9.5 Müslümanların Müslüman Olmayan Kültürlere Karşı Tutumu
9.5 The Position Of Muslims With Regards To Non- Muslim Cultures
Müslümanlar Pers, Irak, Şam bölgesi, Mısır, Kuzey Afrika ve İspanya'yı fethetti. Bu ülkelerin farklı dilleri, milliyetleri, kültürel normları, hukuku ve gelenekleri vardı. Ayrıca farklı kültürlere (sekafat) sahiptiler. Müslümanlar bu topraklara girdiğinde onlara İslam Davetini taşıdılar ve üzerlerinde İslam'ın sistemini uyguladılar. Ancak insanları kabule zorlamadılar; aksine İslami ideolojinin gücü, doğruluğu, akidesinin sadeliği ve fıtratı onları etkilemişti. Bu yüzden insanlar Allah'ın dinine kalabalık gruplar halinde girdi. Üstelik İslam'ın anlaşılması herkes için kolaydı. Ulema, savaş halindeki orduların yanında yolculuk eder ve yeni fethedilen ülkeye giderek halka dini öğretirdi. Bunun sonucunda fethedilen topraklarda güçlü bir İslami kültürel hareket ortaya çıktı. Bu durum, insanların dinin gerçeğini ve kültürünü anlayışı üzerinde büyük bir etki yarattı. İslam, insanların düşüncelerini etkilediği gibi, fethedilen ülkelerde var olan kültürleri de etkiledi. Bütün zihniyetler, İslami bir zihniyette (akliyye İslamiyye) kaynaştı.
The Muslims conquered Persia, Iraq, the Sham region, Egypt, North Africa and Spain. These countries had different languages, nationalities, cultural norms, laws and traditions. They also used to have different cultures (thaqafat). When the Muslims entered these lands they carried to them the Islamic Da’wah and they applied on them the system of Islam. However, they did not coerce people to accept rather the strength of the Islamic ideology, its truthfulness, simplicity of its creed and nature had affected them. So they entered into the deen of Allah in crowds. Not to mention that the understanding of Islam was easily accessible to all. The Ulama used to accompany the armies in the state of war and travel to the newly conquered country to teach the people the deen. Owing to this a strong Islamic cultural movement took place in the conquered lands. This had a big effect on people’s understanding of the reality of the deen and its culture. Islam affected the thoughts and also affected the cultures which were present in the conquered countries. All the mentalities were fused together into an Islamic mentality (‘aqliyya islamiyya).
İslam, evrensel bir entelektüel önderlik üstlenmekte ve insanlığı kurtarmak için çalışmakta olmasına rağmen, insanlara zorla kendini kabul ettirmez; yine de Da'vetini (Çağrısını) korumak ve insanlara ulaştırmak için gücü hazırlar. Aynı şekilde, insanların zihinlerini ve akıllarını İslam kültürüyle donatır ki İslam'ın hakikatini kavrayabilsinler. Dolayısıyla İslam'ın insanlara karşı kültürü konusundaki tutumu belirli bir biçimdeydi. Müslümanlar, İslam'ı fetihler yoluyla yaymak için Arap Yarımadası'ndan çıktıklarında bunu anladılar. Bu topraklara girdiler ve İslam'ı onlara taşıdılar: Kur'an'ı, Peygamber ﷺ'in Sünnetini ve Arapça dilini onlara getirdiler. İnsanlara Kur'an'ı, hadisi, dinin hükümlerini öğretirlerdi ve Arapça dilini de öğretirlerdi. Dikkatlerini İslam kültürüne yoğunlaştırırlardı. Bu yüzden bu ülkeler üzerindeki yönetim dönemi, fethedilen ülkelerin eski kültürleri kaybolup yok olmaya başlayana kadar sürdü. İslam kültürü ülkenin tek kültürü, Arapça ise İslam'ın tek dili oldu. Devlet tarafından kullanılan tek dil de buydu. Bu nedenle, halkları ve dilleri arasındaki farklılığa rağmen, tüm İslam topraklarının kültürü, İslam kültürü olan tek bir kültür haline geldi. Bu, Fars halkının Şam halkından farklı bir kültüre sahip olmasına, Afrika halkının Irak halkından ve Yemen halkının kültürünün Mısır halkından farklı olmasına rağmen böyle oldu. Tüm zihniyetleri İslami zihniyet olan tek bir zihniyet haline geldi ve kültürleri İslam kültürü olan tek bir kültür oldu. Bunun sonucunda, fethedilen tüm milletler Arap milletleriyle birlikte, daha önce farklı milletler oldukları ve bu farklı halkların bölünmüş ve dağınık insanlar olduktan sonra tek bir millet, yani İslam milleti haline geldi ve Müslüman Ümmet olan tek bir ümmet oldular.
Although Islam assumes the role of the universal intellectual leadership and works to save mankind, it does not however impose itself on the people by force, even though it does prepare the power to protect its Da’wah (Call) and to carry it to the people. Likewise, it prepares the minds and intellects of people with the Islamic culture so that they are able to comprehend the truth of Islam. Thus, its attitude with people regarding its culture was in a definite manner. The Muslims understood this when they emerged from the Arabian Peninsula to spread Islam through conquest. They entered these lands and carried Islam to them: they carried to them the Qur’ān, the Prophet’s Sunnah and the Arabic language. They used to teach the people the Qur’ān, hadīth, the rules of the deen and they used to teach them the Arabic language also. They used to restrict their attention to the Islamic culture. That is why the period of rule over these countries did not continue until the old culture of the conquered countries began to disappear and die away. The Islamic culture became the sole culture of the country and Arabic language became the sole language of Islam. It was the only language used by the state. Therefore, the culture of all the Islamic lands despite the disparity in their people and language became one culture which is the Islamic culture. And this is despite the fact that the people of Persia had a culture different to that of the people of al-Sham (the levant region) and the people of Africa had a different culture to that of the people of Iraq and the culture of the people of Yemen was different to that of the people of Egypt. All of their mentalities became one mentality which is the Islamic mentality. And their culture became one which is the Islamic culture. Due to this, all the conquered nations along with the Arab nations became one nation, the Islamic nation after they had been different nations and these different peoples became one Ummah which is the Muslim Ummah after being divided and scattered people.
Oryantalistler, yanlış bir önermeye dayanmakta ve bazı Müslüman alimler de bu yanılgıya düşmüştür. Onlar, Fars, Roma, Yunan ve Hint gibi yabancı kültürlerin İslam kültürü üzerinde etkili olduğunu iddia etmektedirler. Bu iddianın dayanağı ise, bu yabancı kültürlerin birçoğunun İslam kültürüne sızdığını ileri sürmeleridir; bu, açık bir sapkınlıktır. Gerçek ise şudur: İslam kültürü fethedilen topraklara girmiş ve o ülkenin kültürü olarak, yerli (asli) kültürü tamamen etkilemiş, öyle ki bu kültürler genel olarak ortadan kalkmıştır. İslam kültürü, orijinal kültürün yerini almış ve o diyarın tek kültürü haline gelmiştir.
The orientalists rely on a false proposition and some Muslim scholars themselves have fallen prey to it, they claim that foreign cultures such as the Persian, Roman, Greek and Hindu cultures etc. had an effect on the Islamic culture and the justification is a manifest misguidance when they claim that many of these foreign cultures had penetrated the Islamic culture. The reality is that the Islamic culture entered the conquered lands and in its capacity as the culture of that country it completely affected the (indigenous) culture such that these cultures generally ceased to exist. It assumed the place of the original culture and became the sole culture of the land.
Dinî olmayan kültürlerin, İslam kültürünü etkilediği yönündeki şüphe, bir yandan kavramları değiştirirken dayandıkları bilinçli çarpıtmadan, diğer yandan da bazı araştırmacıların basiretsizliğinden kaynaklanmaktadır. Evet, İslam kültürü yabancı kültürlerden yararlanmış ve onlardan istifade etmiştir. Onları kendi üretkenliğinin ve gelişmesinin bir aracı haline getirmiştir. Ancak bu, etkilenme (ta'aththur) değil, onlardan faydalanma (intifa') anlamına gelir. Bu durum bütün kültürler için zorunludur.
As for the suspicion that the Islamic culture was affected by the non-Islamic cultures, this suspicion comes from the intentional distortion on which the non-Muslims depend when changing the concepts about things, It also comes from the shortsightedness of some researchers. Yes, the Islamic culture did benefit from and make use of the foreign cultures. It made them a means for its own productivity and growth. However, this does not constitute effect (ta’aththur) but rather benefiting (intifa’) from them. This is necessary for all cultures.
Başka bir kültürden etkilenmek ile ondan yararlanmak arasındaki fark şudur: Bir kültürden etkilenmek, onu incelemek ve içerdiği düşünceleri benimseyip, yalnızca aralarında bir benzerlik bulunması ve bu düşüncelere salt bir tercih duyulması nedeniyle, bunları ilk kültürün düşüncelerine katmaktır. Bir kültürden etkilenmek, onun düşüncelerine inanmaya yol açar. Eğer Müslümanlar fetihlerin başlangıcında yabancı kültürden etkilenmiş olsalardı, Roma hukukunu tercüme edip İslam hukukuna aktarır, onu İslam'ın bir parçası sayarak bünyesine katarlardı. Yunan felsefesini de inançlarının bir parçası haline getirirlerdi ve hayatlarında, devlet işlerinin kendilerine faydalı görünen şeylerle yönlendirilmesine izin vererek Pers ve Romalıların yolunu izlerlerdi. Bunu yapmış olsalardı, İslam Arabistan yarımadasında ortaya çıktığı andan itibaren düzensiz ve karışık bir seyir izler, düşünceleri tamamen karışır ve İslami olmaktan çıkardı. Bir kültürden etkilenmek, eğer gerçekten böyle bir şey olduysa, demek budur. Bir kültürden yararlanmaya gelince, bu, başka bir kültürü derinlemesine incelemeyi ve onun düşünceleriyle İslam kültürünün düşünceleri arasındaki farkı bilmeyi kapsar. Sonra o kültürdeki anlamları ve içerdiği benzerlikleri alıp edebi kültürü zenginleştirmek, bu anlam ve benzetmelerin ifade biçimini geliştirmek; ancak İslam'ın düşüncelerine herhangi bir çelişkinin girmesine izin vermeden ve hayat, hukuk ve akide hakkındaki kavramlarından hiçbir düşünce almadan. Kültürden yararlanma ve ondan etkilenmeme kısıtlaması, onun incelenmesinin yalnızca hayata bakış açısını etkilemeyen bilgiden ibaret olması anlamına gelir. Islami fetihlerin başlangıcından, MS 18. yüzyılın ortalarında kültürel ve misyonerlik istilasının gerçekleştiği gerileme dönemine kadar olan Müslümanlar, kendi kültürlerinin temeli olarak İslam kültürünü benimsiyorlardı; hayattaki şeyler hakkındaki anlamlar bakımından İslam dışı kültürleri inceliyor, onlardan faydalanıyorlardı ancak bu, düşüncelerinde bir inanç edinmek anlamına gelmiyordu. Bu yüzden onlardan etkilenmiyorlar, yalnızca faydalanıyorlardı. Bu durum, Batı kültürel saldırısından sonraki Müslümanların durumunun tam tersiydi: Batı kültürünü inceliyor ve onun düşüncelerini sevmeye başlıyorlardı. Aralarında bu tür düşüncelere inanıp İslam kültürünü terk edenler de vardı... ve bu düşünceleri beğenip, onları İslam kültürünün bir parçasıymış gibi kendi kültürlerine dahil edenler de vardı; bunların bir kısmı, İslam'a aykırı olmalarına rağmen İslami düşünceler sayılır hale geldi. Bunların birçoğu, örneğin, iyi bilinen demokratik ilkeyi
The difference between being effected by and deriving benefit from something is: that being affected by the culture is to study it and adopt the thoughts that it contains and incorporate them into the thoughts of the first culture due to the mere presence of a similarity between them and due to the mere preference for these thoughts, being effected by a culture leads to believing in its thoughts. If the Muslims were to be effected by the foreign culture in the beginning of the conquests then they would have transferred, translated and incorporated Roman law into the Islamic Law considering it as a part of Islam. They would have also made Greek philosophy a part of their beliefs and in their lives they would have followed the way of the Persian and Romans by allowing the affairs of the state to be guided by what they saw as beneficial to them. If they did that then Islam would have followed a disorderly and confused course from the beginning of its emergence from the Arabian peninsula and its thoughts would have completely mixed up, causing it to cease being Islamic. This is what it means to be affected by another culture, if indeed that is what happened. As for benefiting from another culture, it constitutes the deep study of another culture and knowledge of the difference between its thoughts and the thoughts of the Islamic culture. Then taking the meanings in that culture and the similarities that it contains and enriching the literary culture, and improving the rendition of these meanings and similes without allowing any contradiction to enter the thoughts of Islam and without taking any thoughts from its concepts about life, legislation & ‘aqīdah (creed). The restriction of benefiting from the culture and not being affected by it means that its study constitutes only information which does not affect the viewpoint about life. The Muslims from the beginning of the Islamic conquests until the era of decline in which the cultural and missionary invasion took place during the middle of the 18th Century C.E used to make the Islamic culture the basis of their culture and they used to study the non-Islamic cultures to benefit from them in terms of the meanings about things in life & not to have conviction in their thoughts and this is why they were not effected by them, rather they only benefited from them which is contrary to the situation of the Muslims after the western cultural onslaught against them, they studied the western culture and they came to like its thoughts. Amongst them there were those who came to be convinced of such thoughts and abandoned the Islamic culture...and there were those who liked these thoughts and included them in the Islamic culture as being part of it and some of it came to be considered as Islamic thoughts even though they contradict Islam. Many of them for example, used to consider the well known democratic principle
"Ümmet, otoritenin kaynağıdır"
‘The Ummah is the source of authority’
Ümmetin yasa çıkarması ve kanunlar koyması, İslam'a aykırıdır; çünkü egemenlik yalnızca Şeriat'ındır, ümmetin değildir ve kanunlar Allah'tandır, insanlardan değildir. Bunu İslam'a demokratik, sosyalist ya da komünist bir nitelik kazandırmak isteyen birçok kimse denedi. Oysa İslam demokrasiyle çelişir; çünkü yönetici yalnızca Şeriat'ı uygular ve onunla sınırlıdır. Yönetici ümmet tarafından görevlendirilmez ve onların iradesini uygulamaz; aksine Şeriat'a göre onların çıkarlarını gözetir. Aynı şekilde İslam sosyalizmle de çelişir; çünkü sosyalizmde mülkiyet miktarla değil, tarzla sınırlandırılır. İslam ise komünizmle de çelişir; çünkü İslam, hayatın temelini Allah'a iman olarak koyar ve özel mülkiyeti savunup onu korumayı öngörür. İslam'ı demokratik, sosyalist ya da komünist yapmak için bu düşüncelere üstünlük tanımak, yabancı kültürden etkilenmek anlamına gelir, ondan yararlanmak anlamına değil. Daha da kötüsü, Batılı entelektüel önderlik, İslam akidesiyle çelişen bir akidedir. Bazıları bundan etkilendi ve aralarındaki eğitimliler dinin devletten ayrılması gerektiğini söylemeye başladı! Eğitimsizler ise din siyasetle çelişir, dini siyasete karıştırmayın diyordu!! Bu durum, kültürel istila sonrası gerileme dönemindeki Müslümanların, Müslüman olmayan kültürleri inceleyip onlardan etkilendiklerini; oysa daha önceki Müslümanların aynı kültürleri inceleyip onlardan yararlandıklarını, ama düşüncelerinden etkilenmediklerini gösterir.
hat the Ummah would pass legislation and enacts canons. This contradicts Islam because the sovereignty is only for the Sharī’ah and not the Ummah and the laws are from Allah and not from the people. There were many who tried to make Islam democratic, Socialist or Communist. Even though Islam contradicts democracy because the ruler only implements the Sharī’ah and he is restricted by it. He is not employed by the Ummah and nor does he implement their will. Rather, he looks after their interests according to the Sharī’ah. Likewise, Islam contradicts Socialism because for it ownership is restricted to the mode and not restricted by the amount. Also, it contradicts with communism because Islam makes the belief in Allah the basis of life and advocates private ownership and acts to protect it. Making Islam Democratic, Socialist or Communist by preferring those thoughts constitutes being affected by the foreign culture and not benefiting from it. What is worse is that the Western Intellectual leadership is a creed which contradicts the creed of Islam. Some were affected by it and the educated amongst them began to say that religion should be separated from the state! And the uneducated amongst them would say religion is contrary to politics!! And do not enter politics into the religion...which indicates that the Muslims in the era of decline after the cultural invasion had studied the non-Islamic culture and were affected by it contrary to the situation of the Muslims before who studied the non-Islamic cultures and benefited from them but were not affected by their thoughts.
“Neyle hükmedeceksin?” dedi. Muaz dedi ki: Allah'ın Kitabı ile. Peygamber ﷺ dedi ki: Onu orada bulamazsan? Dedi ki: Allah'ın Elçisi'nin Sünnet'i ile. Dedi ki: Onu da bulamazsan? Dedi ki: "Kendi içtihadımla hüküm veririm." Bunun üzerine Peygamber ﷺ dedi ki: "Allah'ın Elçisi'nin elçisini, Allah'ın ve Elçisi'nin sevdiği şeye uygun olanı yapmaya muvaffak kıldığı için Allah'a hamd olsun." [Reported by Abu Dawud]
“By what will you pass judgement ?’ He said: By the Book of Allah. The Prophet said: If you do not find it there ? He said: By the Sunnah of the Messenger of Allah He said: And if you do not find it ? He said: ‘I will exercise my own Ijtihād’ He said: ‘Praise be to Allah who has made the messenger of the Messenger of Allah to accord with what Allah and His Messenger loves” [Reported by Abu Dawud]
Dolayısıyla Müslümanlara, ortaya çıkan her mesele için Şeriat hükmünü çıkarmak amacıyla içtihat yapmak farz kılınmıştı. Ortaya konan hükümler, Kur'an ve Sünnet'ten çıkarılan İslam şeriatı hükümleriydi ya da Kur'an ve Sünnet'in delil olarak işaret ettiği her şeyden çıkarılan hükümlerdi.
Thus, it was fard on the Muslims to perform Ijtihād to deduce the Sharī’ah rule for each issue that occurred. And the rules that were deduced were Islamic Sharī’ah rules, deduced from the Quran and Sunnah or whatever the Quran and Sunnah alluded to in terms of evidences.
Tefsir (Kur'an tefsiri) alimleri, Kur'an'ın ayetlerini açıklarlardı ve ayetlerin anlamlarını, kelime ve cümlelerin işaret ettiği doğrultuda, dilsel ve şer'i anlamlar açısından ya da bu kelime ve cümlelerin anlamları kapsamına giren olayların gerçekleştiğini kabul ederek ortaya koymaya çalışırlardı. Tefsir ilmi genişleyip ayetlerin anlamlarının açıklanması daha ayrıntılı hale gelse de, hayata ve mevzuata dair bakış açısına ilişkin, İslam dışı kültürlerden geldiği kabul edilen Roma ve Yunan kavramları tefsir literatürüne dahil edilmedi. Nitekim bazı müfessirler uydurma ve zayıf hadisler kullandılar; bunların İslami olmayan anlamlarını Kur'an tefsirine soktular. Ancak bu, İslam kültürünün dış kültürlerden etkilenmesinin bir örneği olarak değil, Resulullah ﷺ'ın gerçekte söylemediği hadislerin uydurulması gibi, İslam kültürüne yapılmış bir katkı (müdahale) olarak değerlendirilmelidir. Hadis uydurmak suretiyle İslam'a bir şeyleri sokmak ile bir non-İslami kültürün düşüncelerini benimseyip bunları İslam'ın bir parçası gibi İslam'a dahil etmek arasında fark vardır. Kısacası şer'i ilimler, İslam dışı kültürlerden etkilenmemiştir. Edebi ve dilsel ilimlere gelince, fethedilen topraklarda Arapçanın diğer diller üzerindeki etkisi, diğer dillerin hayatın işlerinde kullanımdan tamamen kalkmasına kadar güçlü oldu. Arapça, İslam'ın anlaşılmasında siyasi bir unsur olarak, Kur'an'ın dili olması sebebiyle, hayatın bütün işleri üzerinde tek hakim dil olmuştur. Bu yüzden, İslam'a iman ettikten sonra fethedilen milletlerin bu etkinin güçlenmesine katkıda bulunduğunu görürsünüz; çünkü bu, benimsedikleri din olan İslam'ın gerekliliklerinden biriydi. Bu nedenle Arapça dil, fethedilen topraklardaki dillerin ve kültürlerin etkisine uğramadı. Aksine, dilin kendisi fethedilen toprakları etkiledi ve oradaki özgün dilleri zayıflatarak bazılarının tamamen ortadan kalkmasına ya da neredeyse yok olmasına yol açtı. Böylece Arapça, İslam'ın tek dili, devletin kullandığı tek dil, ortak dil, kültür, bilim ve siyaset dili olarak kaldı. Arap edebiyatı, fethedilen ülkelerde bahçeler, saraylar, denizler, nehirler, manzaralar gibi maddi unsurlarla karşılaşmış olsa da; anlamları, hayal gücü, benzetmeleri ve konuları çoğalarak gelişti. Bu unsurlardan yararlandı, ancak İslam'a aykırı düşen düşüncelerden etkilenmedi. Nitekim İslam'a aykırı akaid konularına rastlanmaz; hiçbir Müslüman edebiyatçı bunlardan etkilenmemiş, aksine bunlara tamamen karşı çıkmıştır. Yunan felsefesi çevrilmiş ve ona ilgi gösterilmiştir; ancak birden çok tanrıya inanan ve tanrılara insansı özellikler veren Yunan edebiyatı Müslümanlar arasında pek itibar görmemiş, hatta hiç ilgi görmemiştir. Evet, bazı kişiler İslam kültürünün gerektirdiği sınırları aşmış, İslam'ın kabul etmediği anlamlara açık hale gelmişlerdir. Yazar ve şairlerden ahlaken bozulmuş olanlar, İslam'ın onaylamadığı anlamları şiirlerine katmışlardır. Ancak bunlar, İslam toplumu açısından söz etmeye değmeyecek kadar az sayıdaki kişilerdir. Edebiyatları İslam'ın yasakladığı anlamlardan ne kadar etkilenmiş olursa olsun, bu etki İslam kültürünü etkileyebilecek bir nitelik taşımamıştır. Aksine İslam kültürü, Arap kültürü ve Arapça dili her türlü şüpheden uzak olarak varlığını sürdürmüştür.