Bu çağrışımın kesinlikle hiçbir dayanağı yok. Övülen adam tek bir mızrak darbesiyle iki atlıyı delmedi; bu soruyu soran da olmadı; bir mil uzunluğundaki atlı birliğini delmesi de mümkün değil. Bu anlamlar, sözcükleri açıklayıp resmetmek içindir.
Fikre (düşünceye) gelince: Sözcüklerin gösterdiği anlam gerçekte var ve duyularla algılanabiliyor ya da akıl tarafından tasavvur edilebiliyor, yani duyularla algılandığı için inanılan bir şey olarak kavranabiliyorsa, bu anlam onu duyan, tasavvur eden ya da buna inanan kişi için bir kavramdır. Ancky kendisine söylenen ya da okunan cümlelerin anlamını anlayabilse bile, bunu duymayan ya da tasavvur etmeyen biri için kavram değildir. Bu yüzden insan, konuşmayı ister okusun ister dinlesin, akılcı bir tutumla karşılamak zorundadır. Yani cümlelerin anlamlarını, yazarın ya da konuşanın istediği ya da kendisinin istediği gibi değil, o anlamların gösterdiği şekliyle kavramalıdır. Aynı zamanda bu anlamların gerçekliğini zihninde öyle idrak etmelidir ki, onları tanıyabilsin ve bu anlamlar kavrama dönüşsün.
Dolayısıyla kavramlar, zihnin gerçekliğini idrak ettiği anlaşılır anlamlardır; bu gerçeklik ister zihnin dışında var olan algılanabilir bir gerçeklik olsun, ister algılanabilir gerçekliğe dayanarak dışarıda var olduğu kabul edilen bir gerçeklik olsun. Kelime ve cümlelerin bu anlamlarının dışında kalan her şeye "kavram" denmez; o yalnızca bilgidir.
This connotation is absolutely non-existent. The man praised did not pierce two horsemen with a single strike of his spear, nor did anyone ask this question, nor is it possible for him to pierce a mile of horsemen, these meanings illustrate and explain the words. As for the meaning of fikr (thought), if the meaning indicated by the words exists in reality and is sensorially perceivable or conceivable by the mind as something that is sensed and thus believed in, this meaning is a concept for the person who senses it, or conceives and believes in it. It is not a concept for anyone who does not sense it or conceive it although he may understand the meanings of the sentence said to him or read by him. Hence it is imperative for one to receive or approach speech, whether he reads or hears it, in an intellectual manner. That is, he must understand the meanings of sentences as they indicate and not as the writer or speaker, or even he himself wants them to be. At the same time, he must comprehend the reality of these meanings in his mind in a manner that he can identify them such that these meanings become concepts. Therefore, concepts are the comprehensible meanings whose reality is comprehended by the mind, whether it is a perceivable reality existing outside the mind or one that is accepted on the basis of perceivable reality as existing outside it. Anything apart from these meanings of words and sentences is not termed as a ‘concept’, it is mere information.
Kavramlar, gerçekliğin bilgiyle rabt'ı (ilişkilendirilmesi) ya da bilginin gerçeklikle ilişkilendirilmesi ve bu ilişkilendirme gerçekleştiğinde bilgi ile gerçekliğin üzerine dayandığı esas ya da esaslara uygun olarak bu oluşumun (kavramların) kristalleşmesiyle oluşur; yani gerçekliği ve bilgiyi ilişkilendirdiğinde kişinin gerçeklik ve bilgiyi anlayış ve kavrayışına göre oluşur. Böylece kişi, kelimeleri ve cümleleri anlayıp anlamları ve tespit edilen gerçekliklerini kavradığı ve bu gerçeklik hakkında hüküm verdiği bir 'akliyye (zihniyet) kazanır. Dolayısıyla 'akliyye, şeyleri kavrama ya da anlama biçimidir. Başka bir ifadeyle, bir gerçekliğin bilgiyle ilişkilendirilmesi ya da bilginin gerçeklikle ilişkilendirilmesi biçimidir; bunu tek bir esasa ya da belirlenmiş esaslara göre değerlendirerek yapar. Buradan İslami zihniyet, Komünist zihniyet, Kapitalist zihniyet, Anarşist zihniyet ve Monoton zihniyet gibi zihniyetlerdeki ayrılıklar doğar. Böylece denilebilir ki bu mefahim (kavramlar), insanın kavradığı gerçeklik karşısındaki davranışını ve ona yönelimini, onu kabul edip reddetmesini belirler ve onda belirli bir eğilim ile özel bir zevk oluşturur.
Concepts are formed by the rabt (association) of the reality with information or the association of information with the reality and by the crystallisation of this formation (of concepts) in accordance with the basis or the bases upon which the information and reality are considered when their association takes place i.e, in accordance with one’s understanding and comprehension of the reality and the information when he associates them. Thus, a person acquires an ‘aqliyya (mentality) by which he understands words and sentences and comprehends meanings and their identified reality and gives judgement upon it (i.e the reality). Therefore, the ‘aqliyya (mentality) is the mode of comprehending or understanding things. In other words, it is the way how a reality is associated with the information or information is associated with the reality, by considering it upon one basis or specified bases. From here stems the divergence in mentalities such as the Islamic mentality, the Communist mentality, the Capitalist mentality, the Anarchist mentality and the Monotonous mentality. Thus it can be said that these mafahīm (concepts) determine the conduct of man towards the comprehended reality and his inclination towards it, its acceptance or rejection and they build in him a particular inclination and a specific taste.
Mayl (çoğulu: muyul) (eğilimler), insanı, kendisinin tatmin edeceğine inandığı nesneler hakkında sahip olduğu mefahim (kavramlar) ile bağlantılı olarak tatmine yönelten arzulardır. Bu eğilimler, insanı içgüdülerini ve organik ihtiyaçlarını karşılamaya iten hayati enerjinin ve bu enerji ile (sahip olduğu) mefahim (kavramlar) arasındaki bağlantının sonucudur. Yalnızca bu eğilimler insanın nefsiyyesini (yapısını) oluşturur; yani insanın nefsiyyesi, hayat hakkında sahip olduğu mefahim (kavramlarla) bağlantılı içgüdüsel dürtülerle şekillenir. Nefsiyye, içgüdülerin ve organik ihtiyaçların tatmininin biçimini belirleyen kipliktir. Başka bir ifadeyle, tatmine yönelik dürtülerin, kişinin taşıdığı mefahim (kavramlar) ile bağlandığı biçimdir. Nefsiyye, her insanın içindeki arzuları ile hayat hakkındaki mefahimi arasındaki ilişkinin ve içgüdülerini ve organik ihtiyaçlarını tatmin edecek maddi nesneler hakkında sahip olduğu mefahimin bir bileşimidir.
As for the mayl (Pl: muyul) (inclinations), they are the desires that motivate man towards satisfaction in association with the mafahīm (concepts) he holds about the objects he believes that will provide satisfaction of his desires. These inclinations are the outcome of the vital energy that pushes man to satisfy his instincts and organic needs and the association between this energy and the mafahīm (concepts) (he carries). These inclinations alone form the nafsiyya (disposition) of man i.e. man’s nafsiyya (disposition) is formed by his instinctual drives associated with the mafahīm (concepts) he holds about life. The nafsiyya (disposition) then is the mode which determines the satisfaction of instincts and organic needs. In other words, it is the mode whereby the drives toward satisfaction are linked with the mafahīm (concepts) one carries. It is a combination of the relationship (inside each human being) between his desires and his mafahīm (concepts) about life, and the mafahīm (concepts) he holds about those material objects that will satisfy his instincts and organic needs.
Kişiliği (şahsiyyah) oluşturan, işte bu (yukarıda anlatılan) 'akliyye (zihniyet) ve nefsiyye (eğilim)dir. Her ne kadar 'akıl ya da kavrayış insanda doğuştan vardır ve her insanda kesinlikle mevcutsa da 'akliyyenin (zihniyetin) oluşumu insanın eylemiyle gerçekleşir. Benzer şekilde, her ne kadar eğilimler (müyül) insanda doğuştan vardır ve her insanda kesinlikle mevcutsa da nefsiyyenin (eğilimin) oluşumunu insan gerçekleştirir. Bilgi ve gerçekliğin üzerinde değerlendirildiği bir temelin ya da temellerin bulunması, anlamı kristalleştirerek onun bir kavram hâline gelmesini sağlayan birleşimin oluştuğu yerdir; ve dürtüler ile mefahim (kavramlar) arasında gerçekleşen birleşim, dürtüyü kristalleştirip bir eğilim hâline getirdiğinden, insanın bilgi ve gerçekliği değerlendirdiği temel ya da temeller ile bunların birleşiminin gerçekleştiği temel, 'akliyyenin (zihniyetin) oluşumunda en önemli etkiye sahiptir.
It is this (above described) ‘aqliyya (mentality) and nafsiyya (disposition) that the Shakhsiyyah (personality) constitutes. Although ‘aql (intellect) or comprehension is innate in man and is definitely existent in every human but the formation of the ‘aqliyya (mentality) is by the action of man. Similarly, although inclinations (muyul) are innate in man and are definitely existent in every man, the formation of nafsiyya (disposition) is performed by man. Since the presence of a basis or bases upon which information and the reality is considered on association which crystallises the meaning so that it becomes a concept and since the combination that occurs between the drives and the mafahīm (concepts) is what crystallises the drive so that it becomes an inclination, the basis or bases upon which man considers information and the reality upon which their association occurs has the most important influence in the formation of the ‘aqliyya (mentality)
ve nefsiyye (eğilim/yönelim). Eğer onun 'akliyyesinin (düşünce yapısının) oluştuğu temel veya temeller, nefsiyyesinin (eğiliminin/yönelimlerinin) oluştuğu temel veya temellerden farklıysa, 'akliyyesi nefsiyyesinden farklı olacaktır; çünkü o, eğilimlerini kendi içinde derin köklere sahip olan bir temel veya temeller üzerinden ölçmüş olacak ve dürtülerini, 'akliyyesini oluşturan kavramlardan başka kavramlarla ilişkilendirecektir. Bu durumda, kendine özgü niteliklerden yoksun, çelişki ve tutarsızlık taşıyan bir kişilik oluşturur; düşünceleri eğilimlerinden ayrışan bir kişilik. Çünkü kelimeleri ve cümleleri anlar, gerçekliği ise eğilimlerinden farklı bir biçimde kavrar.
and nafsiyya (disposition). If the basis or bases upon which his ‘aqliyya (mentality) is formed is other than the basis or bases upon which his nafsiyya (disposition) is formed, his ‘aqliyya (mentality) will be different from his nafsiyya (disposition) because he would then be measuring his inclinations upon a basis or bases that are deep rooted in him and would be associating his drives with concepts other than those which formed his mentality. He forms a personality that lacks distinctiveness, a personality with variance and discrepancy, one whose thoughts are different from his inclinations, because he understands words and sentences and comprehends the reality in a mode different to his inclinations.
Sonuç olarak, kişiliğin doğru biçimde ele alınması ve oluşturulması, insanın hem 'akliyye' (zihniyet) hem de 'nefsiyye' (ruhsal yapı) için tek bir temelin kurulmasıyla ancak gerçekleştirilebilir. İnsanın bilgiyi ve gerçekliği birbiriyle ilişkilendirirken ölçüt aldığı standart, dürtülerinin ve kavramlarının bağlandığı standart temelle aynı olmalıdır. Bunun sonucu, özgün ve ayırt edici bir 'şahsiyye' (kişilik) oluşmasıdır.
Consequently, the proper treatment of personality and its formation can only be achieved through the establishment of a single basis for both man’s ‘aqliyya (mentality) and nafsiyya (disposition). The standard against which man measures information and the reality when he links them together should be the same standard basis according to which his drives and concepts are associated. The result of this is the formation of a unique and distinctive shakhsiyya (personality).