بسیاری از مردم بر این باورند که مرگ، با وجود اینکه تنها یک بار رخ می‌دهد، بیش از یک علت دارد. آنان می‌گویند علل گوناگون‌اند، اما مرگ تنها یک بار واقع می‌شود. ایشان بر این نظرند که مرگ می‌تواند بر اثر بیماری کشنده‌ای چون طاعون، برای نمونه، رخ دهد، یا با فرو رفتن چاقو، اصابت گلوله، سوختن در آتش یا جدا شدن سر از بدن و مانند آن. از نظر آنان، این‌ها همه علل مستقیمی هستند که به مرگ می‌انجامند، یعنی مرگ در پی آن‌ها پدید می‌آید. به همین دلیل اعلام می‌کنند که این چیزها علل مرگ‌اند. بنابراین، مرگ هنگامی رخ می‌دهد که این امور واقع شوند و هنگامی که واقع نشوند، رخ نمی‌دهد. پس در دیدگاه ایشان، مرگ به سبب وجود این علل پدید می‌آید و نه به این دلیل که اجل [ajāl] به پایان رسیده است، هرچند با زبان خود می‌گویند که انسان به سبب اجلش می‌میرد. علل مرگ همین امورند و نه الله، حتی اگر با زبان خود بگویند که الله است که زنده می‌کند و می‌میراند.

Many people think that death, even though it takes place (only) once, has more than one cause. They say the causes vary but death occurs only once. They take the view that death can occur from a terminal illness such as pestilence for example, or it may occur by the stabbing of a knife, being hit by a bullet, burned by fire or the head being chopped off etc. For them these are all direct causes which lead to death, that is, death occurs in consequence of them. That is why they proclaim these things are the causes of death. Accordingly, death occurs when these things take place, and it does not occur when they do not take place. So, in their view, death occurs due to the presence of these causes and not because the life-span [ajāl] has terminated, even though with their tongues they say man dies due to his ajāl. The causes of death are these things and not Allah  even if they say with their tounges that Allah  is the one who gives life and the one who cause death.

حقیقت این است که مرگ یکی است و علت آن نیز یکی است، یعنی پایان یافتن اجل، و تنها الله است که مرگ را پدید می‌آورد، و علت بلافصل مرگ، الله است. زیرا برای آنکه چیزی به درستی علت شمرده شود، باید همواره معلول را پدید آورد، و معلول جز به‌واسطهٔ علت خود حاصل نشود. این در برابر شرط قرار دارد؛ شرط، وضعیتی خاص با اوضاع و احوال مرتبط است که چیزی معمولاً در آن رخ می‌دهد، اما ممکن است تحقق نیابد و رخ ندهد. برای نمونه، زندگی علت حرکت در جانداران است؛ هنگامی که زندگی در آن‌ها وجود دارد، حرکت در آن‌ها دیده می‌شود، و چون زندگی نباشد، حرکت نیز نیست. همچنین برای نمونه، انرژی علت به حرکت درآمدن موتور است؛ چون انرژی باشد، موتور راه می‌افتد، و بی‌انرژی حرکتی در کار نیست. اما این با باران در رابطه با کشت محصولات متفاوت است. باران یکی از شرایطی است که گیاهان در آن رشد می‌کنند، ولی علت نیست؛ زیرا ممکن است باران ببارد و محصولی نروید. محصولات ممکن است تنها به‌سبب رطوبتی که زمین نگه می‌دارد رشد کنند، مانند کشت در تابستان که بی‌هیچ باران رشد می‌کند. به همین ترتیب، حتی با وجود طاعون یا با آنکه کسی تیر خورده باشد، ممکن است مرگ رخ ندهد. مرگ نیز ممکن است بی‌حضور هیچ‌یک از این اموری که معمولاً مرگ در آن‌ها رخ می‌دهد، واقع شود.

The truth is that death is one and its cause is also one, namely, the termination of the ajāl, and that it is Allah  alone who causes death and the direct cause bringing about death is Allah . That is because for something to be correctly considered as a cause, it must always produce the effect, and the effect should not result except only by its cause. This is contrary to the condition which is a particular condition with related circumstances under which something usually takes place but which may also fail to transpire and not take place. For instance, life is the cause of movement in animals, when life exists within them movement can be perceived with in them. When life is absent the movement is absent as well. Also for example, energy is the cause of the motor being set in motion. When the energy is present the motor starts, without energy there is no motion. This is contrary to the rain in relation to the cultivation of crops. It is one of the conditions in which plants grow but it is not the cause. That is because rain allows crops to grow, but it may rain and there are no crops. Crops may grow due to only the moisture being retained by the land like the cultivation in the summer which grows without any rain. Similarly, even after the existence of plague or someone having being shot but death might not occur. Death may occur without the presence of any of these things under which death usually takes place.

کسی که اسباب مرگ را دنبال می‌کند و خود مرگ را دنبال می‌کند، می‌تواند از روی واقعیت، از این امر مطمئن شود. پس خواهد یافت که این چیزها — که مرگ معمولاً از آنها ناشی می‌شود — موجودند، اما مرگ ناشی نمی‌شود. یا ممکن است مرگ بدون حضور هیچ‌یک از این چیزها رخ دهد. برای نمونه، ممکن است کسی با چاقو به‌طور کشنده‌ای زخمی شود و همهٔ پزشکان اتفاق‌نظر داشته باشند که این زخم کشنده است. سپس کسی که زخم خورده نمی‌میرد، بلکه زخمش التیام می‌یابد و بهبود می‌یابد. مرگ همچنین ممکن است بدون هیچ علت آشکاری رخ دهد، مثلاً اگر قلب کسی ناگهان از تپیدن بایستد، بی‌آنکه پس از بررسی دقیق، ماهیت وضعیتی که قلب در آن از کار افتاده برای پزشکان روشن شده باشد. چنین حوادثی بسیار است و برای پزشکان شناخته‌شده است. بیمارستانِ بسیاری در جهان شاهد هزاران چنین حادثه‌ای است. ممکن است چیزی رخ دهد که معمولاً و قطعاً به مرگ می‌انجامد، اما آن شخص نمی‌میرد، و مرگ ممکن است ناگهان و بی‌هیچ علت آشکاری فرا رسد. از همین رو پزشکان می‌گویند: برای فلان بیمار، بنا بر آموزه‌های پزشکی هیچ کاری نمی‌توان کرد، با این حال ممکن است بهبود یابد، اما این امر فراتر از دانش ماست. و می‌گویند: فلان شخص در هیچ خطری نیست و بهبود خواهد یافت، اما دورهٔ خطر را پشت سر می‌گذارد و سپس وضعیتش ناگهان وخیم می‌شود و می‌میرد. همهٔ اینها واقعیت‌هایی است که مردم و پزشکان آنها را دیده و درک کرده‌اند. آنها به روشنی نشان می‌دهند که این چیزهایی که مرگ از آنها پدید می‌آید، علل مرگ نیستند. زیرا اگر علل مرگ بودند، هرگز شکست نمی‌خوردند (و به‌طور مداوم مرگ را پدید نمی‌آوردند) و مرگ به سبب هیچ علت دیگری رخ نمی‌داد، یعنی مرگ بدون علت قابل مشاهده روی نمی‌داد. صرف شکست آنها در ایجاد مرگ، حتی یک بار، و صرف وقوع مرگ بدون این علل، حتی یک بار، به‌قطع نشان می‌دهد که اینها علل مرگ نیستند، بلکه شرایطی هستند که مرگ در آنها رخ می‌دهد. حقیقی سبب مرگ، جو اثر را پیدا کرتا ہے، کوئی اور چیز ہے، نہ کہ یہ (امور)۔ یہ کہا جا سکتا ہے کہ ہاں، وہ چیزیں جو واقع ہوتی ہیں اور جن میں موت واقع ہوتی ہے عموماً اسباب نہیں بلکہ حالات (شرائط) ہیں، کیونکہ وہ موت کا باعث نہ بھی بنیں، تاہم ایسے اسباب بھی ہیں جو دیکھے اور محسوس کیے جاتے ہیں اور جن سے موت یقینی طور پر واقع ہوتی ہے اور اس کا واقع ہونا ناکام نہیں ہوتا، پس یہی موت کا سبب ہے۔ مثال کے طور پر گردن کاٹ کر سر جدا کر دینا یقینی طور پر اور بلا شبہ موت کا باعث بنتا ہے۔ جب دل کی دھڑکن رک جاتی ہے تو موت یقینی طور پر، بلاشبہ واقع ہو جاتی ہے۔ یہ اور اسی طرح کی دیگر مثالیں، انسانی جسم کے وہ اعضاء جن سے موت یقینی طور پر واقع ہوتی ہے، موت کا سبب ہیں۔ ہاں، گردن پر ضرب لگانا موت کے حالات میں سے ایک ہے، نہ کہ موت کا سبب، اور دل میں چھری گھونپنا بھی موت کے حالات میں سے ایک ہے، مگر وہ موت کا سبب نہیں، اور اسی طرح دیگر امور۔ لیکن سر جدا کرنا اور دل کی دھڑکن کا رک جانا موت کا سبب ہے۔ تو ہم یہ کیوں نہیں کہتے کہ یہی موت کا سبب ہے؟

The one who follows the things from which death occurs and the one who follows death itself can be sure of this from the reality. So he will find that these things - from which death normally results - are present but death does not result. Or death might occur without the presence of any of these things. For example, a person might be fatally stabbed with a knife and all the doctors agree that it is fatal. Then the one stabbed does not die, rather his wound heals and he gets better. Death might also occur without any apparent cause, for instance if someones heart suddenly stops beating without the nature of the condition in which the heart stopped being clear to the doctors after a detailed investigation. Such incidents are many which are known to the doctors. Many a hospital in the world bears witness to thousands of such incidents. Something may happen which usually and definitely leads to death but then the person does not die, and death may occur suddenly without any apparent cause. That is why the doctors say: for so-and-so patient nothing can be done according to medical teaching, however he may get better but this is beyond our knowledge. And they say: so-and-so is not under any risk and he will recover, but he passes the danger period and then his situation suddenly deteriorates and he dies. All of these are realities witnessed and sensed by the people and doctors. They clearly indicate that these things from which death takes place are not causes of death. Since if they were the causes of death they would not fail (to cause death consistently) and death would not occur due to any other cause, that is, death would not occur without a perceptible cause. By their mere failure to cause death even if it is once and by the mere occurance of death without these causes even if only once, indicates definitely that they are not the causes of death but rather circumstances in which death occurs. The true cause of death which produces the effect is something else and not that. It might be said: yes, these things which take place and in which death takes place are usually circumstances and not causes because they may fail to result in death, however there are causes which are seen and sensed from which death definitely takes place and it does not fail to take place, so that is the cause of death. For example, cutting the neck and removing the head from it definitely results in death, and without fail. When the heartbeat stops death definitely occurs, without fail. These and other such examples of parts of the human body, from which death definitely occurs, are the cause of death. Yes, striking the neck is one of the circumstances of death but not a cause of death and stabbing the heart with a knife is one of the circumstances of death but it is not the cause of death and so forth. But decapitation and the stopping of a heartbeat is a cause of death. So why do we not say that this is the cause of death?

این پاسخ آن است که جدا شدن گردن و برداشته شدن سر از بدن، از خود شخص رخ نمی‌دهد؛ نه از خود گردن و نه از خود سر. این کار جز با یک عامل بیرونی واقع نمی‌شود. بنابراین درست نیست که بگوییم بریدن گردن علت است. بلکه علتِ مظنون، آن چیزی است که بریدن را انجام داده، نه خود بریدن؛ زیرا بریدن خودبه‌خود رخ نداده، بلکه از عاملی بیرونی ناشی شده است. به همین ترتیب، ایستادن ضربان قلب نیز خودبه‌خود رخ نداده، بلکه حتماً عاملی بیرونی در کار بوده است. پس درست نیست که بگوییم ایستادن ضربان قلب علت است؛ بلکه آنچه قلب را از کار انداخته، علت مظنونِ مرگ است، نه خود ایستادن قلب، زیرا مرگ نیز خودبه‌خود رخ نداده، بلکه از عاملی بیرونی ناشی شده است. بنابراین ممکن نیست که جدا شدن سر و ایستادن ضربان قلب خود علت مظنونِ مرگ باشند. هیچ علت مظنونی برای مرگ وجود ندارد، جز همان عامل بیرونی.

The answer to this is that cutting the neck and removing the head from the body does not occur from the person; it does not occur from the neck itself or the head. It does not happen except by an external factor. It is then not correct to say that severing the neck is a cause. Rather the suspected cause is the thing that did the cutting and not the cutting itself because the cutting did not occur on its own but from an external factor. Similarly, the stopping of the heart beat did not occur by itself rather there must have been an external factor. It is not correct therfore to say that the stopping of the heartbeat is a cause; rather what caused the heart to stop is suspected of being the cause of death and not the stopping of the heart itself because death did not occur by itself but from an external factor. So it is not possible that decapitation and the stopping of the heartbeat can themselves be suspected of being the cause of death. There is no suspected cause of death except the external factor.

و علاوه بر این، الله ﷻ در اشیاء صفاتی آفریده است. هنگامی که آن صفت غایب باشد، اثرش نیز دیگر وجود ندارد. هیچ صفتی بدون وجود شیئی که از صفات آن است، وجود نخواهد داشت. برای نمونه، الله در چشم صفت بینایی، در گوش صفت شنوایی، در اعصاب صفت احساس، در آتش صفت سوزاندن و در لیمو صفت ترشی را آفریده است، و همین‌گونه. صفت یک شیء، نتیجه طبیعی وجود آن است. این امر شبیه ویژگی‌ها و خصوصیات است. مثلاً آب، یکی از خصوصیات طبیعی آن سیالیت است و از صفات آن این است که تشنگی را برطرف می‌کند. موتور، برای نمونه، یکی از خصوصیات طبیعی آن حرکت است و از صفات آن گرما است. قلب، یکی از خصوصیات طبیعی آن تپش است و از صفات آن زندگی است. بنابراین، برطرف کردن تشنگی، گرما و زندگی، خصوصیات طبیعی شیء هستند، هرچند از صفات آن به شمار می‌روند. وجود یک صفت در شیء، علت آن کنشی نیست که اثر آن است. از این‌رو، غیبت یک صفت نیز علت غیبت آن کنشی نیست که اثر آن است. این به آن دلیل است که وجود صفت سوزندگی در آتش برای ایجاد سوزش کافی نیست، پس نمی‌تواند علت سوزش به شمار آید، زیرا وجود صفت سوزندگی در آتش، علتی برای پدید آوردن سوزش نیست. بنابراین، غیبت صفت سوزندگی در آتش علت غیبت سوزش نیست. به همین ترتیب، وجود صفت زندگی در قلب برای پدید آوردن زندگی کافی نیست. این صفت برای علت بودن زندگی مناسب نیست، زیرا وجود صفت زندگی علتی برای پدید آوردن زندگی نیست. از این رو، غیبت صفت زندگی از قلب علت غیبت زندگی نیست. بر این اساس، نباید گفت که نابودی یک شیء، علت نابودی صفات آن است. بلکه علت زوال صفت شیء، امری است خارج از خود شیء که صفتش را می‌برد و شیء را بدون صفتش نگه می‌دارد، یا خود شیء را نابود می‌کند و صفتش با آن از میان می‌رود. پس آنچه صفت را از میان برده، یا شیء را همراه با صفتش نابود کرده، علت زوال صفت است، و خود شیء علت زوال صفتش نیست. بنابراین، از این جهت نیز، یعنی از این دیدگاه که حیات صفتِ حضور سر بر بدن و صفتِ ضربان قلب است، نباید گفت که جدا کردن سر از گردن علت مرگ است، یا که از کار افتادن ضربان قلب علت مرگ است. بلکه علت مظنون، آن چیزی است که صفت را از گردن با جدا کردنش، و از قلب با متوقف کردنش، برداشته است. نه بریدن گردن و نه توقف قلب. پس آسیب دیدن عضو، یعنی بریدن گردن یا توقف ضربان قلب، علت حقیقی مرگ نیست. زیرا آسیب رسیدن به عضو جز به واسطه‌ی امری خارجی ممکن نیست، و چون حیات یکی از صفات آن است، یعنی عضو، جز با عاملی خارجی که آن را، یعنی صفت را، بردارد، یا عضو را و همراه با آن صفتش را بردارد، زایل نخواهد شد. همچنین، علت مرگ، عامل خارجی هم نیست، زیرا به دلیل عقلی و بر پایه‌ی واقعیت ثابت شده که ممکن است عامل خارجی رخ دهد اما مرگ واقع نشود. ممکن است مرگ رخ دهد بی‌آنکه این عامل خارجی محقق شده باشد، در حالی که علت باید بی‌تخلف معلول را به دنبال داشته باشد. پس چیزی باقی نمی‌ماند جز اینکه علت حقیقی مرگ، که قطعاً معلولش یعنی مرگ را پدید می‌آورد، غیر از این امور است.

Furthermore, Allah  has created attributes in things. When the attribute is absent then its effect is no more. There will be no attribute without the presence of the object, which is part of its attributes. For example, Allah  created in the eye the attribute of sight, in the ear the attribute of hearing, in the nerves the attribute of sensation, in fire the attribute of burning and in lemon the attribute of sourness and so forth. The attribute of an object is the natural result of its existence. It is similar to the characteristics/features. For example water, one of its natural charateristics is liquidity and part of its attributes is that it quenches thirst. The motor, for example, one of its natural charateristics is motion and part of its attribute is heat. The heart, one of its natural characteristics is palpitation and part of its attribute is life. Thus quenching thirst, heat and life are the natural characteristics of the object though they are part of its attributes. The presence of an attribute in an object is not the cause of the action which is its effect. Therefore the absence of an attribute is not the cause of the absence of the action which is its effect. This is because the presence of the attribute of buring in fire is not sufficient to produce burning, so it cannot serve as a cause for burning since the presence of the attribute of burning in fire is not a cause for bringing about burning. Therefore, absence of the attribute of burning in fire is not the cause for the absence of burning. Likewise, the presence of the attribute of life in the heart is not enough to produce life. It is not suitable as a cause for life, since the presence of the attribute of life is not a cause for producing life. Therefore, the absence of the attribute of life from the heart is not the cause of the absence of life. Accordingly, it should not be said that the disappearance of an object is the cause of the disapperance of its attributes. Rather the cause of the disappearance of the object's attribute is a thing that is external to the object itself, (which) makes its attribute go and retains the object devoid of its attribute, or makes the object itself disappear and its attribute with it. Thus, the thing which made the attribute disappear, or the object disappear with it its attribute, is the cause of the disappearance of the attribute, and the object itself is not the cause for the disappearance of its attribute. Therefore, from this angle also, that is, from the angle that life is an attribute of the presence of the head on the body and it is an attribute of the heartbeat, it should not be said that removing the head from the neck is the cause of death or that the stopping of the heartbeat is the cause of death. Rather the suspected cause is what removed the attribute from the neck by removing it and from the heart by stopping it. It is not the cutting off of the neck or the stopping of the heart. Therefore, damaging a limb, that is, cutting the neck or stopping the heart beat, is not the true cause of death. Because it is impossible for any damage to occur to the limb except by an external factor, and because life is one of its attributes - that is, the limb - it will not go except by an external factor which will remove it - that is, the attribute - or it will remove the limb and with it its attribute. Similarly, the cause of death is not the external factor because it has been proven rationally and from the reality that the external factor may occur but death does not take place. Death may occur without this external factor taking place whilst to be a cause, the effect must invariably result. Thus nothing remains (to be said) except that the true cause of death which definitely produces the effect, which is death, is other than these things.

ذهن نمی‌تواند به این علت حقیقی هدایت شود، زیرا نمی‌توان آن را از طریق ادراک حسی سنجید؛ از این رو، الله باید ما را از آن آگاه کند و این دانش دربارهٔ علت واقعی مرگ را با دلیلی که از نظر صحت سند و معنا قطعی است برقرار سازد تا بتوانیم به آن ایمان بیاوریم، زیرا این امر از مسائل اعتقادی است که جز با دلیل قطعی ثابت نمی‌شود. الله در آیات متعددی به ما خبر داده که علت مرگ، پایان یافتن مدت عمر [اجل] است و این الله است که مرگ را پدید می‌آورد. بنابراین مرگ به‌ناچار و بی‌تردید بر اثر (پایان یافتن) اجل رخ می‌دهد. پس اجل علت مرگ است و کسی که مرگ را پدید می‌آورد الله است؛ او کسی است که عمل مردن را به وقوع می‌رساند. این امر در آیات متعددی ذکر شده است. او ﷻ می‌فرماید،

The mind is not able to be guided to this true cause because it cannot be assessed through sense perception, therefore Allah  must inform us of it and establish this knowledge about the real cause of death with an evidence which is definite in authenticity and meaning so that we can believe it, because that is (a matter) related to the beliefs which are not proven except by the definitive evidence. In numerous ayāt Allah  has informed us that the cause of death is the termination of the life-span [ajāl] and that it is Allah  who causes death. So death occurs inevitably due to the (termination of the) ajāl without fail. So the ajāl is the cause of death and the one who causes death is Allah ; He is the one who actuates the act of death. This has been mentioned in numerous ayāt. He  says,

یعنی او مرگ را برای مدتی معین و زمانی مقرر کرده است که معلوم است و نه به تأخیر می‌افتد و نه پیش می‌افتد. او می‌فرماید:

That is, he has decreed death for an appointed period and set time which is known and which cannot be delayed or advanced. He  says,

یعنی او همان کسی است که وقتی جان‌ها می‌میرند، مرگ آن‌ها را پدید می‌آورد، و از این رو او همان است که چیزی را که جان‌ها به واسطه‌ی آن زنده‌اند، از ایشان می‌ستاند. او می‌فرماید:

That is, He  is the one who causes the souls’ death when they die, and so He  is the one who takes away the thing by which they have life. He  says,

یعنی او است که آفرینش و پدیدآوردن زندگی را آغاز می‌کند، و او است که کارِ مرگ و وقوع آن را آغاز می‌کند. او می‌فرماید:

That is, He  is the one who initiates the creation and bringing about of life and He  is the one who initiates the act and occurrence of death. He  says,

اللہ نے کافروں کے قول کے جواب میں یہ فرمایا ہے۔ آیت یوں ہے،

Allah  has said this in response to the saying of those who disbelieved. The ayah reads,

یعنی امر در دست الله است. او ممکن است به مسافر یا جنگجو اجازه زندگی دهد، اما کسی را که در خانه‌اش اقامت دارد و نشسته است، بمیراند، هرگونه که بخواهد. او می‌فرماید،

That is, the matter is in the hands of Allah . He may allow the traveller or fighter to live but cause the one residing and sitting in his house to die as He  wills. He  says,

یعنی هر کجا که باشید، مرگ شما را فرا خواهد گرفت، حتی اگر در دژهای استوار باشید. او می‌فرماید،

That is, wherever you may be, death will catch you even if you are in strong fortresses. He  says,

این پاسخی است به کفار. الله می‌فرماید که آنان به سوی پروردگارشان بازمی‌گردند، پس هنگامی که فرشتهٔ مرگ را برای گرفتن روحشان می‌فرستد، آنان را می‌میراند. آیه چنین است:

This is in answer to the kuffar. Allah  is saying that they will return to their Lord, so He  will make them to die when He  sends the angel of death to take their rūh. The ayah reads,

یعنی، آنان روحِ شما را می‌گیرند، پس مرگ در لحظه‌ای رخ می‌دهد که روح گرفته می‌شود۔ او می‌فرماید،

That is, they take your rūh, so death takes place when the rūh is taken. He  says,

یعنی، آن مرگی که از آن می‌گریزید و فرار می‌کنید و جرئت آرزوی آن را ندارید، از ترس اینکه باید با پیامدهای شوم کفرتان روبه‌رو شوید، از آن نخواهید گریخت، بلکه قطعاً به دیدار شما خواهد آمد. او می‌فرماید،

That is, the death from which you flee and run away from and which you do not have the courage to wish for, fearing that you will have to face the evil consequences of your kufr, you will not elude it but it will definitely meet you. He  says,

یعنی، هنگامی که مدت عمری که الله مقرر کرده است به پایان برسد، نه یک لحظه می‌توان آن را به تأخیر انداخت و نه یک لحظه پیش انداخت. او «ساعت» را به‌عنوان نمایندهٔ کوچک‌ترین مقدار زمان گفته است. او می‌فرماید:

That is, when the life-span which Allah  has decreed comes to a stop, it cannot be delayed or advanced for an instant. He  said ‘hour’ as being representative of the smallest amount of time. He  says,

یعنی ما مرگ را برای شما مقرر داشته‌ایم و روزی را میان شما به اندازه‌ها و شیوه‌های گوناگون و متفاوت تقسیم کرده‌ایم، بر حسب آنچه اراده‌ی ما اقتضا کرده است، به‌طوری که عمرهایتان یا دراز است یا کوتاه یا میانه. این آیات و دیگر آیاتی که از اصالت و معنایی قطعی برخوردارند و تنها یک معنا را می‌رسانند، یعنی اینکه خداوند است که حقیقتاً زنده می‌کند و می‌میراند، بی‌آنکه هیچ علت و معلولی در میان باشد، و اینکه انسان جز با پایان یافتن اجل خویش نمی‌میرد، نه به سبب اوضاع و شرایطی که مرگ در آن رخ می‌دهد و او آن را علت مرگ می‌پندارد. پس علت مرگ تنها پایان یافتن مدت عمر است، نه اوضاع و شرایطی که مرگ در آن واقع شده است. نباید گفت که مرگ از حیث آفرینش به خداوند نسبت داده می‌شود، و اما آغاز آن، پس از سوی انسان‌ها یا علل‌هایی است که مرگ از آن‌ها پدید آمده است، مانند فرموده‌ی او:

That is, we have decreed death for you and divided the allocation of provision between you in different and disparate measures as dictated by our Will so your ages differ in being long, short or medium. These and other verses which are of definite authenticity and meaning and indicate only one meaning, namely, that Allah  is the one who actually gives life and causes death, without the presence of any causes or effects, and that man does not die except by the termination of his ajal, and not due to the circumstances in which it occurred, which he thinks is the cause of the death. So the cause of death is the termination of the life-span only and not the circumstances in which the death occurred. It should not be said that death is attributed to Allah  in terms of creation. As for its initiation, that is by human beings or the causes from which the death resulted, such as His  saying,

و،

And,

و

And

این را نمی‌توان گفت، زیرا در اینجا قرائنی وجود دارد که آغاز کنش را از الله به انسان منصرف می‌کند؛ و این موجب می‌شود که معنا چنین باشد: الله پرتاب کردن، گشوده شدن قلب به اسلام، تنگی قلب، هدایت و گمراهی را آفریده است، اما کسی که در واقع این‌ها را آغاز می‌کند الله نیست بلکه انسان است. این قرائن هم عقلی‌اند و هم شرعی. گفته‌ی او ﴿تو پرتاب کردی﴾ [رَمَیْتَ] به این معناست که پرتاب از پیامبر ﷺ سرچشمه گرفته است، و نیز از آن رو که کیفر گمراهی و پاداش هدایت به اسلام، دلیل بر وجود اختیار در انسان است که می‌تواند اسلام یا کفر را برگزیند. این نشان می‌دهد که آغازگر کنش انسان است. اگر الله آغازگر می‌بود، پاداش یا کیفری به انسان نمی‌داد. همچنین از راه حس قابل درک و فهم است که پیامبر ﷺ همان کسی است که پرتاب کرده، و این انسان است که با به‌کار بردن درست عقل خود هدایت می‌یابد و با به‌کار نبردن عقل یا به‌کار بردن نادرست آن گمراه می‌شود. این با مرگ تفاوت دارد. هیچ دلیلی وجود ندارد که آغاز مرگ از کسی جز الله باشد و بدون پایان یافتن اجل رخ دهد. پس ثابت می‌شود که برای مرگ هیچ علت محسوسی وجود ندارد، و نیز هیچ متن شرعی که معنای آیات را از ظاهر روشنشان منحرف کند، یا قرینه‌ای که نشان دهد آغازگر مرگ غیر از الله است، در کار نیست. بنابراین آیات بر همان معنای صریحی که با آن آمده‌اند باقی می‌مانند، طبق دلالت زبان عربی و شرع، یعنی اینکه آغازگر مرگ الله است.

This cannot be said because here there are indications [qara'in] which divert the initiation of action from Allah  to the human being, which makes the meaning to be that Allah  created the throwing, opening of the heart to Islam, the constriction of the heart, guidance and misguidance. But the one who actually initiates these is not Allah  but the human being. These indications are rational and shar’i. His saying ‘you threw [ramayta]’ means that the throwing originated from the Messenger  , and because the punishment for going astray and reward for being guided by Islam indicates the presence of choice on the part of the human being, who can choose Islam or kufr. This indicates that the one who intiates action is the human being. If Allah  was the initiator then He  would not have rewarded or punished the human being. Also, it is sensorially perceivable and comprehendable that the Messenger  is the one who threw, and that it is the human being who finds guidance by using his mind in the correct manner and it is the human being who goes astray by not using his mind or using it in an incorrect manner. This is contrary to death. There is no indication that the intiation of death comes from anyone other than Allah  and that it occurs without the termination of the ajal. It is established then that there is no sensed cause for death, nor is there a shar’i text which diverts the meanings of verses from their clear meaning, or an indication which shows that the initiator of death is other than Allah . Thus the verses remain on the explicit meaning they came with according to the indication of the Arabic language and the shar’, namely, that the one who intiates death is Allah .

از مجموع آنچه گفته شد روشن می‌شود که دلیل عقلی نشان می‌دهد آن اموری که معمولاً مرگ در پی آنها رخ می‌دهد، اسباب (علل) نیستند، بلکه شرایط (اوضاع و احوال) هستند. علت حقیقی چیز دیگری است و آن قابل حس نیست. دلیل شرعی نیز ثابت می‌کند که این اموری که مرگ از آنها پدید می‌آید، نه خود مرگ‌آورند و نه علت مرگ. آیات قطعی‌الدلالة نشان داده‌اند که علت مرگ، پایان یافتن اجل است، و کسی که مرگ را پدید می‌آورد، الله است.