند مسجد، مصلّی و امثال آن باشد، به‌طور قطع حرام است، به دلیل حدیثِ ابن عباس (رض) که رسول خدا ﷺ از ورود به کعبه خودداری فرمود تا تصاویر محو شوند. این درخواستِ قاطع برای ترک است، پس دلیلی بر تحریم به شمار می‌آید. اما نگهداری آن در جایی که برای عبادت آماده نشده، مانند خانه‌ها، دفاتر، مدارس و جز آن، تفصیل و توضیحی دارد. اگر تصویر در جایی نگهداری شود که با احترام با آن رفتار می‌شود، مکروه است و حرام نیست. و اگر در جایی باشد که با آن بی‌احترامی می‌شود، در آنجا بی‌اشکال و مباح است. اما مکروه بودنِ آن در جایی که تصویر با احترام نگهداری می‌شود، به دلیل حدیثِ عایشه (رض) است که رسول خدا ﷺ پرده‌ای را که در آن تصویری بود برداشت، و حدیثِ ابوهریره (رض) که جبرئیل از ورود به خانه‌ای خودداری کرد، زیرا در آن مجسمه، تصویر و سگی بود. و اینکه این کراهت مختص به تصویری است که در جای محترم قرار داده شده و اگر در جایی باشد که با آن بی‌احترامی می‌شود اشکالی ندارد، به دلیل حدیثِ عایشه (رض) است که رسول خدا ﷺ پرده‌ای را که در آن تصویری بود، هنگامی که بلند شده بود، برداشت، و بر آرنج تکیه داده بود در حالی که در آن تصویری بود. و به دلیل حدیثِ ابوهریره (رض) که در آن جبرئیل به رسول خدا ﷺ گفت:

این امر نشان می‌دهد که نهی بر این پایه است که تصویر در جایگاهی قرار داده شود که به آن احترام گذاشته می‌شود، و نه بر پایه داشتن آن. اما اینکه قرار دادن تصویر در جایی که با آن رفتار محترمانه می‌شود، مکروه است نه حرام، از آن روست که نهیِ آمده در احادیث به هیچ قرینه‌ای که دلالت بر قطعیت کند، پیوند نداشت؛ مانند تهدید دارنده تصویر یا سرزنش او یا مانند آن، چنان‌که در نقاشی‌کردن آمده است. بلکه تنها درخواست ترک آن آمده بود. همچنین احادیثی آمده که داشتن مجسمه‌ها را نهی می‌کند و داشتن تصویر نقش‌شده روی پارچه، یعنی تصویری که با سوزن دوخته یا نقش شده باشد، را جایز می‌شمارد، و این قرینه‌ای به شمار می‌رود که نهی قطعی نیست. در حدیث ابوطلحه که در صحیح مسلم با این عبارت آمده است:

This indicates that the prohibition is based upon placing the picture in a place of respect for it and it is not based upon possessing it. As for placing the picture in a place wherein it is treated with respect being disliked not forbidden, this is because the prohibition which came in the ahadith was not linked to any connotation indicating decisiveness like a threat against the possessor of the picture or censuring him or the like as came in drawing; rather it came merely requesting to leave (it). There came other hadith prohibiting possessing statues and permitting possessing the embroidered picture i.e. traced, which is considered a connotation that the prohibition is not decisive. In the hadith of Abu Talha in Muslim with the words:

و در روایتی که مسلم نقل کرده آمده است که او ﷺ فرمود:

And it came in the narration narrated by Muslim that he (saw) said:

این [حدیث] بر استثناء شدن تصویر منقوش بر لباس دلالت دارد، و معنای آن این است که فرشتگان وارد خانه‌ای نمی‌شوند که در آن پیکره‌ای گلدوزی‌شده بر پارچه‌ای باشد، یعنی تصویری که به شکل طرح و نقاشی ترسیم شده باشد. اگر این حدیث با دیگر احادیثی که از این کار منع می‌کنند ضمیمه شود، دلالت دارد بر اینکه درخواست ترک آن قطعی نیست؛ بنابراین نگهداری تصویر در جایی که با احترام با آن رفتار می‌شود، مکروه است نه حرام.

This indicates the exclusion of the embroidered picture in the garment and its understanding is that the angels enter the house in which there is a carving embroidered upon a garment i.e. a picture traced/drawn in sketching. If this hadith is joined to the other prohibiting ahadith, it is a connotation that the request to leave is not decisive so possessing the picture in a place where it is treated with respect is disliked not forbidden.