۱۲.۹ الحدیث المرسل
12.9 The Mursal Hadīth
حدیثِ مُرسَل حدیثی است که در آن نامِ صحابی حذف شده باشد؛ مانند آنکه تابعی بگوید پیامبرِ خدا ﷺ چنین یا چنان گفت یا چنین و چنان کاری انجام داد، یا چنین و چنان کاری در حضورِ ایشان انجام شد. نمونهٔ آن، حدیثِ تابعیای است که با تعدادی از صحابه دیدار کرده و نزدشان نشسته تا علم فراگیرد، مانندِ عُبَیدالله بن عَدی بن الخیار، سعید بن المسیّب و امثال ایشان، هنگامی که [آنان] بیواسطه میگویند که:
The mursal hadīth is the hadīth from which the Sahābi has been omitted. Such as when the Tabi’says that the Messenger of Allah said or did such and such a thing, or such and such thing was done in his presence. An example would be the hadīth of a tabi'i who has met a number of companions and has sat down to learn from them like 'Ubayd Allah ibn 'Iddi ibn al-khayyar, Sa'id ibn al-Musayyab and their likes when they say (directly) that:
فرمود پیامبر خدا ﷺ:
'The messenger of Allah said '
معلوم است که همهٔ تابعین از نظر حکم یکساناند، یعنی آنچه تابعی از پیامبر ﷺ نقل میکند، بدون ذکر صحابه، میان آنان تفاوتی نیست. میان تابعیِ بزرگتر و تابعیِ کوچکتر فرقی وجود ندارد، زیرا معلوم است که با هم برابرند. محدثان، عالمان اصول فقه (اصولیان) و پیشوایان دینی دربارهی استدلال به حدیث مُرسَل اختلاف کردهاند. گروهی آن را حجت ندانسته و همانند حدیث مُنقطع مردود شمردهاند، و گروهی آن را پذیرفتهاند. کسانی که آن را نمیپذیرند، به دلیلی رد میکنند و آن این است که در سند راویای حذف شده که ناشناخته است و ممکن است قابل اعتماد نباشد. در نقل، ملاک اعتماد و یقین است و راوی ناشناخته حجت نیست. این است دلیل رد حدیث مُرسَل. این دلیل درست است و رد حدیثی بر اساس آن نیز درست است، اما این دلیل بر حدیث مُرسَل منطبق نمیشود، زیرا راوی حذفشده صحابی است. هرچند از نظر هویت شناختهشده نیست، اما به عنوان صحابی شناخته شده است، و صحابه همگی عادلاند و نمیتوانند غیرقابل اعتماد باشند؛ بلکه قطعاً مورد اعتمادند. بنابراین دلیلی که به خاطر آن حدیث را رد میکنند، در مورد مُرسَل جاری نمیشود و دلیل دیگری نیز برای رد آن وجود ندارد. از آنجا که متن، سند و راوی آن شرایط لازم را دارد، حذف صحابی زیانی ندارد، به شرط آنکه معلوم باشد که او صحابی است و در نتیجه مورد اعتماد است. این نشان میدهد که حدیث مُرسَل حجت است و باید به عنوان دلیل به کار رود. ممکن است گفته شود که دلیل آن این است که احتمال دارد تابعیای از تابعیای مانند خودش نقل کرده باشد که او از صحابه نقل کرده است. حذف یک صحابی به معنای حذف تنها یک راوی نیست. اما انقطاع زنجیره سند این احتمال را پیش میآورد که دو راوی حذف شده باشند؛ یکی از آن دو که شرط عدالت را دارد، صحابی است، و وضعیت راوی دیگر مبهم است که تابعی است. در این حدیث احتمال وجود جرح یا نبود ضبط دقیق (ضبط) هست و از همین رو رد میشود. ممکن است چنین گفته شود. پاسخ این است که تعریف حدیث مرسل چنین است: