۲.۱۰ رزق [رِزق] تنها در دست الله است
2.10 Provision [rizq] Is In The Hands Of Allah Alone
الرزق يختلف عن الملك، لأن الرزق عطاء [ٱلعَطَاء]؛ ولذلك فإن الفعل «رزق» يعني «أعطى». أما الملك فهو امتلاك الشيء بأيٍّ من الوسائل التي أباحها الشرع لتُملك بها الأموال. ويكون الرزق حلالاً [حَلَال] أو حراماً [حَرَام]، وكله يُسمّى رزقاً. فالمال الذي يكسبه المقامر من غيره في مباراة قمار هو رزق، لأنه مال يعطيه الله لكل إنسان حين يسلك أيًّا من الأحوال التي يُكتسب فيها المال.
Rizq is different to ownership because rizq is a gift [‘atā’]; thus the verb ‘razaqa’ means ‘to give [a’tā]’. As for ownership it is to possess something through any of the mediums permitted by the Sharī’ah whereby wealth can be possessed. Rizq can be lawful [halāl] or unlawful [harām]; all of it is termed rizq. So the money won by a gambler from another in a gambling match is rizq, because it is money that Allah gives to each person when he pursues any of the situations in which money is obtained.
در میان مردم دیدگاهی رایج است که خودشان هستند که برای خود روزی فراهم میکنند، و شرایطی را که از طریق آن ثروت، یعنی پول یا سود، به دست میآورند، سبب روزیشان میدانند، حتی اگر با زبان بگویند که الرزّاق [روزیدهنده] خداوند است. آنان میپندارند که کارمند که از راه کار و تلاش خود دستمزد ثابتی به خانه میبرد، خودش برای خود روزی فراهم میکند، و هنگامی که او تمام تلاشش را به کار میگیرد یا از راههای گوناگون میکوشد دستمزدش را افزایش دهد، آنان میبینند که خودش این افزایش را فراهم کرده است. آنان میپندارند که بازرگانی که از نتیجه کوششهای تجاریاش سود میبرد، خودش روزی خویش را فراهم کرده، و پزشکی که بیماران را درمان میکند، معاش خود را تأمین میکند. بدین ترتیب آنان میبینند که هر کس به شغلی میپردازد که از آن پول به دست میآورد، و اوست که برای خودش روزی فراهم میکند. پس اسباب روزی نزد این مردم چیزهایی محسوس و ملموس است، و آنها شرایطی هستند که به دست آوردن ثروت را به دنبال دارند، و کسی که خود را به این شرایط متعهد سازد، همان کسی است که این ثروت را به دست خواهد آورد، چه خودش دریافتکننده روزی باشد و چه دیگری. مردم به این دیدگاه رسیدهاند زیرا حقیقت شرایطی را که روزیشان از آن میرسد درک نمیکنند. آنان به سبب ناتوانی در تمییز میان سبب و شرط، اینها را سبب میدانند. حقیقت آن است که این وسایلی که روزی از آنها میرسد، در واقع شرایطی هستند که روزی در آنها به دست میآید، نه سبب روزی. اگر اینها واقعاً اسباب روزی بودند، میبایست هرگز در تولید آن روزی ناکام نمانند، اما آشکارا دیده میشود که ناکام میمانند. ممکن است این شرایط وجود داشته باشد اما هیچ روزی از آن بیرون نیاید، و روزی ممکن است بدون آنکه چنین شرایطی وجود داشته باشد به دست آید. اگر این شرایط سبب میبودند، نتیجه، یعنی روزی، قطعاً پدید میآمد. از آنجا که رزق امری قطعی و حتمی نیست؛ تنها هنگامی به دست میآید که اسباب آن فراهم باشد، و گاه با وجود فراهم بودن اسباب، ممکن است رزق به دست نیاید، این نشان میدهد که آن اسباب علتهای رزق نیستند، بلکه تنها شرایطیاند که رزق در آنها به دست میآید. کارمندی ممکن است تمام یک ماه کار کند، اما بهسبب پرداخت بدهیای که پیشتر بر عهده داشته، یا خرج کردن پول برای کسانی که نفقهشان بر عهده اوست، یا پرداخت مالیات، از درآمد مورد انتظارش محروم شود. در این حالت، آنچه رزق را فراهم میکند، یعنی کار کارمند، موجود بوده است، اما رزق به دست نیامده، زیرا دستمزدش را دریافت نکرده است. ممکن است کسی در خانهاش در القدس باشد که پست برایش خبر بیاورد که فلان خویشاوندش در آمریکا درگذشته و او تنها وارث است و تمام داراییاش به دست او خواهد رسید؛ پس باید خود یا از طریق نمایندهای مورد اعتماد، آن را تصاحب کند. این رزق به سوی او آمد، در حالی که حتی نمیدانست در راه است. یا ممکن است بخشی از خانهاش فرو بریزد و او در آنجا پولی پنهانشده بیابد و آن را برگیرد. اگر اسبابی که از انسانها ناشی میشوند واقعاً علت رزق بودند، هرگز شکست نمیخوردند و هیچ رزقی جز با وجود این اسباب به دست نمیآمد. روشن است که این اسباب گاه شکست میخورند، و این نشان میدهد که آنها شرایط هستند نه علت. حوادثی که در آنها رزق بیهیچ سبب ظاهری به دست آمده، بیشمار است؛ از جمله حوادث مربوط به خوراک و سفر، و گذاشتن غذای آماده برای دیگری. و دیگر حوادثی که نشان میدهد شرایطی که معمولاً رزق در آنها به دست میآید، شرایط به دست آوردن رزقاند و نه علتهای آن.