معنای «رفع قلم» این است که مسئولیت برداشته می‌شود، به این معنا که شخص از نظر شرعی مسئول نیست و احکام شرعی متوجه او نمی‌شود. و معنای «اللہ هیچ کس را جز به اندازه توانش تکلیف نمی‌کند»، با وجود اینکه به شکل نفی است، در بردارنده معنای نهی است، و این را فرمودهٔ پیامبر ﷺ تأیید می‌کند: «و اگر چیزی را به شما فرمان دادم، تا جایی که می‌توانید آن را انجام دهید»، که بخاری و مسلم روایت کرده‌اند.
در اینجا نباید گفته شود که خداوند زکات، نفقه و ضمان‌ها را بر کودک و دیوانه واجب کرده است و بنابراین آنان مکلف هستند، زیرا برخی از احکام شرعی متوجه آنان شده است. این درست نیست، زیرا این تکالیف به عمل کودک یا دیوانه مربوط نمی‌شوند، بلکه به مال و ذمهٔ آنان مربوط هستند. مال و ذمهٔ آنان موضوع مسئولیت است، نه خود کودک یا دیوانه. این امر با این واقعیت روشن می‌شود که رفع قلم با حدّی مشخص محدود شده است: «تا اینکه بالغ شود» و «تا اینکه عاقل شود». و این به استنباط علت مؤثر، یعنی نابالغی جسمی و دیوانگی، کمک می‌کند، و این دو هیچ ارتباطی با مال و قرض ندارند، از این رو استثنایی بر این قاعده نیستند.
همچنین نباید گفته شود که خداوند متعال کسی را که توانایی انجام کاری را ندارد، مکلف به انجام آن کرده است، همان‌گونه که ابولهب را فرمان داد به آنچه نازل شده ایمان آورد، در حالی که خداوند (سبحانه و تعالی) خبر داد که او ایمان نخواهد آورد. بدین ترتیب دو امر متناقض را با هم جمع کرد و تکلیف به امر محال را ثابت کرد، یعنی شخص را به چیزی مکلف کرد که توان انجام آن را ندارد. این نادرست است، زیرا خداوند نخست ابولهب را مکلف کرد به آنچه (سبحانه و تعالی) ...
The meaning of ‘lifting of the pen’ is ‘lifting of the responsibility’ such that one is not legally responsible nor addressed by the legal rulings, and the meaning of “Allah burdens not…”, although a negation, contains the meaning of prohibition, and this is supported by the his (saw) saying, “and if I command you with a matter fulfill it as much as you are able”, narrated by al-Bukhāri and Muslim. It should not be said here that Allah has obliged the zakāt, provision [nafaqah], and liabilities [damanāt] upon the child and the insane and so therefore they are legally responsible [mukallaf] because they have been made responsible for some of the legal rulings. This is not correct because these obligations are not connected to the act of the child or the insane, rather they are connected to their wealth and liability [dhimmah]. Their wealth and liability are the subject of responsibility, not the child or insane themselves. This is clear by the fact that the lifting of the pen is specified by a clear limit, “until he becomes mature”, and “until he becomes sane”, and this benefits the derivation of an effective cause, which is the physical immaturity, and the insanity, and these have no relevance to money and debt, hence they are not an exception to the rule. Nor should it be said that Allah, the Exalted, has made him who has no ability to fulfill a matter responsible with the fulfillment of that matter, as He commanded Abu Lahab to believe in what was revealed, whilst He (swt) informed that he will not believe, so He brought together two contradictory matters, thereby assigning responsibility of the impossible, that is, He made a person responsible for that which he cannot do. This is incorrect because Allah first made Abu Lahab responsible to believe in what He (swt)
had revealed، و در آن مرحله نفرمود که ابولهب ایمان نخواهد آورد. تنها پس از این بود که الله (سبحانه و تعالی) خبر داد که او ایمان نخواهد آورد. بنابراین، خبر دادن او (سبحانه و تعالی) مبنی بر اینکه ابولهب ایمان نخواهد آورد، با مکلف ساختن او به ایمان همراه نبود، زیرا این خبر پس از دلیلی آمد که وجوب ایمان را ثابت می‌کند. این سخن از جهت شروط اصلی تکلیف در احکام شرعی است. اما رفع احکام شرعی از کسی که مکلف به آن‌هاست، اینها شروط تکلیف نیستند، بلکه اسباب و عللی‌اند که ترک حکم را جایز می‌سازند. اینها مانند کسی‌اند که مجبور شده، کسی که اشتباه کرده، و کسی که فراموش کرده است؛ این امور (اکراه، خطا و فراموشی) سرزنش ترک را از کسانی که به آن حکم شرعی مکلف‌اند برمی‌دارند. این بدان معنا نیست که این افراد در ابتدا مکلف نبوده‌اند، از این رو این امور از شروط تکلیف نیستند. پیامبر ﷺ فرمود: «الله از امت من خطا، فراموشی و آنچه بر آن مجبور شوند را برداشته است»، که ابن ماجه روایت کرده است. توجه کنید که تفاوت میان سخن ایشان ﷺ «قلم برداشته شده است…» و سخن ایشان ﷺ «از امت من برداشته شد»، در این است که اولی به رفع مسئولیت تکلیفی اشاره دارد، به این معنا که شخص در اصل مسئول نیست، در حالی که دومی به برداشتن مؤاخذه از امت اشاره دارد، و مستلزم رفع مسئولیت تکلیفی نیست.
had revealed, and did not at that stage reveal that Abu Lahab will not believe. Only after this did Allah (swt) inform that he will not believe. Thus His (swt) informing that Abu Lahab will not believe did not come with His being made responsible with the belief, because the informing came after the evidence establishing the obligation of belief. This is in terms of the original conditions of legal responsibility with respect to the legal rulings. As for the lifting of the legal rulings from the one made responsible for them, these are not conditions of legal responsibility, rather they are reasons which make permissible the leaving of the ruling. These are like the one who is coerced, the one who makes a mistake, and the one who forgets; these matters (coercion, error, forgetfulness) lift the blame [haraj] of non-fulfillment from those made responsible for the relevant legal ruling. This is not a case of these people not been responsible in the first instance, hence these matters are not of the conditions of legal responsibility. The Messenger (saw) said, “Allah has removed from [wada’a ‘an] my Ummah mistakes, forgetfulness, and that which one is coerced upon”, narrated by Ibn Majah. Notice the difference between his (saw) saying, “The pen is lifted…”, and his saying, “removed from my Ummah”, such that the former refers to the lifting of legal responsibility, such that one is not originally responsible, whilst the latter refers to the removal of accountability from the Ummah, and it does not necessitate the lifting of the legal responsibility.
اکراهِ معتبر در فقه آن اکراهی است که انسان را به انجام کاری وادار کند، به گونه‌ای که نتواند از آن خودداری کند؛ و اگر اکراه به این حد نرسد که کار را به این شیوه تحمیل کند، معتبر شمرده نمی‌شود. بنابراین اگر اکراه به حد اضطرار [اضطرار] برسد، فرد در قبال آن کار مسئول نیست. اما اگر به حد اضطرار نرسد، هنوز این امکان برای او وجود دارد که از انجام آن خودداری کند، و از این رو مسئول شمرده می‌شود.
The legally-considered coercion is the coercion which forces an act to be performed in a manner that one could not leave it, and if it does not force the act in this manner it is not considered. Thus if the coercion reaches the level of necessity [idtirar] then one is not accountable for the act. However if it does not reach level of necessity, then one still has the option of abstaining, so he is accountable.