۲.۸ هدایت و گمراهی
2.8 Guidance And Misguidance
هُدی [هدایت] از نظر لغوی به معنای درستیِ رفتار [رَشاد] و نشان دادنِ راه [دَلالَه] است. گفته می‌شود: «او را به دین هدایت کرد»، یعنی او را به سوی رستگاری رهنمون شد؛ و «راه و خانه را به او نشان دادم» [یعنی او را آگاه کردم]. ضَلال [گمراهی] ضد رَشاد [آگاهی و رشد] است. هِدایت، در معنای شرعی‌اش، آن است که انسان به اسلام راهنمایی شود و به آن ایمان آورد؛ و ضَلال، در معنای شرعی‌اش، انحراف از اسلام است، چنان‌که در سخن پیامبر ﷺ آمده است:
Hudā [guidance] linguistically means integrity of conduct [rashad] and showing the way [dalālah]. It is said, ‘he guided him to the deen’, meaning he led him to guidance; ‘I showed him the way and the home’ [meaning to inform him]. Abberance [Dhalāl] is the opposite of consciousness [rashad]. Hidāyah, in its shar’i meaning, is to be guided to Islam and to have imān in it; dhalāl, in its shar’i meaning, is the deviation from Islam, as in the saying of the Prophet PBUH,
«امتِ من بر گمراهی گرد نخواهد آمد،» [Ahmad]
“My Ummah will not gather on a dhalālah,” [Ahmad]
الله برای کسانی که هدایت یافته‌اند بهشت را قرار داده و برای کسانی که در گمراهی [ضلال] هستند آتش را، یعنی الله به کسی که هدایت یافته پاداش می‌دهد و کسی را که در گمراهی [ضلال] است مجازات می‌کند. وابسته کردن پاداش یا مجازات به هُدیٰ و ضلال نشان می‌دهد که هدایت و گمراهی از کردارهای انسان است و از الله نیست. اگر آنها از الله می‌بودند، او مردم را برای داشتن هدایت پاداش نمی‌داد و برای بودن در ضلال مجازات نمی‌کرد، زیرا این ستم از جانب الله می‌بود، چون وقتی کسی را مجازات می‌کند که خود او را گمراه ساخته، به او ظلم کرده است. الله از چنین چیزی برتر و بلندمرتبه است. او می‌فرماید:
Allah has made the Jannah for those who have the hidāyah and the Nār (fire) for those who are on error [dhalāl], that is, Allah will reward the one who attained the hidāyah and punish the one who is on error [dhalāl]. The connecting of reward or punishment to hudā and dhalāl indicates that hudā and dhalāl are from the actions of man and are not from Allah . If they were from Allah He would not rewarded people for having hidāyah and punish them for being on the dalāl, because this would be oppression on the part of Allah , since when he punishes someone whom He has caused to go astray, He has done injustice to him. Allah is Exalted High above such. He says,
«و پروردگارت هرگز به بندگان ستم نمی‌کند». [TMQ Fussilat: 46]
“And your Lord is not unjust to the slaves” [TMQ Fussilat: 46]
و
And
و من به بندگان ستم‌کننده نیستم [TMQ Qāf: 29]
“And I am not unjust to the slaves” [TMQ Qāf: 29]
با این حال، آیاتی وجود دارد که هدایت و ضلالت را به خداوند نسبت می‌دهد. از این‌ها چنین فهمیده می‌شود که هدایت و ضلالت از بنده صادر نمی‌شود، بلکه از جانب خداوند است. آیات دیگری نیز وجود دارد که هدایت، ضلالت و اِضلال [گمراه ساختن کسی] را به بنده نسبت می‌دهد. از این آیات فهمیده می‌شود که هدایت و ضلالت از بنده است. این آیات و دیگر آیات باید از دیدگاه تشریعی فهمیده شوند، یعنی باید حقیقت تشریعی آنها را که برای آن تشریع شده‌اند درک کرد. بنابراین روشن است که نسبت دادن هدایت و گمراهی به خداوند، معنایی جز معنای نسبت دادن هدایت و گمراهی به بنده دارد. هر یک بر جنبه‌ای متفاوت از جنبه‌ای که دیگری بر آن متمرکز است، تمرکز دارد. به این ترتیب، معنای تشریعی بیش از همه آشکار می‌شود.
However, there are ayāt which indicate that hidāyah and dhalāl should be imputed to Allah . So it is understood from them that hidāyah and dhalāl do not emanate from the servant but are from Allah . There are other verses which indicate that hidāyah, dhalāl and idhlāl [causing someone to go astray] are to be ascribed to the servant. From them it is understood that hidāyah and dalāl are from the servant. These, and other verses, should be understood from a legistlative understanding, meaning, that their legislative reality, for which they were legislated, should be understood. It is apparent, then, that the attribution of guidance and misguidance to Allah has a meaning other than the meaning of attributing guidance and misguidance to the servant. Each one is focused on an angle different from the angle on which the other is focused. In this manner the legislative meaning becomes most evident.
بی‌شک، آیاتی که گمراهی و هدایت را به الله نسبت می‌دهند صریح‌اند در اینکه این الله است که هدایت می‌کند و اوست که گمراه می‌سازد. او می‌فرماید:
Indeed, the verses which attribute misguidance and guidance to Allah are explicit in that it is Allah who guides and it is He Who causes someone to go astray. He says,
بگو: «هرآینه خداوند هر که را بخواهد گمراه می‌کند و آن‌کسانی را که به‌سوی او بازگشت کنند به‌سوی خود هدایت می‌کند» [TMQ-Ra’d: 27]
“Say: ‘Verily, Allah sends astray whom He wills and guides unto Himself those who turn to Him in repentance’” [TMQ-Ra’d: 27]
و،
And,
همانا خداوند هر که را بخواهد گمراه می‌کند و هر که را بخواهد هدایت می‌نماید. [TMQ Fātir: 8]
“Verily, Allah sends astray whom He wills, and guides whom He wills” [TMQ Fātir: 8]
و خداوند می‌فرماید،
And He says,
«پس الله هر که را بخواهد گمراه می‌کند و هر که را بخواهد هدایت می‌کند» [TMQ Ibrāhīm: 4]
“So Allah sends astray whom He wills and guides whom He wills” [TMQ Ibrāhīm: 4]
و،
And,
«اما او هرکه را بخواهد گمراه می‌کند و هرکه را بخواهد هدایت می‌کند.» [TMQ Nahal: 93]
“But He sends astray whom He wills and guides who He wills.” [TMQ Nahal: 93]
و،
And,
«و هرکس را که الله بخواهد هدایت کند، سینهٔ او را برای اسلام گشاده می‌گرداند، و هرکس را که بخواهد گمراه سازد، سینهٔ او را تنگ و فشرده می‌گرداند، گویی که به آسمان بالا می‌رود.» [TMQ An’ām: 125]
“And whomsoever Allah wills to guide, He opens his breast to Islam, and whomsoever He wills to send astray, He makes his breast closed and constricted, as if he were ascending to the sky” [TMQ An’ām: 125]
و خداوند می‌فرماید،
And He says,
خداوند هر کس را که بخواهد گمراه می‌کند و هر کس را که بخواهد به راه راست هدایت می‌کند. [TMQ-An’ām: 39]
“Allah sends astray whom He wills and He places unto the Straight Path whom He wills” [TMQ-An’ām: 39]
و،
And,
«بگو: "این الله است که به حق راهنمایی می‌کند."» [TMQ Yūnus: 35]
“Say: ‘It is Allah Who guides to the truth’” [TMQ Yūnus: 35]
و،
And,
«و می‌گویند: "ستایش و سپاس تنها از آنِ الله است که ما را به این هدایت کرد؛ اگر الله ما را هدایت نمی‌کرد، هرگز نمی‌توانستیم هدایت یابیم!"» [TMQ-‘Arāf: 43]
“And they say: ‘All the praises and thanks be to Allah, Who has guided us to this; never could we have found guidance were it not that Allah guided us!’” [TMQ-‘Arāf: 43]
و،
And,
«هر که را خداوند هدایت کند، او واقعاً هدایت‌یافته است؛ و هر که را او گمراه گرداند، برای او هیچ دوست راهنمایی نخواهی یافت که وی را به راه راست رهنمون شود.» [TMQ Kahf: 17]
“He whom Allah guides, is rightly guided; but he whom He sends astray, for him you will find no guiding friend to lead him aright” [TMQ Kahf: 17]
و خداوند می‌فرماید،
And He says,
«إِنَّكَ لَا تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ وَلَٰكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ» Note: the translation above is the Qur'an verse itself, rendered in Arabic since it's a quotation from scripture. However, you asked for the Persian translation, so here it is in Persian: «بی‌گمان تو نمی‌توانی هر کسی را که دوست داری هدایت کنی، ولی خداوند هر کس را که بخواهد هدایت می‌کند.» (ای محمد ﷺ) [TMQ Qasas: 56]
“Verily! You guide not whom you like (O Muhammad), but Allah guides whom He wills.” [TMQ Qasas: 56]
بنابراین، در این آیات دلالتی روشن وجود دارد بر اینکه کسی که هدایت و گمراهی را پدید می‌آورد، الله است و نه بنده. یعنی بنده به خودی خود هدایت نمی‌یابد، بلکه هنگامی‌که الله او را هدایت کند، هدایت می‌شود، و هنگامی‌که الله او را گمراه سازد، گمراه می‌شود. با این حال، این تعبیر با قرائنی همراه شده است که معنا را از اینکه آغاز هدایت و گمراهی از الله باشد، به معنایی دیگر منصرف می‌کند؛ یعنی اینکه آفرینش هدایت و گمراهی از الله باشد، و آنکه هدایت، گمراهی و گمراه‌ساختن را آغاز می‌کند، بنده باشد. اما این قرائن، دلایل شرعی و عقلی‌اند. از جمله دلایل شرعی، آیات بسیاری است که هدایت، گمراهی و گمراه‌ساختن را به بنده نسبت داده‌اند. او می‌فرماید:
Thus, in these verses there is a clear indication that the one who does the guiding and misguiding is Allah and not the servant. This means the servant does not find guidance by himself, rather when Allah guides him he is guided. And when Allah sends him astray he goes astray. However, this wording has come with indications [qarā'in] which divert the meaning from one of considering the initiation of guidance and misguidance as being from Allah , to another meaning, namely, that of the creation of guidance and misguidance as being from Allah and that the one who initiates the guidance, misguidance and the sending of someone astray is the servant. As for these indications they are shar’i and rational indications. As for the shar’i indications, many ayāt have come attributing guidance, misguidance and the causing of misguidance to the servant. He says,
هرکس هدایت یابد، به سود خویش هدایت یافته است، و هرکس گمراه شود، به زیان خویش گمراه شده است. [TMQ Yūnus: 108]
“So whosoever receives guidance, he does so for the good of his own self, and whosoever goes astray, he does so to his own loss” [TMQ Yūnus: 108]
و،
And,
«اگر شما راه هدایت را پیروی کنید، هیچ زیانی از جانب کسانی که گمراهند به شما نخواهد رسید» [TMQ Mā’idah: 105]
“If you follow the right guidance no hurt can come to you from those who are in error” [TMQ Mā’idah: 105]
و،
And,
«پس هر کس هدایت را بپذیرد، تنها به سود خود اوست» [TMQ-Zumar: 41]
“So whosoever accepts the guidance, it is only for his own self” [TMQ-Zumar: 41]
و خداوند می‌فرماید،
And He says,
«و آنان همان کسانی‌اند که هدایت یافته‌اند» [TMQ-Baqarah: 157]
“And it is they who are guided” [TMQ-Baqarah: 157]
و،
And,
و کسانی که کافر شدند می‌گویند: «پروردگارا! آن دو گروه از جن و انس را که ما را گمراه کردند به ما نشان ده» [TMQ Fussilat: 29]
“And those who disbelieve will say, ‘Our Lord! Show us those among the jinn and men who led us astray’” [TMQ Fussilat: 29]
و،
And,
«بگو: اگر گمراه شوم، تنها به زیان خودم گمراه خواهم شد» [TMQ Saba: 50]
“Say: ‘If I go astray, I shall stray only to my own loss’” [TMQ Saba: 50]
و خداوند می‌فرماید،
And He says,
«پس کسی سے بڑھ کر ظالم کون ہوگا جو اللہ پر جھوٹ گھڑے تاکہ علم کے بغیر لوگوں کو گمراہ کرے؟» [TMQ-An’ām: 144]
“Then who does more wrong than one who invents a lie upon Allah, to lead mankind astray without knowledge” [TMQ-An’ām: 144]
و،
And,
«پروردگارا! تا (مردم را) از راه تو گمراه کنند» [TMQ Yūnus: 88]
“Our Lord! That they may lead men astray from your Path” [TMQ Yūnus: 88]
و،
And,
«و ما أضلنا إلا المجرمون» [TMQ Shurā: 99]
“And none has brought us into error except the Mujrimūn” [TMQ Shurā: 99]
و خداوند می‌فرماید،
And He says,
«السامری ایشان را گمراه کرد» [TMQ Tā Hā: 85]
“Al-Samiri led them astray” [TMQ Tā Hā: 85]
و،
And,
«پروردگارا! اینان ما را گمراه کردند» [TMQ ‘Arāf: 38]
“Our Lord! These (people) misled us” [TMQ ‘Arāf: 38]
و،
And,
«گروهی از اهل کتاب آرزو دارند که شما را گمراه کنند، اما جز خودشان هیچ‌کس را گمراه نمی‌کنند» [TMQ Imrān: 69]
“A party of the people of the Scripture wish to lead you astray. But they shall not lead astray anyone except themselves” [TMQ Imrān: 69]
و خداوند می‌فرماید،
And He says,
«اگر آنان را رها کنی، بندگانت را گمراه خواهند کرد» [TMQ Nūh: 27]
“If You leave them, they will mislead Your slaves” [TMQ Nūh: 27]
و،
And,
«هر کس از او پیروی کند، او را گمراه خواهد کرد و به عذاب آتش خواهد برد» [TMQ Hajj: 4]
“Whosoever follows him, he will send him astray, and lead him to the torment of the Fire” [TMQ Hajj: 4]
و،
And,
«اما شیطان می‌خواهد آنان را گمراه کند» [TMQ Nisā’: 60]
“But Shaytān wishes to lead them astray” [TMQ Nisā’: 60]
در این آیات قرینه‌ای روشن است بر اینکه انسان خود فاعل هدایت و ضلالت است؛ پس انسان خود را گمراه می‌کند و دیگران را گمراه می‌سازد، و شیطان نیز مردم را گمراه می‌کند. بنابراین هدایت و ضلالت به انسان و شیطان نسبت داده شده است و انسان خویشتن را هدایت می‌کند و خویشتن را گمراه می‌سازد. این خود قرینه‌ای است بر اینکه نسبت هدایت و ضلالت به الله، نسبت «مباشرت» (فاعلیت مستقیم در عمل) نیست، بلکه نسبت «خلق» (آفریدن) است. و اگر آیات را کنار هم قرار دهیم و به شیوه‌ای تشریعی بفهمیم، انحراف هر آیه از جهت آیهٔ دیگر آشکار می‌شود. پس آیه می‌گوید:
So in the wording of these verses there is a clear indication that the human being is the one who performs the act of guidance and misguidance, thus he sends himself astray and he sends others astray and the Shaytān also sends people astray. So guidance and misguidance has come to be attributed to man and Shaytān and that man guides himself and sends himself astray. This is an indication [qarinah] that the attribution of guidance and misguidance to Allah is not one of intiation [mubāsharah] but rather it is one of creation [khalq]. If you place the ayāt together and understand them in a legislative manner, then the departure of each verse from the direction of the other becomes clear. Thus the ayah says,
«بگو: "این الله است که به حق راهنمایی می‌کند."» [TMQ Yūnus: 35]
“Say: ‘It is Allah Who guides to the truth’” [TMQ Yūnus: 35]
و آیهٔ دیگر می‌گوید،
And the other ayah says,
«پس هر که هدایت یابد، برای خود هدایت یافته است» [TMQ Yūnus: 108]
“So whosoever receives guidance, he does so for the good of his own self” [TMQ Yūnus: 108]
آیهٔ اول نشان می‌دهد که الله هدایت‌کننده است و آیهٔ دوم نشان می‌دهد که انسان خودش را هدایت می‌کند. هدایت الله در آیهٔ اول به این معناست که استعداد هدایت در انسان آفریده می‌شود، یعنی ظرفیت هدایت‌پذیری. آیهٔ دوم نشان می‌دهد که انسان است که آنچه الله از نظر ظرفیت هدایت آفریده را به کار می‌گیرد و بدین ترتیب خودش را هدایت می‌کند. به همین سبب است که الله در آیهٔ دیگری می‌فرماید،
The first ayah indicates that Allah is the one who guides and the second indicates that man is the one who guides himself. The guidance of Allah in the first verse is about creating the guidance in the human being, that is, creating the capacity for guidance. The second ayah indicates that the human beeing is the one who intiates what Allah has created in terms of the capacity for guidance and so he guides himself. That is why He says in the another ayah,
«و (آیا ما) به او دو راه را نشان نداده‌ایم؟» [TMQ Balad: 10]
“And (have We not) shown him the two ways” [TMQ Balad: 10]
یعنی راهِ خیر و راهِ شر؛ یعنی ما به او توانایی هدایت را داده‌ایم و آغاز هدایت‌یابی‌اش را به خودش واگذاشته‌ایم. پس آیاتی که هدایت و ضلالت را به انسان نسبت می‌دهند، دلیلی شرعی‌اند که آغازِ هدایت از سوی خداوند به بنده منتقل شده است. اما دلیل عقلی آن این است که خداوند مردم را حساب می‌کشد: کسی را که هدایت یافته پاداش می‌دهد و گمراه را کیفر می‌دهد، و حساب را بر اساس کردار انسان‌ها مقرر فرموده است. او می‌فرماید:
That is, the path of good and the path of evil, that is, we have given him the capacity for guidance and we have left him to intiate his own guidance. So these ayāt which attribute hidāyah and dhalāl to man are a shar’i indication indicating upon the diverting of the intitiation of guidance from Allah to the servant. As for the rational indication, Allah takes people to account: he rewards the one who is guided and punishes the misguided, and He has set the reckoning according to the actions of human beings. He says,
«هر که کار شایسته کند، به سود خود اوست، و هر که بدی کند، به زیان خود اوست، و پروردگارت هرگز به بندگان ستم نمی‌کند» [TMQ Fussilat: 46]؛
“Whosoever does righteous deeds it is for (the benefit of) his own self, and whosoever does evil, it is against his own self, and your Lord is not at all unjust to (His) slaves” [TMQ Fussilat: 46];
و،
And,
پس هرکس هموزن ذرّه‌ای کار نیک کند، آن را خواهد دید. و هرکس هموزن ذرّه‌ای کار بد کند، آن را خواهد دید. [TMQ Zalzalah: 7]
“So whosoever does good equal to the weight of an atom, shall see it. And whosoever does evil equal to the weight of an atom, shall see it” [TMQ Zalzalah: 7]
و،
And,
و هر که کارهای شایسته انجام دهد، در حالی که مؤمن باشد، پس نه از ستم می‌ترسد و نه از کاسته شدن (از پاداش خود). [TMQ Tā Hā: 112]
“And he who works deeds of righteousness, while he is a believer, then he will have no fear of injustice, nor of any curtailment (of his reward)” [TMQ Tā Hā: 112]
و خداوند می‌فرماید،
And He says,
«هر که بدی کند، پاداش آن را خواهد دید» [TMQ Nisā’: 123]
“Whosoever works evil, will have the recompense thereof” [TMQ Nisā’: 123]
و،
And,
«خداوند به منافقان، مردان و زنان، و به کافران، آتش جهنم را وعده داده است؛ در آن جاودانه خواهند ماند.» [TMQ Tawba: 68]
“Allah has promised the hypocrites, men and women, and the disbelievers, the Fire of Hell, therein shall they abide forever” [TMQ Tawba: 68]
اگر مراد از نسبت دادن هدایت و گمراهی به الله این باشد که او آغازگرِ آن است، آنگاه مجازات کردنِ کافر و منافق و نافرمان، ستم به شمار می‌رفت؛ و الله بسیار برتر است از چنین چیزی. پس ناگزیر باید معنای آن را از «آغازگری» به چیزی دیگر برگرداند، یعنی به «آفریدن هدایت از نیستی». با این معنا، هماهنگی حفظ می‌شود اگر آغازگرِ هدایت و گمراهی خودِ بنده باشد، و از همین رو بنده مسئول آن شناخته شود.
For if the meaning of ascribing guidance and misguidance to Allah is that He initiates it, then His punishing the kāfir, munāfiq and disobedient would constitute injustice; Exalted is Allah far above such. Thus it is necessary to divert its meaning to something other than initiation, namely, (to) the creation of guidance from nothing. Harmony with this is maintained if the one who initiates guidance and misguidance is the servant, and therefore he is accounted for it.
این بحث مربوط به آیاتی است که در آنها هدایت و گمراهی به الله نسبت داده شده است. و اما آیاتی که در آنها هدایت و گمراهی به مشیت (خواست) او پیوند داده شده است،
This is with respect to the ayāt in which guidance and misguidance is ascribed to Allah . As regards verses in which guidance and misguidance is linked to His Will,
همانا خداوند هر که را بخواهد گمراه می‌کند و هر که را بخواهد هدایت می‌نماید. [TMQ Fātir: 8]
“Verily, Allah sends astray whom He wills, and guides whom He wills” [TMQ Fātir: 8]
منظور از «مشیت» در اینجا، «اراده» [اِرادَه] است. معنای این آیات آن است که هیچ کس با زور و در برابر خواست و مشیت الهی، خود را هدایت نمی‌کند، و نیز هیچ کس با زور و در برابر اراده‌ی او گمراه نمی‌شود. بلکه کسی که هدایت می‌یابد، به خواست و مشیت الهی هدایت می‌یابد، و کسی که گمراه می‌شود، به خواست و مشیت الهی گمراه می‌شود.
The meaning of his will here is intention [irādah]. The meaning of these verses is that no one guides himself by force against Allah's Will and nor does anyone forcibly go astray against His Will. Rather the one who finds guidance is the one who finds guidance by the Volition and Will of Allah and the one who goes astray goes astray by the Volition and Will of Allah.
باقی مانده، پرسشِ آیاتی است که از آنها فهمیده می‌شود که کسانی هستند که هرگز هدایت نخواهند شد، مانند فرمودهٔ او:
Remaining is the question of the ayāt from which it is understood that there are people who will never be guided, such as His saying,
بی‌گمان کسانی که کافر شدند، برای آنان یکسان است که آنان را بیم دهی یا بیم ندهی، ایمان نخواهند آورد. خداوند بر دل‌ها و گوش‌هایشان مهر نهاده، و بر چشمانشان پرده‌ای است. [TMQ Baqarah: 6-7]
“Verily, those who disbelieve, it is the same to them whether you warn them (O Muhammad) or do not warn them, they will not believe. Allah has set a seal on their hearts and on their hearings, and on their eyes there is a covering” [TMQ Baqarah: 6-7]
و،
And,
«نه! بلکه بر دل‌هایشان پرده‌ای [ران] است» [TMQ Mutaffifīn: 14]
“Nay! But on their hearts is a covering [rān]” [TMQ Mutaffifīn: 14]
و قولِه،
And His saying,
«و به نوح وحی شد: "هرگز از قوم تو کسی ایمان نمی‌آورد، جز آنان که پیش‌تر ایمان آورده‌اند"» [TMQ Hūd: 36]
“And it was inspired to Nuh: ‘None of your people will believe except those who have believed already’” [TMQ Hūd: 36]
این آیات اخباری است از جانب الله ﷻ به پیامبرانش درباره افراد مشخصی که ایمان نخواهند آورد؛ و این امر مربوط به علم الهی است. این اخبار به معنای آن نیست که گروهی هستند که ایمان می‌آورند و گروهی که ایمان نمی‌آورند. بلکه هر انسانی توانایی کسب ایمان را دارد. فرستاده (خدا) و دعوتگران پس از او همه مردم را به دعوت ایمان فرا می‌خوانند. برای مسلمان جایز نیست که از ایمان آوردن هیچ‌کس ناامید شود. و اما آنچه در علم الهی پیشاپیش گذشته که کسی ایمان نخواهد آورد، الله ﷻ این را می‌داند، زیرا علم او همه‌چیز را در بر دارد؛ و آنچه الله ﷻ از دانسته‌های خود به ما آگاهی نداده، برای ما جایز نیست که درباره‌اش حکم کنیم. پیامبران نیز درباره اینکه کسی ایمان نخواهد آورد حکم نمی‌کردند مگر پس از آنکه الله ﷻ ایشان را از این آگاه کرده بود.
These verses are a notification [ikhbār] from Allah to His Prophets about specific people that they will not believe, so this comes under the Knowledge of Allah . The notification does not mean there is a group which will believe and a group which will not believe. Rather, every human being has the capacity to aquire imān . The Messenger and the da’wah carriers after him address all the people with the call to imān. It is not allowed for the Muslim to despair about anyone’s (having) imān. As for what has come before in the Knowledge of Allah that he will not believe, Allah knows this because His Knowledge encompasses everything; what Allah has not informed us about what He knows, it is not allowed for us to pass judgement. The Prophets did not pass jusgement that someone will not believe except after Allah had informed them of this.
اما قولهُ تعالى،
As for His saying,
«وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ» [TMQ Mā’idah: 108]
“And Allah guides not the transgressing people [fāsiqīn]” [TMQ Mā’idah: 108]
و قولِه،
And His saying,
«وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ» [TMQ Imrān: 86]
“And Allah guides not the unjust people [dhālimīn]” [TMQ Imrān: 86]
و،
And,
«و خدا قوم کافران را هدایت نمی‌کند» [TMQ Baqarah: 264]
“And Allah guides not the disbelieving people [kāfirīn]” [TMQ Baqarah: 264]
و قولِه،
And His saying,
اگر تو (ای محمد ﷺ) به هدایت آنان حریصی، پس بی‌گمان خداوند کسانی را که گمراه کرده است هدایت نمی‌کند. [TMQ Nahl: 37]
“If you covet their guidance (O Muhammad), then verily Allah guides not those whom He sends astray” [TMQ Nahl: 37]
و،
And,
«إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ كَذَّابٌ» [TMQ Ghāfir: 28]
“Verily, Allah guides not one who is a prodigal [musrif], a liar!” [TMQ Ghāfir: 28]
این آیات بدان معناست که الله به آنان هدایت عطا نمی‌کند، زیرا عطای هدایت از جانب الله است. فاسق، ظالم، کافر، دجال، مسرف و کذاب، همگی به صفاتی متصف‌اند که با هدایت سازگار نیست، و الله هدایت را به کسی که چنین صفتی دارد عطا نمی‌کند؛ زیرا عطای هدایت بر اساس فراهم آمدن اسباب آن در انسان است. کسی که به این صفات متصف است، این اسباب [أسباب] را ندارد، بلکه اسباب [أسباب] گمراهی را دارد؛ و بر این مطلب، این سخن الله دلالت می‌کند:
These verses mean that Allah does not grant them guidance since the granting of guidance comes from Allah . The fāsiq, dhālim, kāfir, dāl, musrif and kadhāb, all of them are characterised by attributes which are not consistent with guidance and Allah will not grant guidance to the one who has such an attribute, because the granting of guidance is on the basis of the human being attaining its means. The one who is characterised with these attributes does not have these means [asbab], rather they have the means [asbāb] of misguidance; pointing to this, is the saying of Allah ,
«اهدنا الصراط المستقیم» [TMQ Fatihah: 6]
“Guide us to the Straight Way” [TMQ Fatihah: 6]
و قولِه،
And His saying,
«و ما را به راه راست هدایت کن» [TMQ Sād: 22]
“And guide us to the Right Way” [TMQ Sād: 22]
یعنی، ما را توفیق بده تا هدایت یابیم؛ یعنی اسباب این هدایت را برای ما فراهم کن.
That is, give us tawfīq so that we may be guided, that is, facilitate for us the means [asbāb] of this guidance.