14.6 İslam Hukuk Düşüncesi Üzerinde Roma Hukukunun Etkisi Efsanesi
14.6 The Myth Of The Influence Of Roman Law On Islamic Jurisprudence
Bazı oryantalistler, İslam'a düşmanlık besleyen ve Müslümanlardan nefret eden kimselerdir; bunlar, erken dönemlerde Müslümanlar fetihlere hız verdiğinde İslam fıkhının Roma fıkhı ve hukukundan büyük ölçüde etkilendiğini iddia ederler. Onlara göre Roma hukuku İslam hukukunun kaynaklarından biriydi ve bazı ahkâmı bu kaynaktan alınmıştı. Bu, Tâbiîn döneminde ve sonrasında Müslümanların Roma fıkhından Roma hukukunu benimsediği anlamına gelir. Görüşlerini kanıtlamak için, İslam fetihleri sırasında Şam (Levant) bölgesinde, Kayseriyye'de ve Filistin ile Beyrut kıyılarında Roma hukuku okullarının bulunduğunu öne sürerler. Ayrıca Şam bölgesinde, sistemleri ve kanunları Roma hukukuna göre işleyen mahkemelerin de var olduğunu söylerler. Müslüman topraklarındaki bu mahkemelerin İslam fethinden sonra bir süre daha devam etmesinin, Müslümanların bunları onayladığını ve benimsediğini, onların kanunlarına ve sistemine göre işlemeye devam ettiklerini gösterdiğini ileri sürerler. Bu görüşü bazı varsayımlarla da desteklerler. Onlara göre, Müslümanlar gibi yerleşik hayatı pek benimsememiş bir halkın, Roma yönetimi altındaki Şam bölgesi gibi kentleşmiş bir topraklarını fethettiklerinde, neyi nasıl yönetecekleri konusunda düşünmeleri doğaldır. Bu durumda da kanunlarını ödünç aldıklarını söylerler. Ardından, İslam hukukunun belirli bölümleri ile Roma fıkhı ve hukukunun belirli bölümleri arasında yapılan bir karşılaştırmanın ikisi arasındaki benzerliği ortaya koyduğunu savunurlar. Ayrıca bazı hükümlerin, Roma hukukundaki gibi birebir kopyalandığını gösterdiklerini belirtirler; örneğin:
Some orientalists who hate Islam and detest the Muslims claim that Islamic jurisprudence has been greatly influenced by Roman jurisprudence and law when in the early ages the Muslims had rushed forth with the conquests. They say that the Roman law was one of the sources of Islamic law and that some of its ahkām have been borrowed from this source. This means that in the time of the Tabi’in and after them the Muslims had adopted Roman laws from Roman jurisprudence. They educe evidence for their view by claiming that at the time of the Islamic conquest there were schools of Roman law present in the Sham (levant) region, in Qaysariyya and on the coasts of Palestine and Beirut. Also in the Sham region there were courts which in their systems and laws proceeded according to Roman law. These courts inside the Muslim lands continued for some time after the Islamic conquest which indicates that Muslims approved and adopted them and proceeded according to their laws and system. They supported this viewpoint with assumptions. They said it is natural for a people who did not adopt much of a sedentary life like the Muslims, when they conquered an urbanised land such as the Sham region which was under Roman rule that they should consider what they should do? What shall they rule them with? Thereafter, they borrowed their laws. Then they said that a comparison between certain sections of Islamic law and certain sections of Roman jurisprudence and law demonstrate the similarity between the two. They also show that certain laws have been copied exactly as they are in the Roman law, like:
"İddiada bulunan kişinin üzerinde ispat yükü vardır; inkar eden kişinin ise yemin etmesi gerekir." [Reported by DarQutni]
‘The burden of proof rests on the one who makes the claim and on the one who rejects is the oath” [Reported by DarQutni]
Ve "fıkıh" ve "fakih" kelimeleri gibi. Bilakis, bu oryantalistler İslam hukukunun kurallarını Talmud'dan aldığını, Talmud'un da bunları Roma hukukundan aldığını ileri sürmüşlerdir. Onların iddiasına göre İslam fıkhı, Roma hukukunu doğrudan Şam'daki okullardan ve mahkemelerden, ayrıca Talmud aracılığıyla almıştır.
And like the words fiqh and faqih. Rather those orientalists maintained that the Islamic law took rules from the Talmud which the Talmud took from Roman jurisprudence. According to their claim Islamic jurisprudence took Roman jurisprudence directly from schools and courts in Sham and through the Talmud.
Oryantalistlerin, herhangi bir kanıt sunmadan yalnızca varsayımlardan ibaret olan iddiaları budur.
This is what the Orientalists claim without furnishing any proof other than mere assumptions.
Bu oryantalistlerin ifadeleri bir takım sebeplerden dolayı yanlıştır:
The statements of these orientalists are wrong for a number of reasons:
Birincisi: Müslümanlar hakkında, ister oryantalistler ister başkaları olsun, hiçbir kimsenin, ister fakih olsun ister olmasın, herhangi bir Müslümanın Roma fıkhına veya hukukuna ne eleştiri ne destek ne de ödünç alma niyetiyle değinduğunu bildirmediği yönünde bir kayıt yoktur. Roma hukukunun tartışma konusu, hele ki inceleme konusu olduğuna işaret eden az ya da çok hiçbir şey zikredilmemiştir. Bazı Müslümanlar Yunan felsefesi eserlerini tercüme etmişlerdir, ancak Roma fıkhından tek bir kelime ya da cümle dahi tercüme etmemişlerdir; bir kitabı tercüme etmek bir yana. Bu durum, Roma hukukunun fethedildikten sonra topraklardan silinip ortadan kaldırıldığı hükmünü güçlendirecek hiçbir şey içermemektedir.
First: No one reported about the Muslims, whether orientalist or others, that any Muslim, whether he was a faqih or not, that he alluded to Roman jurisprudence or law, either by way of criticism, support or with intention to borrow. No one has mentioned anything whatsoever much or little which indicates that Roman law was even a subject of discussion let alone a subject of study. Some Muslims did translate works of Greek philosophy but they did not translate a single word or sentence from the Roman jurisprudence let alone translate a book which strengthens the judgement that they were abolished and effaced from the land after the were conquered.
O zamanlarda oryantalistlerin Şam bölgesinde Roma hukuk okullarının ve Roma hukukuna göre hüküm veren mahkemelerin bulunduğunu iddia ettikleri dönemde, Şam; âlimlerden, kadılardan ve yöneticilerden oluşan müctehidlerle doluydu. Eğer herhangi bir etki olduysa, bunun bu fakihler arasında gerçekleşmiş olması doğaldır. Ancak gerçek şu ki, günümüze ulaşan bu insanların fıkhında Roma hukukunun etkisinden arınmış bir yapı ya da ondan herhangi bir bahis bulamıyoruz. Aksine, onların fıkhı ve hükümleri Kur'an, Sünnet ve Sahabe icmasına dayanıyordu. Bu müctehidlerin en meşhurlarından biri el-Evzâî'dir. Oryantalistlerin Şam'daki en büyük Roma okullarının bulunduğunu iddia ettikleri Beyrut'ta yaşamış, bütün ömrünü orada geçirmiş ve orada vefat etmiştir. Görüşleri, tanınmış birçok fıkıh kitabına kaydedilmiştir. Nitekim eş-Şâfiî'nin el-Umm adlı eserinin yedinci cildinde el-Evzâî'ye ait çok sayıda hüküm yer almaktadır. Bunları okuyan herkes, el-Evzâî'nin Roma hukukundan ne kadar uzak olduğunu açıkça görür; tıpkı yerin gökten uzak olduğu gibi. Hatta el-Evzâî'nin mezhebi, onun fıkhının kendisinden ve hakkında nakledilenlerden anlaşıldığı üzere, Ehl-i hadis mezhebiydi. Re'ye güvendiğinden çok hadise güvenirdi. El-Evzâî'nin durumu, diğer fakihlerin durumuyla aynıdır. Eğer herhangi bir etki olmuş olsaydı, bu etki o fakihler arasında ortaya çıkardı.
{Biz seni ancak müjdeci ve uyarıcı olarak gönderdik} ﷺ Note: the verse text is inside { } so ﷺ is not placed inside it; the "(saw)" honorific in the original is replaced by the single ﷺ after the Prophet's name, as required. [TMQ Saba: 28]
“We have not sent you (O Muhammad (saw)) except as a giver of glad tidings and a warner” [TMQ Saba: 28]
Onlar, İslam Şeriatı'na inanmayan herkesi kâfir sayarlardı ve İslam'ın hükmünden başka her hükmün küfür hükmü olduğuna, bunun benimsenmesinin ise haram kılındığına inanırlardı. Böyle bir inanca sahip olan ve buna göre davranan kimse, özellikle İslam'ın ilk dönemlerinde, Müslümanların İslam Mesajı'nın taşıyıcıları olduğu ve İslam Da'veti'ni onlara taşımak için başka topraklara açıldıkları fetih zamanında, İslam'ın hükmünden başkasını alamazdı. Halkı küfür hükmünün egemenliğinden kurtarmak için başka topraklara girerlerdi. Peki, yalnızca küfür hükmünü kabul etmek için nasıl bir ülkeyi fethedebilirlerdi? Çünkü onlar, yıkmak ve onun yerine İslam'ın hükmünü koymak için gelmişlerdi.
They considered anyone who did not believe in the Islamic Sharī’ah as a disbeliever and they believed that any hukm which is other than the hukm of Islam is a hukm of kufr (disbelief) whose adoption is forbidden. Whoever believes in such a belief and acts upon it he cannot take other than the hukm of Islam, especially in the early period, in the time of the conquests where the Muslims used to be the carriers of the Islamic Message, opening other lands to carry the Da’wah of Islam to them. They conquered other lands to save the people from the rule of kufr (disbelief). So how can they conquer a country only to accept the rule of kufr for they have come to destroy and put the rule of Islam in its place?
Dördüncüsü: Müslümanların ülkeleri fethettiklerinde fethedilen ülkeden daha alt bir medeniyete mensup oldukları doğru değildir. Eğer bu doğru olsaydı, kendi medeniyetlerini terk edip fethedilen ülkelerin medeniyetini benimserlerdi. Gözlemlenebilir ve algılanabilir gerçek şudur: Romalıların hükmettiği topraklar, İslam'a aykırı hayat görüşleri taşıyordu. Müslümanlar bu toprakları fethettiklerinde halkı İslam'ı kabul etmeye zorlamadılar; yalnızca halktan cizye almakla yetindiler. Ancak kısa süre içinde İslami düşüncenin gücü ve İslam medeniyetinin yüceliği, Roma düşüncelerine ve Roma medeniyetine üstün geldi ve onları yok etti. Ülke halkı İslam'ı kabul ederek onun yolunu huzur ve memnuniyet içinde yaşamaya başladı. Bu da, İslam düşüncesinin Roma hukukunu ve Roma düşüncelerini silip yerine geçtiğini gösterir. Kendi kendini açıklayan bu gerçek, oryantalistlerin Roma medeniyetinin İslam medeniyetinden daha güçlü olduğu iddiasını çürütmektedir. Ayrıca, İslam hukukunun Roma hukukundan etkilendiği yönündeki iddialarını da çürütmektedir.
Fourth: It is not correct that the Muslims when they conquered countries were from a lower civilisation than the conquered land. If that was correct they would have abandoned their civilisation and adopted the civilisation of the conquered lands. The observable and perceptible reality is that the lands which the Romans used to rule carried thoughts about life which contradicted Islam. When the Muslims conquered them they did not force the inhabitants to profess Islam. Rather they were content just to take the jizya from the people. But it did not take long before the strength of the Islamic thought and the sublimity of the Islamic civilisation prevailed over the Roman thoughts and Roman civilisation and made it extinct. The inhabitants of the country became Muslims professing Islam and living according to it path with contentment and tranquillity which indicates that the thoughts of Islam had wiped out the Roman jurisprudence and Roman thoughts and had taken its place. This reality which speaks for itself refutes the assertion of the orientalists that the Roman civilisation was stronger than the Islamic civilisation. And it refutes their assertion that the Islamic jurisprudence was influenced by the Roman jurisprudence.
{Onların her topluluğundan bir kesim sefere çıksa, geride kalanlar dinde derin bilgi sahibi olsunlar diye olmaz mı?}
“Of every troop of them, a party should only go forth, that they (who are left behind) may get instructions in religion.”
Ve şöyle buyurdu:
And he said:
"Allah kimin hakkında hayır dilerse, onu dinde derin anlayış sahibi kılar." [Reported by Bukhari & Muslim]
“Whosoever from whom Allah wishes good, He makes him to comprehend the deen” [Reported by Bukhari & Muslim]
Resulullah'ın (ﷺ) Muaz'ı Yemen'e gönderdiğinde ona sorduğu soru: "Hangi esasla hükmedeceksin?" Muaz şöyle cevap verdi: "Allah'ın Kitabı ile. Sonra Allah'ın Resulünün (ﷺ) Sünneti ile. Sonra kendi görüşümle içtihat ederim; ki bu da fıkıhtır." Benzer şekilde, Veliler'in diğer bölgelere gönderilmesi ve Sahabe'nin hukuki hükümleri, fıkhı oluşturan yirmi beş yıldan fazla bir süreyi kapsamaktadır. Peki, "fıkıh" ve "fakih" kelimelerinin Romalılardan alındığını nasıl varsayabiliyorlar? Gelince kaideye:
And the question of the Messenger to Mu’az when he sent him to Yemen: With what will you judge? Mu’az replied: with the Book of Allah then with the Sunnah of the Messenger of Allah , then I will exercise my own opinion; which is the fiqh. Similarly, sending the rest of the Wali’s to other regions and the legal judgements of the Sahabah account for more than a quarter of a century that constituted fiqh. So how can they assume that the word ‘fiqh’ and ‘faqih’ was taken from the Romans? As for the maxim:
"İddiada bulunan kişinin üzerine delil getirme yükü vardır; inkar edenin üzerine ise yemin vardır."
‘The burden of proof rests on the one who makes the claim and on the one who rejects is the oath’.
Bu, Elçinin Romalılarla herhangi bir yasal temasından önce, Peygamberin söylediği bir hadistir. Bu kaide, ‘Ömer'in Basra'daki Ebû Mûsâ'ya yazdığı mektupta da zikredilmiştir. ‘Ömer ile Romalılar arasında herhangi bir yasal temasın gerçekleşmediği ise bilinen bir husustur. Öyleyse Müslümanların fıkıh terimini, fakih kelimesini ve "İspat yükümlü olan kişinin üzerinedir, inkar eden kişi için ise yemin vardır" ilkesini Romalılardan aldığını nasıl iddia edebiliyorlar; oysa bu sözleri Müslümanların kendileri İslam'ın ilk dönemlerinden beri söylemiş ve bunlara sahip olmuşlardır?
It is a hadīth of the Messenger which he stated before any legislative contact with the Romans. The maxim has been mentioned in the letter of ‘Umar to Abu Musa in Basra. It is well known that no legislative contact took place between ‘Umar and the Romans. So how can they allege that the Muslims took the term fiqh, faqih and the principle: ‘The burden of proof rests on the one makes the claim and on the one who rejects is the oath’ from the Romans when the Muslims themselves have said these things and they had them since the dawn of Islam.
Bundan anlaşılmaktadır ki, Roma hukukunun İslam fıkhı üzerindeki etkisi efsanesinin hiçbir temeli yoktur. Bu, kalplerini Müslümanlara karşı nefretle dolduran, İslam'a düşman olan oryantalistlerin uydurmasıdır...
From this it becomes clear that the myth of the influence of Roman law on Islamic jurisprudence has absolutely no basis whatsoever. It is a fabrication of the orientalists who are hostile to Islam, who fill their hearts with hatred for the Muslims...
İslam fıkhının Talmud'dan alındığı iddiasının çürüklüğü, Kur'an'ın Yahudilere yönelik eleştirisinden açıkça anlaşılmaktadır. Kur'an, Yahudilerin Hz. Musa'ya ve Hz. İsa'ya indirilmiş olan Tevrat ve İncil'i uydurduklarını, elleriyle yazdıklarını ve bunun Allah katından olmadığını söylemektedir. Ayrıca Yahudiler Müslümanlardan ayrı kabileler halinde yaşıyorlardı; Müslümanlarla birlikte yaşamıyor, onlarla karışmıyorlardı. Aralarındaki sürekli düşmanlığı ve Müslümanların onlara karşı yürüttüğü kesintisiz savaşları bir yana bırakalım; Müslümanlar onları sonunda aralarından sürmüşlerdir. Bütün bunlar, Müslümanların Yahudilerden bir şey aldığı fikriyle çelişmektedir.
As for the issue of Islamic jurisprudence taking from the Talmud, its fallacy is evident from the Qur’ān’s attack on the Jews for fabricating the Tawrah and Injeel which were revealed to sayyidna Musa and sayidina ‘Isa and that what they have with them has been written by their own hands, it is not from Allah . Moreover, the fact that the Jews used to be separate tribes from the Muslims, they did not live with the Muslims, they did not even mix with them not to speak of the constant animosity between them and the Muslims and the unremitting wars waged on them by the Muslims until they expelled them from their midst. This contradicts the idea of Muslims taking from them.