بنابراین، پرداختن به سیره و پیگیری آن امری شرعی است. با این حال، تفاوت میان روش گردآوری سیره و تاریخ توسط پیشینیان و کسانی که در دوره‌های بعدی آمدند این است: روش پیشینیان در گردآوری سیره و تاریخ بر نقل روایات تکیه داشت. مورخان با نقل شفاهی آغاز کردند؛ نسل نخست که کردار پیامبر ﷺ را دیده یا درباره آن شنیده بودند، آن را به دیگران منتقل کردند و نسل بعد این وظیفه را بر عهده گرفت. و برخی از ایشان احادیث را به شکلی پراکنده نوشتند، که حتی امروز نیز در کتاب‌های حدیث دیده می‌شود. تا آغاز قرن دوم هجری، نمی‌بینیم که برخی دانشمندان به گردآوری و تدوین گزارش‌های زندگی‌نامه‌ای بپردازند و آن‌ها را به شیوه نقل، با ذکر نام راوی و کسی که از او نقل کرده است، کتبی سازند، درست همان‌گونه که در نقل حدیث انجام می‌شد. بدین ترتیب، محدثان و ناقدان حدیث، به سبب آگاهی از راویان و زنجیره نقل، می‌توانند گزارش‌های معتبر و پذیرفتنی زندگی‌نامه‌ای را از گزارش‌های ضعیف و ناپذیرفتنی بازشناسند. و این همان روشی است که در نقل از سیره بر آن تکیه می‌شود، تا زمانی که معتبر باشد؛ برخلاف نویسندگان جدید سیره که تنها رویدادها را برمی‌شمارند، بی‌آنکه راویان آن‌ها را یاد کنند. از این رو کتاب‌های ایشان، جز در مواردی که نویسنده هنگام نگارش تحقق می‌یابد که گزارش‌های نقل‌شده واقعاً از گزارش‌های سیره‌اند و قابل اعتمادند، بهعنوان منبع سیره معتبر شمرده نمی‌شوند. و اگر چنین نکند، سخن او نقل نمی‌شود، اما رویدادی که یاد میکند به کتاب‌های سیره‌ای که به شیوه نقل روایت شده‌اند یا به کتاب‌های حدیث بازگردانده می‌شود. زیرا گزارش‌های مربوط به پیامبر ﷺ از سنت تنها در صورتی پذیرفته میشوند که معتبر باشند.
Therefore, devoting ones attention to the Sīrah and its pursuance is a Sharī’ah matter. However, the difference between the method employed in compiling the Sīrah by the ancients and those who came in later periods is that: the method of the ancients in compilation of the Sīrah and history used to depend on the narration of reports. The historians started with the oral transmission; the first generation which witnessed the actions of the Messenger or heard about it and transmitted it began to transmit it to others, the burden of which was assumed by the generation that came after. And some of them wrote down ahadīth in a miscellaneous manner which can be seen in the books of hadīth even today. Not till the advent of the second century (Hijri) do we find some scholars beginning to compile and put together the biographical reports and put them down in writing according to the method of narration, by mentioning the name of the transmitter and the one who transmitted from him, exactly as it was done in the (transmission) of hadīth. Thus, hadīth scholars and critics are able to know the authentic and acceptable biographical reports from the weak and inadmissible ones due to their knowledge of the transmitters and the chain of transmission. And this is the procedure which is relied upon when quoting from the Sīrah, as long as it is authentic, contrary to the modern authors of the Sīrah who only enumerate events without mentioning their transmitters. That is why their books are not relied upon as a source of Sīrah except when the author verifies at the time of writing that the transmitted reports are indeed from the Sīrah reports and are trustworthy. If he does not then his statement is not quoted but the event which he mentions is traced back to the books of Sīrah which have been transmitted according to the method of narration or to the books of hadīth. This is because reports concerning the Prophet from the Sunnah are not taken except when they are authentic.
در کنار رویکرد تاریخ‌نگاران به سیره، حوزهٔ دیگری نیز مورد توجه آنان بوده است و آن تاریخ‌نگاری رویدادهای اسلامی در ارتباط با جنگ‌های میان برخی مسلمانان، جنگ‌های میان مسلمانان و ملت‌های دیگر، و فتوحات و رویدادهای پس از آن است. گروهی از تاریخ‌نگاران در این رویکرد شهرت یافتند که برجسته‌ترین ایشان ابومِخنَف لوط بن یحیی بن سعید بن مِخنَف بن سالم ازدی (متوفای ۱۷۰ هجری) است. از مشهورترین کتاب‌های او می‌توان فتوح الشام، فتوح العراق، الجمل، صفین و مقتل الحسین را نام برد. آشکار است که هر کتاب او شرحی درباره موضوعی خاص است. از کتاب‌هایی که درستی انتساب آن‌ها به او تأیید شده، چیزی باقی نمانده است، جز آنچه طبری در تاریخ خود نقل کرده است. بسیاری از محدثان او را تضعیف کرده و گفته‌اند که از گروهی از راویان ناشناس (مجهولین) روایت می‌کرد.
از تاریخ‌نگاران مشهور، مدائنی است. او علی بن محمد مدائنی (متوفای ۲۲۵ هجری) نویسنده‌ای پرکار است. او کتاب‌هایی درباره گزارش‌های مربوط به پیامبر ﷺ و قریش نوشت. همچنین کتاب‌هایی درباره گزارش‌های مربوط به زنان و درباره خلفا نوشت. ثعلب نحوی درباره او چنین گفته است: «هرکس بخواهد گزارش‌های مربوط به روزگار جاهلیت را بداند، باید کتاب‌های ابوعبیده را مراجعه کند، و هرکس بخواهد گزارش‌های مربوط به اسلام را بداند، باید کتاب‌های مدائنی را بنگرد». همچنین محدثان درستکاری او را زیر سؤال نبرده‌اند. یحیی بن معین، یکی از مشهورترین منتقدان رجال، او را موثق (مورد اعتماد) دانسته است.
There is another area the historians have attended to, in addition to their approach to the Sīrah and that is the historiography of the Islamic events in relation to wars between some Muslims and wars between the Muslims and other nations and the subsequent conquests and events that followed. A group of historians became well known (for this approach), the foremost amongst them being Abu Mikhnaf Lut ibn Yahya ibn Sa'id ibn Mikhnaf ibn Salim al-Izdi (d.170A.H.). Some of the most famous books written by him are; The Conquest of al-Sham (futuh As-Sham), Conquest of Iraq (Futuh Al-Iraq), al-Jamal, Siffin and the murder of Hussayn Maqtal Al Hussayn). It is apparent that each book is a commentary on a particular issue. Nothing remains from the books that have been correctly attributed to him except that which Tabari has transmitted in his Tarikh (history). Many muhaddithin have discredited him by saying that he used to narrate from a group of unknown transmitters (majhulin). Among the famous historians is al-Mada'ini. He is 'Ali ibn Muhammad al-Mada'ini (d.225 A.H.), a prolific author. He wrote books concerning reports about the Prophet and Quraysh. He also wrote books about reports concerning women and about the Khulafa. Tha'lab al-Nahawi described him thus: 'Whosoever wishes to know the reports concerning the Days of Ignorance he should consult the books of Abu 'Ubayda, and whosoever wishes to know about the reports concerning Islam let him consult the books of al-Mada'ini'. Also, the muhaddithin have not questioned his probity. Yahya ibn Ma'in, one of the most famous rijal critics says he is trustworthy (thiqa).
تاریخ‌نگاری نیز تقریباً به همان شیوه‌ای آغاز شد که سیره، یعنی با روایات شفاهی. نسل نخست، که شاهد رویدادها بود و در آن‌ها شرکت داشت، آغاز به نقل آن‌ها کرد و این وظیفه را نسل بعدی بر عهده گرفت، تا آنکه رویدادها به‌تدریج به نوشته درآمدند. مورخان در تاریخ اسلام، دقیقاً همان‌گونه که در سیره عمل می‌کردند، در نقل روایات پیش رفتند. از این رو، در کتاب‌های قدیمی تاریخ، برای نمونه در تاریخ طبری، می‌بینید که رویدادی به نقل از فلان شخص گزارش شده است، و گاه از مسیرهای گوناگون نقل، زیرا شیوه‌ی آنان در نگارش تاریخ تنها بر پایه‌ی نقل روایت بود.
The writing of history began much in a similar way as the Sīrah, with oral reports; the first generation which witnessed and participated in the events began to transmit (the reports to the next), the burden of which was assumed by the following generation until the events came to be written down. Historians proceeded in Islamic history exactly as they did with the Sīrah in terms of the narration of reports. Thus, you will find in the old books of history such as Tabari for example that an event is reported on the authority of such and such a person, sometimes from varying lines of transmission because their method of writing history was by narration only.
یک رویکرد دیگر که از همان آغاز در میان مسلمانان پدید آمد، تاریخ‌نگاری ملل دیگر مانند ایرانیان و رومیان و تاریخ‌نگاری ادیان دیگر مانند یهودیان و مسیحیان بود. با این حال، این شکل از تاریخ‌نگاری در مقایسه با سیره و تاریخ رویدادهای اسلامی دقت کمتری داشت و این به دلیل آن بود که مورخان به راویانی از مردم ملل دیگر تکیه می‌کردند. این بخش از تاریخ به دلیل دوری زمانی راویان از رویدادها، و نیز به دلیل نادرستی در نقل، و از آن رو که هر ملتی گرایش داشت گزارش‌های خود را بزرگ‌نمایی کند، با افسانه‌ها آمیخته شد.
There is another approach which emerged amongst Muslims since the earliest times and that is the historiography of other nations such as the Persians and Romans and the historiography of other religions like the Jews and Christians. However, this form of history writing was less accurate in (comparison) to the Sīrah and the history of Islamic events and this is because historians used to rely on transmitters from the people of other nations. This section of history came to be filled with legends due to the remoteness of the period of the transmitters (from the events) and due to the inaccuracy in transmission and because every nation tended to inflate its reports.
خلاصه آنکه مسلمانان، با وجود آنکه در نگارش تاریخ روش درست را به کار می‌بستند، برای داوری درباره تاریخ، چه تاریخ اسلام و چه تاریخ ملت‌های دیگر، معیاری نداشتند؛ آن روش عبارت بود از نقل خبری از کسی که آن را دیده، یا نقل کتابی بر اعتبار کسی که خبر را از شاهد عینی روایت کرده است. با این حال، در نگارش تاریخ ملت‌های دیگر به گزارش‌های ضعیف اعتماد می‌کردند و در نتیجه تاریخ آنان از داستان‌ها و افسانه‌ها انباشته شد. و در تاریخ اسلام، راویان سیره و حدیث را با دقت نمی‌سنجیدند، بلکه خود را به گزارش‌های مربوط به خلفا و والیان محدود می‌کردند و به گزارش‌های مربوط به جامعه و احوال مردم توجهی نداشتند.
In short, Muslims did not have a criterion for (judging) history, whether the Islamic history or the history of other people, even though they employed the correct method in writing history; that is the narration of a report from the one who witnessed it or narration of a book on the authority of the one who narrated the report from the one who witnessed it. However in writing the history of other nations they relied on weak reports and so it became filled with stories and legends. And in the history of Islam they did not carefully scrutinise the transmitters in the Sīrah and hadīth but restricted themselves to reports about the Khulafa and Walis and did not give attention to reports about the society and conditions of people.
این‌که تاریخ اسلام تصویری کامل از جامعه و دولت به دست نمی‌دهد، به همین دلیل است. این تصویر تنها از سیره‌ای به دست می‌آید که پس از بررسی دقیق پذیرفته شده باشد، و از کتاب‌های حدیث که در آن‌ها گزارش‌های مربوط به صحابه و تابعین روایت شده است. در واقع تاریخ اسلام نیازمند بازنگری در رویدادهایی است که در کتاب‌های تاریخ آمده‌اند؛ بدین‌سان که راویانی که آن رویدادها را نقل کرده‌اند و سلسله‌های نقل آن‌ها سنجیده شود، و همان رویدادها در پرتو حقایق و گزارش‌های (شناخته‌شده) بررسی و داوری گردد. با این حال، آنچه پس از دوران صحابه رخ داده، اهمیتی ندارد. اما آنچه از صحابه صادر شده، موضوع مطالعه است، زیرا اجماع صحابه دلیلی شرعی است و زیرا برای مسائل تازه‌پیدایِ زندگی که همواره پدید می‌آیند، احکام نوی فراوانی وجود دارد که صحابه آن‌ها را حل کرده‌اند و باید از دیدگاه قانون‌گذاری فهمیده شوند. بنابراین تاریخ صحابه یکی از عناصر سازنده‌ی قانون‌گذاری است. در واقع بسیاری از مسائل مربوط به جهاد، رفتار با غیرمسلمانان (اهل ذمّه)، خراج، عُشر، دانستن این‌که زمینی عُشری است یا خراجی، یعنی این‌که آیا از راه صلح فتح شده یا با زور، و مسائل مربوط به امان، آتش‌بس (هُدنه)، و احکام غنیمت، فیء و تأمین نیازهای لشکر و مانند این‌ها، همگی رویدادها و احکامی‌اند که در دولت اجرا می‌شده‌اند. باید آن‌ها را فهمید تا آنچه صحابه بر آن اتفاق کرده‌اند بهعنوان دلیل شرعی پذیرفته شود، و آنچه یک صحابی به‌تنهایی برگزیده، بهعنوان حکم شرعی یکی از مجتهدان در نظر گرفته شود، و نیز تا با کردار صحابه، به‌ویژه خلفای راشدین، در شیوه‌ی اداره‌ی حکومت، مدیریت و سیاست آشنا شد. این به آن دلیل است که آنان بهترین کسانی هستند که الله توانایی حکومت‌داری را به ایشان عطا کرده است، و بهتر از همه می‌دانستند که چگونه قوانین را در دولت، بر شهروندان آن، چه مسلمانان و چه ذمی‌ها، به کار ببندند. از همین رو، ما موظفیم تاریخ دولت اسلامی را در دوران صحابه بدانیم، هرچند اشکالی ندارد که پس از آن دوران نیز تاریخ معتبر آن را بیاموزیم. مسلمانان برای گزارش‌های مربوط به صحابه، منابعی غیر از کتاب‌های تاریخ در اختیار دارند؛ کتاب‌هایی همچون الأموال ابوعبید، موطأ مالک و کتاب‌های حدیثی که گزارش‌های صحیح و حسن را نقل کرده‌اند.
This is why Islamic history does not present a complete picture of the society or state. This can only be obtained from the Sīrah after it has been checked and from the hadīth works in which reports concerning the Companions and Successors have been narrated. In fact, Islamic history is in need of a re-examination of the events founds in the books of history by scrutinising the transmitters who narrated them and their lines of transmission and by scrutinising and judging the same events in the light of (known) facts and accounts. However, what took place after the time of the Companions is of no importance. As for what originated from the Companions; that is the subject of study, because the ijma' of the Companions is a Sharī’ah evidence and because there are many newly adopted rules (ahkām) for the ever-emerging new (problems) of life, problems which were solved by the Companions and must be understood from a legislative perspective. Thus, the history of the Companions is one of the constituent elements of legislation. Indeed, many issues relating to Jihad, treatment of non-Muslims (Ahl al-Dhimma), Kharaj, 'Ushr, knowledge of whether a land is 'Ushri or Kharaji i.e, whether it was conquered by way of a treaty or force and issues relating to asylum (al-Aman), armistice (hudna) and rules pertaining to booty, fai' and provisions for the army...etc, all of these are incidents and rules which were applied in the state. They must be understood in order to take as Sharī’ah evidence that which the Companions agreed upon and to consider that which a Companion adopted alone as a Sharī’ah rule of one of the mujtahidin and as well to become acquainted with the actions of the Companions, especially the Rightly Guided Caliphs, in terms of their handling and management of ruling, administration and policy. This is because they are the best of those to whom Allah has granted the mentality of ruling and they understood best how to apply the rules in the state, on the citizens (of the state), be it the Muslims or dhimmis. For this reason we are obliged to know the history of the Islamic State during the period of the Companions (though) there is no harm in gaining knowledge of its authentic history after that (period). Muslims have (at their disposal) sources for reports about the Companions other than the history books ; books such as the al-Amwal (The Treasury) of Abu 'Ubayd, the Muwatta of Malik and books of hadīth which narrate Sahih (correct) and hasan (good) reports.
اما تاریخ غیر صحابه، دانستن آن صرفاً بهعنوان گزارش و اطلاعات اشکالی ندارد، اما نه برای تقلید از آنان و نه برای گرفتن درس از آنچه در آن ذکر شده است. بله، قرآن کریم تاریخ برخی از پیامبران و اقوام (پیشین) را برای پند و اندرز در امر عقیده، برای اطاعت از الله و برای روشن ساختن سرنوشت کسانی که از او نافرمانی کردند، بیان میکند، اما نه بدان منظور که گزارشها و اعمال آنان را بهعنوان روشی قرار دهیم که بر اساس آن باید پیش برویم. این اشتباهی رایج است که بسیاری از مردم هنگامی مرتکب آن میشوند که گمان میکنند تاریخ برای احیای ملتها از اهمیت بسیار برخوردار است و آگاهی از گذشته، حال را روشن میسازد و راه آینده را میگشاید. این سخنی خیالی و نادرست است. این قیاس واقعیت محسوس با امر نامحسوس و ناشناخته است، و قیاس واقعیت قطعی و غیرقابل تردیدی که ما مشاهده میکنیم، با واقعیتی گمانی که از آن خبر داده میشویم، و که ممکن است درست یا نادرست، راست یا دروغ باشد.
As for the history of other than the Companions there is no harm in knowing it simply as reports and information, but not to emulate them or to take lessons from what was mentioned in them. Yes, the Qur’ān does relate the history of some of the (previous) Prophets and people for the sake of exhortation with regards to belief, to obey Allah and to clarify the fate of those who disobey Him but not so that we can take their reports and actions as a method according to which we should proceed. It is a common mistake that many people make when they assume that history is of utmost importance for the revival of nations and that knowledge of the past throws light on the present and opens the way to the future. This is fanciful and insane. It is an analogy of the perceptible reality by the imperceptible unknown and an analogy of the definite and indisputable (reality) which we observe, by the speculative (reality) which we are informed of, which may be right or wrong, true or false.
در واقع، تاریخ را نمی‌توان مبنای احیا قرار داد، حتی مبنای مطالعه هم نمی‌تواند باشد. تنها واقعیتی که می‌خواهیم به آن بپردازیم، موضوع مطالعه قرار می‌گیرد، زیرا قابل مشاهده و ملموس است؛ پس آن‌قدر بررسی می‌شود تا فهمیده شود، سپس برای آن راه‌حل داده می‌شود: یا از شریعت، اگر به احکام شرعی مربوط باشد، یا از الزامات همان واقعیت در مورد راه‌حل، اگر از وسایل و شیوه‌ها باشد. برای یک مسلمان چندان سودی ندارد که خود را با گزارش‌هایی درباره بیسمارک یا حتی هارون‌الرشید مشغول کند؛ بلکه باید به شریعت اسلام، بهعنوان مجموعه‌ای از اندیشه‌ها و احکام، و همچنین به زندگی واقعی و عملی، از این دیدگاه که وضعیت اسلام و مسلمانان را بالا ببرد و هر فرصتی را برای تبلیغ اسلام و رساندن پیام آن به جهان غنیمت شمارد، بپردازد. و از آنجا که ناگزیریم گزارش‌هایی درباره مردم را مطالعه کنیم، بیایید جوامع کنونی را بررسی کنیم تا به درمان آن‌ها بپردازیم، یا درباره ملت‌های دیگر مطالعه کنیم تا جایگاه خود را در برابر آنان مشخص سازیم، زیرا ما همواره در حال تلاش و مبارزه در راه تبلیغ اسلام و رساندن پیام آن به آن ملتها هستیم.
In fact, it is not possible to take history as a basis for revival not even as a basis for a study. Only the reality which we wish to treat is made the object of study because it is perceptible and tangible and so it is studied until it is understood, then a solution is given for it, either from the Sharī’ah if it relates to the Sharī’ah rules or from the requirements of that reality pertaining to the solution if it is from the means and styles. It is of little benefit for a Muslim to involve himself with reports about Bismarck or even Harun al-Rashid rather he should preoccupy himself with the Islamic Sharī’ah as (a body of) thoughts and rules and also with the real and practical life from the viewpoint of elevating the situation of Islam and Muslims and taking every opportunity to propagate Islam and carry its call to the world. And since we must study reports about people, let us study the present societies in order to treat them, or study about other nations so as to determine our position with regards to them, as we are in a state of constant struggle in the path of propagating Islam and carrying its call to those nations.