37.1 Hükmün Dayanağı [al-hukm al-shar’i] - İslami Kişilik | Quran Course

37.1 Hükmün Dayanağı [al-hukm al-shar’i] - İslami Kişilik | Quran Course

Usūl âlimleri hükmü şöyle tanımlamıştır: "Kulların fiilleriyle ilgili olarak, iktizâ (zorunlu kılma), tahyîr (serbest bırakma) veya vad' (koşul, sebep ya da engel kılma) yoluyla şâri'in hitabı." Şâri' Allah Teâlâ'dır; dolayısıyla "şâri'in hitabı" ifadesi Allah'ın hitabı anlamına gelir. Ayrıca Allah'ın hitabı, dinleyiciyi belirli hükümlere ve ilkelere yöneltse de, hitabın kendisi, neye yönelttiği değil, bizzat asıl anlamdır. Bu nedenle kelimelerin ve birleşik ifadelerin delalet ettiği anlam, hitabın ta kendisidir. "Allah'ın hitabı" yerine "şâri'in hitabı" ifadesinin kullanılmasının sebebi, Sünnet'i ve sahabe icmâını da kapsamaktır; çünkü bunların ikisi de Allah'ın hitabını ifade eder. "Allah'ın hitabı" ifadesi yalnızca Kur'ân'ın kastedildiği yanılgısını doğurabilir. Oysa Sünnet de vahiydir ve bu yönüyle şâri'in hitabıdır; sahabe icmâı da Sünnet'ten bir delil ortaya koyduğu için o da şâri'in hitabıdır. "Mükellefler" yerine "kulların fiilleri" ifadesinin kullanılmasının sebebi ise çocuk ve akıl hastasıyla ilgili hükümleri, örneğin onların mallarındaki zekâtı da kapsamasıdır.

The scholars of usūl have defined the legal ruling as ‘the address of the legislator related to the actions of the servants in terms of compulsion [iqtidā’], choice [takhyīr], or declaration [wad’]. The legislator is Allah, the Exalted, and hence the ‘address of the legislator’ means the address of Allah. Further, although the address of Allah directs the listener towards certain rules and principles, the address is the original meaning itself not what it directs towards. Thus the very meaning which the words and compounds denote is the address. The reason for using ‘the address of the legislator’ instead of ‘the address of Allah’ is to include the Sunnah and the Ijma’ al-Sahabah, both of which also signify the address of Allah. The use of ‘the address of Allah’ may give the wrong impression that the Qur’an alone is intended; yet the Sunnah too is revelation and as such is the address of the legislator, and the Ijma’ al-Sahabah reveals an evidence from the Sunnah so it too is the address of the legislator. The reason for using actions of the ‘servants’, instead of ‘mukallifīn’ is so as to include the rulings related to the child and the insane like the zakat due on their wealth.

Hükmün iktidâ’ ile ilgili olmasının anlamı, onun bir talep [talab] ile ilgili olmasıdır, çünkü iktidâ’ kelimesinin anlamı talep’tir. Talep iki çeşittir: fiili yapma talebi ve fiilden kaçınma talebi. Fiili yapma talebi cazim ise, vücub [īcāb, farz] ifade eder; cazim değilse, mendub [sünnet, nâfile] ifade eder. Fiilden kaçınma talebi cazim ise, tahrim [hazr] ifade eder; cazim değilse, kerahet ifade eder. Tahyîr [seçme hakkı] ise, ibahayı ifade eder. Vad‘ hitabına gelince, ya da vad‘ bakımından kulların fiilleriyle ilgili hitaba gelince, bu, bir şeyi sebep [sebeb] veya mani [māni’] kılmaktır; mesela güneşin batması, namazın vaktinin gelmesi için bir gerektirici unsur olması ve bu yüzden namazın sebebi olması gibi; ve necasetin namaz için bir mani olması gibi. Bu şeyler, hükümler için birer alâmet olmakla birlikte, kendileri de hüküm niteliğindedir. Allah, güneşin zeval noktasından hareket etmesini öğlenin girmesinin alâmeti kılmış, necasetin bulunmasını da namazın geçersizliğinin alâmeti kılmıştır. Zevalin gerektirici olmasının anlamı, namazı kılma talebinden başka bir şey değildir; necasetin namazı geçersiz kılmasının anlamı da necasetten kaçınma talebinden başka bir şey değildir. Dolayısıyla bu şeyler, gerçekte Şâri’den gelen bir hitaptır.

The meaning of the legal ruling being related to compulsion [iqtidā’] is its being related to a request [talab], because the meaning of the word iqtidā’ is talab. The request is of two types: the request to act, and the request to abstain. If the request to act is decisive [jāzim] then it denotes the obligation [ījāb, fard], and if it is non-decisive then it denotes the recommendation [mandūb, sunnah, nāfilah]. If the request to abstain is decisive then it denotes the prohibition [tahrīm, hadhr], and if it is non-decisive then it denotes the reprehensibility [karahah]. As for choice [takhyīr] it denotes the permissibility. As for the address of declaration [wad’], or the address related to the action of the servants in terms of declaration, then it is the making of a thing a cause [sabab] or preventative factor [mani’] etc. like the sunset being the necessitating factor for the presence of the prayer, and thereby being the cause [sabab] of prayer, and like the impurity being a preventative factor for prayer. Hence these things, whilst they are signs [‘alamah] for the rulings, they are also rulings in their own right. Allah has made the moving of the Sun from its zenith [zawāl] the sign for the presence of Dhuhr, and the presence of impurity a sign for the invalidity of prayer. There is no meaning to the zawāl being necessitating except its being a request to perform the prayer, nor is there a meaning to the impurity invalidating except its being a request to abstain from impurity. As such these things in their reality are an address from the Legislator.