۳.۲ خط قرآنی
3.2 The Qur’ānic Script
رسم قرآن توقیفی است و مخالفت با آن جایز نیست. دلیل بر این امر آن است که پیامبر ﷺ کاتبانی داشت که وحی را مینوشتند و آنان واقعاً قرآن را بر اساس این رسم مینوشتند و رسول الله ﷺ نوشتن آنان را تأیید میکرد. دوران پیامبر ﷺ با قرآنی به پایان رسید که به همان رسم بود و هیچ تغییر و تبدیلی در آن رخ نداد. با آنکه صحابه ﷺ قرآن را نوشتند، از هیچکس روایت نشده که با این نوشتار مخالفت کرده باشد، تا آنکه عثمان ﷺ خلیفه شد و صحیفههایی را که نزد حفصه ﷺ، امّالمؤمنین، محفوظ مانده بود، بر اساس همان رسم به مصحفها نسخهبرداری کرد و دستور داد که هر مصحف باقیمانده سوزانده شود. آنچه نیز از رسم قرآنی برمیآید و با رسم خط عربی در دیگر کتابها متفاوت است، این انحراف از رسم عربی است، و برای آن هیچ دلیلی جز توقیفی بودن شکل این رسم و نه قراردادی بودن آن نمیتواند وجود داشته باشد. برای نمونه پرسیده نمیشود که چرا واژه «الربا» در قرآن با حروف واو و الف نوشته شده و نه با حروف یاء و الف. همچنین پرسیده نمیشود که چرا در واژه «مئة» الفی اضافه است اما در واژه «فئة» نیست، چرا یاء اضافه در واژههای «بئايكم» و الف اضافه در واژه «سعوا» در سوره حج وجود دارد اما در واژه «سعوا» در سوره سبأ نیست. چرا الف به واژه «اتوا» افزوده شده اما در «اتوا» در سوره فرقان نیست. الف به واژه «آمنوا» افزوده شده اما در واژههای «باءوا»، «جاءوا» و «فاءوا» در قرآن نیست. در واژه «يعفو الذي» افزوده شده اما در واژه «يعفوا عنهم» در سوره نساء نیست. همچنین نباید گفته شود که حذف برخی حروف در برخی واژهها چه معنایی دارد اما در واژههای مشابه آنها حذف نشده است. این مانند حذف الف از واژه «قرآن» در سوره یوسف و زخرف است، در حالی که در جاهای دیگر الف آن حفظ شده، و نگه داشتن الف پس از واو در واژه «سماوات» در سوره فصلت است، در حالی که در جاهای دیگر حذف شده است. چرا الف در کلمهٔ «المعاد» در سورهٔ القصص حفظ شده، اما در همین کلمه در سورهٔ الأنفال حذف شده است؟ و همچنین چرا الف در کلمهٔ «سراجاً» در هر جایی از قرآن که این کلمه آمده وجود دارد، جز در سورهٔ الفرقان؟ این تفاوت در نگارش یک کلمه میان یک سوره و سورهٔ دیگر، با وجود اینکه هیچ تفاوتی در معنا نیست، آشکارا نشان میدهد که این امر به شنیدن کلمات وابسته است و نه به اجتهاد یا فهم آنها. و هر چیزی که به خودِ شنیدن وابسته باشد، توقیفی است. همچنین، گزارش شده که در ترتیب سورههای قرآن (فصلها) اختلافی وجود داشته، اما هیچ گزارشی از اختلاف در رسم قرآنی نسبت به رسمی که در حضور رسول خدا ﷺ ثبت شده، در دست نیست. و در ترتیب آیات (جملهها) قرآن نیز هیچ اختلافی گزارش نشده است، که این نشان میدهد رسم قرآنی توقیفی است. این امر از تأیید رسول خدا ﷺ نسبت به این نگارش، از اجماع صحابه ﷺ در این مسئله، و از وجود تفاوت در نگارش یک کلمه میان یک سوره و سورهٔ دیگر با وجود یکسان بودن لفظ و معنا، روشن است. همهٔ اینها دلیلی روشن است بر اینکه خطی که مصحف با آن نوشته شده، خط توقیفی است و باید بیکموکاست از آن پیروی شود. نوشتن مصحف با هر خط دیگری ممنوع است. اینکه رسول خدا ﷺ درسناخوانده بود، در این مسئله ملاک قرار نمیگیرد؛ زیرا ایشان کاتبانی داشتند که مینوشتند و شکل حروف را برای ایشان توصیف میکردند، و نباید فراموش کرد که طبق برخی احادیث، ایشان شکل حروف را میشناختند. کاتبان ایشان همچنین نامههایی به خط عربی معمول به جانب پادشاهان و بزرگان مینوشتند که ایشان میفرستادند، و این خط با خطی که قرآن در هنگام نزول با آن نوشته میشد متفاوت بود. با این حال، الزام به پیروی از رسم عثمانیِ قرآن تنها مربوط به نوشتن مصحف است. اما نوشتن قرآن بهصورت نقلقول، یا برای مقاصد آموزشی، یا به هر دلیل دیگر، جایز است؛ زیرا تأیید پیامبر ﷺ و اجماع صحابه تنها در مورد مصحف است، نه چیز دیگر. در این مسئله قیاس راه ندارد، چراکه این امری توقیفی است و علت ( illah) ندارد.