İctihad, Şer'i hükümlerden bir konudaki en tercih edilen görüşü aramak için gösterilen çaba olarak tanımlanmıştır; öyle ki müctehid daha fazla çaba gösteremeyeceğini hissedecek noktaya kadar çalışır. Yani Kur'an ve Sünnet'teki şer'i metni, bu anlayışa ulaşmak için bütün gücünü harcadıktan sonra anlamak ve şer'i hükmü bilmektir. Bu, şer'i hükmün istinbatında üç hususun gerçekleşmesi gerektiği anlamına gelir; ancak bu üç husus yerine geldiğinde, yapılan işe meşru bir içtihat denebilir. Birincisi, daha fazla çaba gösteremeyeceğini hissedecek ölçüde çalışmak. İkincisi, bu çabanın şer'i hükümlerden bir meselede en tercih edilen görüşü aramak için olması. Üçüncüsü, bu meseledeki görüşün şer'i metinlerden olması; çünkü şer'i hükmü, metinlerden olmayan bir kaynakta aramak mümkün değildir, zira hüküm-i şer'i, Şâri'in kulların fiilleri hakkındaki hitabıdır. Buna göre çaba göstermeyen kimse müctehid sayılmaz. Şer'i hükümler dışındaki ilimlerde ve görüşlerde en tercih edilen görüşü arayarak çaba gösteren de müctehid sayılmaz. Şer'i metinlerden başka bir yerden şer'i hüküm arayan da müctehid sayılmaz. Dolayısıyla müctehid, Allah'ın hükmünü bilmek için şer'i metinleri anlamada gücünü harcayan kimsedir. Mezhep imamının sözlerini açıklayan, onların anlamını kavramaya çalışıp bu sözlerden hüküm çıkaran veya şer'i delillere dayanmaksızın bazı âlimlerin görüşlerini diğerlerinin görüşlerine tercih eden âlimler ise, bu tanıma göre hiçbiri müctehid sayılmaz. İctihadın kapsamı, Allah'ın hükmünü bilmek amacıyla bu anlayışa ulaşma yolunda azami çaba gösterildikten sonra, Şeriat nasslarının anlaşılmasıyla sınırlıdır. Dolayısıyla Şeriat nasları hem anlaşılmaya konu olan şeydir, hem de bir şeyin Şeriat hükümlerinden hangisine dair görüşün aranmasının konusudur.

Ijtihād has been defined as the expenditure of effort, seeking the (preponderate) opinion about a thing from the Sharī’ah rules in a manner in which the mujtahid feels unable to exert any more i.e, it is the comprehension of the Sharī’ah text from the Qur’ān and the Sunnah after exerting ones outmost in arriving at this comprehension in order to gain cognizance of the Sharī’ah rule. This means three issues need to be fulfilled in the inference (istinbat) of the Sharī’ah rule until it can be said he has made the inference with a legitimate Ijtihād that is, three issues have to be met until the action can be called an Ijtihād: First, exerting effort in a manner he feels himself unable to exert any more. Second, this exertion should be in search for a preponderate opinion about an issue from the Sharī’ah rules. And third, this opinion about an issue should be from the Sharī’ah texts because seeking a thing from the Sharī’ah rules is not possible if it is not from the Sharī’ah texts and that is because the hukm Shar’i is the address of the Legislator regarding the actions of the servants. This means the one who does not exert effort he is not considered a mujtahid. And whoever exerts effort seeking the (preponderate) opinion in other than the Sharī’ah rules from disciplines and views, he is not considered a mujtahid. And whoever seeks an opinion from the Sharī’ah rules from other than the Sharī’ah texts he is not considered a mujtahid. So the mujtahid is restricted in what he exerts his utmost effort in understanding the Sharī’ah texts on order to know the hukm of Allah . Anything other than that in terms of the Ulama; who explain the sayings of the imam of their mazhab (school of thought), attempt to comprehend his sayings and deduce rulings from it, or outweigh the opinion of some Ulama over the opinion of others without the medium of the Sharī’ah evidences etc, None of them are considered mujtahids according to this definition. The order of Ijtihād is restricted to the comprehension of the Sharī’ah texts after exerting the utmost effort in the path of arriving at this comprehension in order to know the hukm of Allah . So the Sharī’ah texts are the object of comprehension and they are the object of seeking the opinion about a thing from the Sharī’ah rules.

Şunun açık olması gerekir: Şer'î metinler yalnızca Kur'an ve Sünnet'tir, başka hiçbir şey değildir. Söyleyeni ne mertebede olursa olsun, başka her metin şer'î metin sayılmaz. Bu nedenle Ebu Bekir, Ömer, Ali veya Sahabe'den herhangi birinin sözleri hiçbir şekilde şer'î metin sayılmaz. Aynı şekilde Ca'fer, eş-Şâfiî, Mâlik ve diğer müçtehitlerin sözleri de hiçbir şekilde şer'î metin sayılmaz. Dolayısıyla bu kişilerin veya başka herhangi bir insanın, kim olursa olsun, sözlerinden bir hüküm çıkarmak için gösterilen çaba içtihat sayılmaz. Aksine bu, çıkarımı yapan kişinin kendi görüşü olarak kabul edilir ve şer'î açıdan hiçbir değeri yoktur. Hele Sahabe, Tabiîn, müçtehitler ve başkalarından herhangi birinin sözünden hüküm çıkarmak, Kur'an ve Sünnet dışındaki bir kaynaktan şer'î hüküm çıkarmak anlamına geldiği için şeriat tarafından caiz görülmez. Bu, Allah'ın indirdiğiyle hükmetmemek olduğundan şeriatta haramdır. Allah'ın indirdiği de yalnızca Kitap ve Sünnet'le sınırlı olduğundan, Kur'an ve Sünnet dışında kalan her şey Allah'ın vahyi değildir. Dolayısıyla ondan hüküm benimsemek, Allah'ın indirmediği bir şeyi benimsemekten başka bir şey değildir. Allah'ın indirdiğine göre olmayan bir hüküm ise kesinlikle haramdır.

What should be clear is that the Sharī’ah texts are the Quran and the Sunnah and none other. Any other text is not considered a Sharī’ah text whatever the status of the one who said it. So the sayings of Abu Bakr , ‘Umar , Ali  or any other from the Sahabah  are not considered as Sharī’ah texts in any way whatsoever. Likewise the statements of Mujtahidin such as Ja’far, al Shafi’i, Malik and other Mujtahidin are not considered Sharī’ah texts at all. So exerting effort in deducing a rule, from the statements of those people or any other human being whoever they may be is not considered Ijtihād. Rather it is considered as the opinion of the person himself who made the inference and it has no value in the Sharī’ah. Not to mention that the deduction of a hukm from the saying of any individual from the Sahabah, Tabi’een, Mujtahidin and others is not allowed by the Sharī’ah since it is an inference of a Sharī’ah rule from a source other than the Qur’ān and Sunnah. This is harām in the Sharī’ah because it is judging by other than what Allah  has revealed. And because what Allah  has revealed is restricted to the Kitab and Sunnah, any thing other than the Qur’ān and Sunnah is not from Allah’s  revelation. So adopting a hukm from it is nothing more than adopting something Allah  has not revealed. And a hukm which is not according to what Allah  has revealed is definitely harām.

Kur'ân ve Sünnet Arapça dildedir. Kitap ve Sünnet, Allah'tan vahiy olarak gelmiştir; ya lafız ve mana birlikte olarak, Kur'ân'da olduğu gibi, ya da yalnızca mana olarak gelmiştir. Peygamber ﷺ bu manayı kendi sözleriyle ifade etmiştir ki bu hadistir. Her hâlükârda bunlar (yani Kur'ân ve Sünnet), Allah'ın Resulü ﷺ'in konuştuğu Arapça dilindedir. Bu konuşma ya yalnızca dilsel bir anlama sahiptir, mesela "mütrefin" (refah içinde yaşayanlar) kelimesinde olduğu gibi; ya yalnızca şer'î bir anlama sahiptir ve bu durumda dilsel anlam unutulur, tıpkı "gâit" kelimesinde olduğu gibi; ya da hem dilsel hem şer'î bir anlama sahiptir, "tahhara" (temizlemek) ve "mütahhirûn" (temizlenenler) örneklerinde olduğu gibi "tahara" kelimesinde görüldüğü üzere. Dolayısıyla metni anlayabilmek ve Allah'ın hükmüne ulaşabilmek için dil ilimlerine ve şer'î ilimlere dayanmak gerekir. Sonuç olarak, içtihadın bütün şartları bu iki şeyin etrafında döner; bunlar dil ilimlerinin ve şer'î ilimlerin mevcudiyetidir. İslam'ın doğuşundan hicrî ikinci asrın sonuna kadar Müslümanlar, ne dil açısından ne de şer'î açıdan, şer'î metinleri anlamak için özel kurallara ihtiyaç duymadılar. Bunun sebebi, zamanlarının Allah'ın Resulü ﷺ'e yakın olması ve hayattaki tek kaygılarının dînleri olmasıydı. Bu durum, dil yetkinliklerinin sağlamlığı ve dillerinin saflığı sayesinde de böyleydi. Bu nedenle içtihadın bilinen belirli şartları yoktu. Ancak içtihad bir mesele olarak iyi biliniyordu ve müctehidlerin sayısı binleri buluyordu. Sahabenin tamamı müctehiddi ve yöneticilerin, valilerin ve kadıların neredeyse çoğu müctehidlerdendi. Ne var ki Arapça dil bozulmaya başlayınca, onu düzeltmek için belirli kurallar konuldu. Ve insanlar dünyaya dalıp din ilmiyle uğraşanların sayısı azalınca, Resûlullah'ın ﷺ diline hadis isnat etme yalanı yaygınlaşınca, nâsih ve mensûh ile hadislerin kabulü veya reddi için kaideler konuldu ve âyetlerden ve hadislerden hükmün nasıl çıkarılacağının yöntemi anlaşılır hale getirildi. Bütün bunlar olunca müctehidlerin sayısı azaldı ve müctehid, İctihadında belli kaidelere göre yürümeye başladı; bu kaidelerle başkalarının kaidelerinden farklı belli sonuçlara ulaştı. Bu kaideler ya nasslardan hüküm çıkarmada çok uygulama yapılmasıyla yerleşti, sanki ona yalnızca tek bir yolda ilerlemesi için konulmuş gibi oldu; ya da müctehid belli kaidelere bağlanıp bunlara göre hüküm çıkarmaya başladı. Bunun sonucunda müctehid, Şerîat nasslarını anlamada ve Şerîat hükmünü nasslardan alıp çıkarmada belli bir metodoloji üzere içtihad etmeye başladı. Bazı müctehidler ise bir kişinin içtihad yöntemini taklit etti; ama onun hükümlerini taklit etmediler, hükümleri o kişinin yöntemine göre kendileri çıkardılar. Bazı Müslümanlar ise Şerî ilimlerden belli bir konuda derinleşti ve kendilerine sunulan belli meselelerde, bütün meselelerde değil, Şerîat hükümlerinden bir görüş çıkarmak için çaba gösterdiler. Gerçekte bunun neticesinde Müslümanlar arasında üç tür müctehid görüyoruz: müctehid-i mutlak (mutlak içtihad yapan), müctehid-i mezhep (belli bir mezhepte müctehid) ve müctehid-i mesele (tek bir meselede müctehid).

The Qur’ān and Sunnah are in the Arabic tongue. The Kitab and Sunnah have come as revelation from Allah  either in expression and meaning, such as the Qur’ān or in meaning only. The Messenger  expressed this meaning in his own words which is the hadīth. In any case they (i.e, the Qur’ān and Sunnah) are in the Arabic language in which the Messenger of Allah  spoke. It (i.e the speech) either has a linguistic meaning only such as ‘mutrafin’(affluent ones), or it has a Sharī’ah meaning only then the linguistic meaning is forgotten as with the word ‘gha’it’, or it has a linguistic and Sharī’ah meaning like the word ‘tahara’ in examples of ‘tahhara’ (to purify) and ‘mutahhirun’ (the purified ones). So, to understand it one has to depend on the linguistic and Sharī’ah disciplines until it is possible to understand the text and arrive at an understanding of the hukm of Allah . Consequently, all conditions of Ijtihād revolve around those two things and they are: the availability of the linguistic and Sharī’ah disciplines. Since the dawn of Islam until the end of the second century Hijri the Muslims did not need specific principles to understand the Sharī’ah texts, nor from the linguistic or the Sharī’ah perspective and that is because of the closeness of their time to the Messenger of Allah  and because their only concern in life was the deen. This was also owing to the soundness of their linguistic disposition and the purity of their language. Therefore, there were no known conditions for Ijtihād. But Ijtihād as an issue was well known. And mujtahidin could be counted by the thousands. All of the Sahabah were mujtahidin and nearly most of the rulers, walis and judges were from the mujtahidin. However, as the Arabic language became corrupted specific principles were laid down to rectify it. And when the people became occupied by the dunya and the number of people devoted to (the study) of the deen decreased and mendacity in attributing ahadīth to the tongue of the Messenger  became widespread, principles were set down for abrogation (nasikh and mansukh), for the acceptance or rejection of ahadīth, to understand the manner of deducing the rule from the ayah and hadīth. When all of this happened the number of mujtahids decreased and the mujtahid began to proceed in his Ijtihād according to specific principles through which he arrived at specific inferences which differed with the principles of others. And these principles came to be established either through a lot of practise in deducing rules from the texts, as if they were set down for him to proceed only according to one path. Or he used to follow certain principles and then he began to deduce (rules) according to them. This resulted in the mujtahid exercising Ijtihād according to a specific methodology in understanding the Sharī’ah texts and in adopting the Sharī’ah rule from the Sharī’ah texts. And some mujtahids came to imitate a person in his method of Ijtihād but they did not imitate him in rules but they deduced the rules themselves according to that person’s methodology. And some Muslims became well versed about a certain thing from the Sharī’ah disciplines and they exerted effort in seeking an opinion from the Sharī’ah rules in specific issues that were presented to them and not in all the issues. In reality due to this we find three types of mujtahiddin amongst Muslims: mujtahid mutlaq (one who performed absolute Ijtihād), mujtahid mazhab (mujtahid in a certain school of thought) and mujtahid mas’ala (mujtahid in a single issue).

Müctehid mezhep sahibi, diğer müctehidlerin içtihat metodolojisini takip eden, ancak ahkâmda kendisi içtihat yapan ve mezhebinin imamını taklit etmeyen kimsedir. Müctehid mezhep sahibi için, mezhebin hükümlerini ve delillerini bilmekten başka hiçbir şart yoktur. Ona, mezhebin hükümlerine uymak ya da aynı mezhep içinde kendi görüşüyle bunlara muhalefet etmek serbesttir. Bu sebeple, bir mezhebe bağlı olan kimsenin, o mezhep içinde içtihat yapması ve bazı hükümler ile meselelerde, bir delil kendisine daha güçlü görünürse mezhep imamıyla ihtilaf etmesi caizdir. İmamlardan, şöyle dedikleri rivayet edilmiştir:

As for the mujtahid mazhab he is someone who follows other Mujtahiddin in their methodology of Ijtihād, however he exercises Ijtihād in ahkām but does not imitate the imam of his school. There are no conditions for the mujtahid mazhab except having knowledge of the rules and evidences of the mazhab and he is allowed to follow the rules of the mazhab or disagree with them with his own opinion within the same mazhab. Due to this, it is allowed for the one who follows a mazhab to exercise Ijtihād within this mazhab and disagree with the imam of the mazhab in some rules and issues if an evidence appears to him to be stronger. It has been reported about the imams that they used to say

Gazzali'nin, Şafiî mezhebine bağlı olmasına rağmen, Şafiî'nin kendi içtihatlarıyla çelişen içtihatlarda bulunduğu, bunun en net örneklerinden biridir. İkincisi ise müctehid meselesidir. Müctehid için belirli bir şart veya yöntem yoktur. Ancak Şeriat'ın bazı ilimlerini ve Şeriat metinlerini anlamasını sağlayacak dil ilimlerini bilen herkesin, tek bir meselede içtihat yapması caizdir. Dolayısıyla ona, tek bir meselede müctehidlerin görüşlerini ve delillerini, akıl yürütme biçimlerini incelemesi ve bunlardan, müctehidlerin görüşüne uysun ya da uymasın, en az şüpheyle hükmüş olduğuna inandığı şer'î hükme ulaşması caizdir. Tek bir meselede ona, bu mesele müctehidler tarafından daha önce incelenmiş olsun ya da olmasın, Şeriat delillerini inceleyip en az şüpheyle şer'î hüküm olduğunu düşündüğü şeyi bu delillerden anlaması caizdir. Müctehid, tek bir meselede, yalnızca o meseleyle ilgili olan hususları bilmesi yeterlidir ve bunların bilinmesi zorunludur. Usûl ve fıkıh konularından, o meseleyle ilgisi olmayan hususları bilmemesinde ise bir sakınca yoktur.

One of the clearest examples for this is that of imam Ghazali who was a follower of the Shafi’i mazhab, but he had Ijtihāds in the mazhab of Shafi’i which contradicted the Ijtihāds of al-Shafi’i himself. The second is the mujtahid mas’ala. He has no specific conditions or method. However, it is allowed for whoever has knowledge of some of the Sharī’ah and linguistic disciples which enables him to understand the Sharī’ah texts, to exercise Ijtihād in a single issue. So it is allowed for him, in a single issue, to study the views and evidences of mujtahiddin, and their line of reasoning and from that he can reach a specific understanding of the hukm Shar’i which he presumes with the least amount of doubt to be the hukm Shar’i whether it agrees with the opinion of the Mujtahiddin or disagrees with it. In a single issue it is allowed for him to study the Sharī’ah evidences and understand from it what he deems with least amount of doubt to be the hukm Shar’i whether this issue has been previously studied by the Mujtahiddin or not. It suffices for the mujtahid in a single issue to be knowledgable about whatever relates to that issue, and it is essential that he is cognizant of that, but there is no harm if he is unaware of issues not related to it, from matters related to Usul and fiqh (jurispudence).

Ve Sahabe ile Tabiin döneminde yaşananların ve mezheplerin ve imamların ortaya çıkmasından sonra yaşananların yanında, Sahabe döneminde olduğu gibi, herhangi bir şart aranmaksızın doğrudan Şer'i nasları anlayan ve onlardan hüküm çıkaran kimseler de vardı. Belirli bir mezhebin tabileri olarak devam eden, ancak imamlarının görüşüne aykırı içtihatları bulunan kimseler de vardı. Dolayısıyla yaşanan gerçeklik gereği, müctehid mezhep ve müctehid mesele de mevcuttu. Bu, yaşananın gerçekliği açısındandır. İçtihada gelince, o da bölünebilir. Bu nedenle bir kimse bazı nasslarda müctehid olup diğerlerinde olmayabilir. Bazı kimselerin, içtihad ehliyetinin, kişinin bütün bilinen ilimleri bilmesiyle elde edildiğini söyleyen görüşüne gelince, bu tanımın bir dayanağı yoktur ve gerçeklikle de uyuşmaz. Çünkü bir kimse bu ehliyeti elde edebilir, ancak meseleyi incelemek zahmetine katlanmadığı için müctehid olamayabilir. Zira melekə (ehliyet), anlayışın ve bağlantı kurmanın gücünü ifade eder. Bu güç, olağanüstü zeki olan ve dil ve Şer'i ilimlerden bir miktar bilgisi bulunan, ancak dil ve Şer'i ilimlerin tamamını kuşatmasına ihtiyaç duymayan kimse tarafından elde edilebilir. Şer'i ve dil ilimlerinin kavrayışı, öğrenim ve öğretim sayesinde bilgi olarak bulunabilir, ancak düşünce yokluğu nedeniyle bu alimde melekə bulunmayabilir. Ne var ki içtihad, somut sonuçları olan somut bir süreçtir; yani bir hükme ulaşmak için fiilen çaba sarf etmektir. Melekənin varlığı ise içtihad olarak adlandırılmaz. Böylece bir kimse bazı meselelerde içtihad yapabilir, bazılarında yapamayabilir. Furû' alanında içtihad yapabilir, ancak diğer alanlarda yapamayabilir. Dolayısıyla, İctihadın parçalara ayrılabileceği açıktır; ancak İctihadın bu şekilde bölünmesi, bir müctehidin İslam fıkhının bazı konularında içtihat yapabilmesi, diğerlerinde ise yapamaması anlamına gelmez. Aksine, İctihadın bölünmesinin anlamı, bazı delillerin açıklıkları ve muğlaklıktan uzak olmaları nedeniyle kavranabilmesidir. Delillerin anlaşılamaması ise onların derinliğinden ve karmaşıklığından, ayrıca çelişkili görünen çeşitli delillerin bulunmasından kaynaklanır. Bu durum, ya temel usul kaidelerinde (kavâidü’l-usûliyye) ya da Şeriat hükümlerinde ortaya çıkabilir. Bu nedenle İctihadın bölünmesi, çıkarım yapma yeteneğine göre gerçekleşir; fıkhın konu alanlarına göre değil.

Ve O şöyle buyurdu:

And He  said:

İki ayet de şahitlikle ilgilidir. Birincisi, şahitlerin Müslümanlardan olması gerektiğini belirtir. İkincisi ise şahitlerin Müslümanlardan ve gayrimüslimlerden olabileceğini belirtir. Yani birinci ayet şahidin Müslüman olmasını şart koşarken, ikincisi şahidin gayrimüslim olmasına izin verir. Bu ikisinin nasıl telif edildiğini bilmek esastır; yani birinci ayetin şahitlik konusunda mutlak (mutlak), ikincisinin ise yolculukta yapılan vasiyet (vasiyyet) şahitliğini kayıtlayan (muhayyed) olduğunu bilmek gerekir. İkinci ayetin, vasiyet anında ve benzeri ticari muamelelerde gayrimüslimlerin şahitliğine izin verdiğini de bilmek gerekir. Diğer konularda bunun daha evla olarak geçerli olacağı açıktır. Ayrıca bu iki ayet, delilin iki adil şahitten oluşması gerektiğini de göstermektedir. Bunu, Allah'ın şu ayeti desteklemektedir:

Both ayāt are about giving testimony. The first states that the witnesses should be from the Muslims. The second states that they should be from Muslims and from non-muslims. i.e, the first ayah stipulates that the witness be a Muslim while the latter permits the witness to be a non muslim. It is essential to know the way in which they are reconciled that is, it is essential to know that the first ayah is unrestricted (mutlaq) with regards to testimony and the second restricts (muqayyad) the testimony of bequests (wasiyya) on journeys. It must be known that the second ayah permits the testimony of non-muslims at the time of the bequest and the like in terms of commercial transactions. It is by greater reason that this should be the case in other things. As well, those two verses indicate that the evidence should be (from) two just witnesses. It is supported by another ayah which is the saying of Allah :

Bu durum, Sahih-i Buhari'de Peygamber ﷺ'in süt emzirmeye (rada') dair bir kadının tek başına tanıklığını kabul ettiği ve davacının yemini ile birlikte tek bir tanığın şahitliğini kabul ettiği rivayetleriyle nasıl bağdaşıyor? İbn Abbas'tan rivayet edilmiştir:

How does that fit in with what has been established in the Sahih (of Bukhari) about the Prophet  that he accepted the testimony of one woman in regard to fosterage (rada’a)? And that he accepted the testimony of a single witness with an oath of the plaintiff? Narrated by Ibn ‘Abbas:

Cabir'den rivayet edilen başka bir hadiste

In another Hadith which is narrated by Jabir

Müminlerin Emiri Ali ibn Ebi Talib tarafından rivayet edilmiştir:

It is narrated by Amir al-Mu’minin ‘Ali ibn Abi Talib:

Görünüşte delilleri arasında bir çelişki varmış gibi görünmektedir. Ancak meseleyi inceleyen müctehid, ayetin ve hadislerin zikrettiği sayının şahitlikte en tam sayı olduğunu görür. Tam sayı sağlanmadığında, başka bir sayının kabul edilmediği anlamına gelmez, çünkü nisap (sayı), şahitlik sorumluluğunun üstlenilmesiyle ilgilidir. Hâkimin görevini yerine getirmesi ve hüküm vermesine gelince, şahitlerin sayısı belirlenmiş değildir; belirlenen şey delildir, yani hakkın ortaya çıkmasını sağlayacak olan her şeydir; bu, tek bir kadın veya tek bir erkeğin şahitliği ve davacının (sahibü'l-hak) yemini ile de olabilir. Ancak şer'î bir metin, zina şahitliğinde olduğu gibi şahit sayısını belirlemişse, o durumda metin ile sınırlanır. Ayrıca Peygamber ﷺ, Uhud Savaşı'nda müşrikleri geri çevirmiştir. Onların Müslümanlarla birlikte savaşa katılmalarını kabul etmemiş ve şöyle buyurmuştur:

It seems that there is a contradiction between the evidences. However the mujtahid who scrutinises the issue finds that what the ayah and the ahadith mention is the most complete number in testimony. If the complete number is not met it does not mean any other number is not accepted, since the nisab (number) concerns taking up the responsibility of testimony. As for the judge’s discharging of his duty and ruling, the number of witnesses has not been stipulated but what is stipulated is the proof, which is whatever will demonstrate the truth even by the testimony of a single woman or single man along with the oath of the plaintiff (sahib al-haqq). However, if the Sharī’ah text has come specifying the number of witnesses as in the testimony for fornication, then it is restricted by the text. Also, the Prophet  rejected the Mushrikin at the battle of Uhud. He did not accept them to participate with the Muslims in the battle. He  said:

Ama o, Hunayn'de müşriklerin yardımını kabul etmiştir. Bu iki delil nasıl telif edilecek? Müçtehit şunu bilmelidir: Peygamber ﷺ, Uhud'da müşriklerin yardımını kabul etmemiş ve yardım istemeyi reddetmiştir; çünkü onlar kendi sancakları altında savaşmak istiyorlardı, zira kendi sancaklarıyla ayırt edilerek gelmişlerdi. Dolayısıyla onun reddetmesinin bir illeti (gerekçesi) vardır; o da onların kendi sancak ve devletleri altında savaşmalarıdır. Hunayn'de ise onların yardımını kabul etmiş ve yardım istemiştir, çünkü onlar Peygamber ﷺ'in sancağı altında savaşmışlardır. Onlardan yardım istemeyi reddetmenin illeti ortadan kalkmıştır, bu yüzden yardım istemek caizdir. Bu açıklama ve benzeri diğer örneklerle deliller arasındaki çelişki ortadan kalkar.

But he accepted the help of the Mushrikin at Hunayn. How are those two evidences to be reconciled? The mujtahid should know that the Messenger  did not accept the Mushrikin at Uhud and refused to seek their help because they wished to fight under their own banner since they came distinguishing themselves with it. So his refusal has an ‘illah (reason), which is that they were fighting under their own banner and state. He  accepted and sought their help in Hunayn because they fought under the banner of the Messenger . The ‘illah of refusing to seek help from them is absent so seeking help is allowed. And with this clarification and other such examples the conflict of evidences cease.

Dolayısıyla delilleri anlayabilmek ve aralarında karşılaştırma yapabilmek temel bir şarttır. Buna bağlı olarak mutlak müctehid, Şeriat hükümlerini ve bunların taksimlerini, bunların tespit edilme yollarını, metinlerin anlamlarından kaynaklanan delalet yönlerini (vücûhu delâlâtihâ alâ medlûlâtihâ), dereceler arasındaki farkları ve kabul edilmiş şartları ayırt etmeyi bilmelidir. Ayrıca çelişki hâlinde bunları tercih etmenin yollarını bilmelidir. Bu da onu ravileri, cerh ve ta'dil yöntemlerini tanımakla yükümlü kılar; metinlerdeki nüzul sebeplerini (esbâbu'n-nüzûl) ve neshi ve mensuhu (nâsih ve mensûh) da bilmelidir.

So the ability to comprehend the textual evidences and to compare them is a basic condition. Consequently, the mujtahid mutlaq must be conversant with discernment of the Sharī’ah rules and their divisions, ways of establishing them, aspects of their textual implications from their meanings (wujuh dalālatiha ala madlulatiha,) difference of levels and recognised conditions. And he must know the angles of outweighing them when they contradict. This obliges him to be acquainted with transmitters (ruwwa), methods of invalidation and attestation (jarh wa ta’dīl), and he should be familiar with the causes of revelation (asbab nuzul) and abrogation (nasikh wa mansukh) in the texts.

Metnin delâlet yönlerini bilmeye gelince, bu, Arapça bilgisini gerektirir. Arapça bilgisi sayesinde kişi ifadelerin anlamını, belagat ve delâlet yönlerini kavrayabilir; ayrıca güvenilir râvilere ve dil bilginlerinin (lügatçilerin/filologların) o konuda söylediklerine başvurulmadıkça aynı kelime üzerindeki mevcut ihtilafı da bilebilir. Sözlükten, "kur'" kelimesinin temizlik ve âdet hâlini, "nikâh" kelimesinin ise cinsel ilişki ve evlilik akdini ifade ettiğini bilmek yeterli değildir. Kişi, dil bilgisi, çekim, belagat ve deyimler gibi konularda Arapçayı genel olarak bilmelidir. Bu bilgi, tek bir ifadenin ve cümlenin Arapların dili ve belagat ehlinin kullanımına göre taşıdığı anlamı incelemesini sağlar ve dil kitaplarına başvurarak ihtiyacı olanı onlardan anlamasına imkân verir. Ancak bu, onun dalların her birinde müçtehit olması gerektiği anlamına gelmez. Asmaî gibi dilde, Sîbeveyh gibi nahiv ilminde derin bir uzmanlık şart koşulmamıştır. Yeterli olan, ifadelerin, cümlelerin ve üslupların delâlet türleri ile mutâbakat (uyum), tazammun (kapsama), hakîkat (gerçek anlam), mecâz (mecazi anlam), kinâye (dolaylı anlatım), müşterek (eş sesli), müterâdif (eş anlamlı) gibi üslup ayrımlarını ayırt edebilecek düzeyde dil bilgisine sahip olmasıdır. Kısaca, mutlak içtihat derecesine ancak iki niteliğe sahip olan kimse ulaşabilir: Birincisi, nass delillerini anlayarak Şeriatın maksatlarını (makāṣıd) kavramak. İkincisi, Arapçayı, ifadelerinin, cümlelerinin ve üsluplarının taşıdığı anlamları kavramak. Bu sayede, hükümleri bu anlayışa dayanarak istinbat etmek mümkün olur. Müçtehid olmak, kişinin her nassı kuşatması ve her hükmü istinbat edebilmesi anlamına gelmez; çünkü mutlak müçtehit, pek çok meselede müçtehit olabilir ve mutlak içtihat derecesine ulaşabilir. Ayrıca, dışarıdaki bazı meseleleri bilmese bile, mutlak müçtehit olmanın şartı, tüm meseleleri, bu meselelerin bütün hükümlerini ve bunların ayırt edilmesini bilmek değildir. Dolayısıyla mutlak bir müçtehidin bulunması zor bir mesele değildir; aksine, gerçekten azmedilirse mümkün ve uygulanabilirdir. Müçtehid mesele derecesi ise, dil ve Şer'î ilimlerden gerekli olanı öğrendikten sonra herkesin ulaşması mümkündür.