20.9 Esirler
20.9 Captives
Müslümanlar düşman askerlerini savaş esiri olarak aldıklarında, bu esirlerin durumu doğrudan Halife'nin emrine bırakılır; esirleri ele geçiren savaş komutanının veya ordu lideri olan kişinin bu konuda bir görüşü yoktur. Bunun nedeni, savaşçı esir düştüğünde, onunla ilgili hükmün Halife'nin görüşü olması ve Halife'nin esirlerle ilgili Şeriat hükmüne uymasıdır. Savaş esirlerinin hükmü, Halife'ye salıverme ile fidye arasında seçim yapma hakkı tanındığını belirten kesin bir Kur'an metniyle sabit kılınmıştır; bu da Allah'ın şu sözü gereğincedir:
When the Muslims take their enemy as prisoners of war, the matter of these captives is delegated to the Khalifah’s direct command and their is no opinion for those who captured them, the battlefield commander or army leader. This is because once the fighter becomes a prisoner of war, the command regarding him is the Khalifah’s opinion and the Khalifah follows the Shari’ah rule concerning captives. The rule of the prisoners of war is established by a definite Qur’anic text which is that the Khalifah is given a choice between release and ransom due to Allah’s statement:
“Kâfir olanlarla karşılaştığınızda boyunlarını vurun; onlara ağır bir kırım yapıp bitirinceye kadar. Sonra da sıkıca bağlayın. Ondan sonra ya bağışlama ya da fidye vardır, savaş yükünü bırakıncaya kadar.” [Muhammed Suresi 47: 4]
“When you meet those who disbelieve, strike the neck(s) until when you have inflicted severe slaughter upon them then bind strongly the fetters. Then afterwards either the release or the ransom until the war lays down its burdens” [TMQ 47: 4].
Bu, esir hükmünde açık bir konudur ve bu hükmün belirlenmesi birçok yönden gerçekleşmiştir: Bunlardan biri, bu açık metnin savaşa dair nazil olan ilk sure olan Muhammed Suresi'nde gelmesidir. Bu sure, Resûlullah ﷺ Mekke'den Medine'ye gelip yerleştikten sonra nazil olmuş ve "Kıtal Suresi" diye adlandırılmıştır. Hadid Suresi'nden sonra ve Bedir Savaşı'ndan önce inmiştir. Herhangi bir savaş gerçekleşmeden ve hiçbir esir alınmadan önce, esirlere ilişkin hükmü açıklamıştır. Buna şu da eklenirse, esirlere ne yapılacağını açıkça belirleyen ayet budur ve bu, esirlerin hükmünün metnidir ve konuya dair diğer tüm metinlerin dayanak noktasıdır. Esirler hakkındaki hükmü belirleyen yollardan biri de ayetin "imma" (ya da) kelimesiyle gelmesidir; bu kelime, üçüncü bir seçenek olmaksızın iki şey arasındaki tercihi ifade eder. Ayet şöyledir: "Artık ya lütufla salıverme ya da fidye karşılığında bırakma (vardır)." "İmma", iki şey arasında geldiğinde seçimi bu ikisiyle sınırlar ve bunların dışında bir seçeneğin bulunmasını ya da bunlardan birine dahil olmayan bir şeyin olmasını engeller. Dolayısıyla "imma" ile seçimin belirlenmesi, Kur'an'ın esir hükmünde seçenek olarak verdiklerinin dışında bir şeyin caiz olmadığını kesinleştirir. Bu durum, Resûlullah ﷺ'in Yemame halkının reisi Sümame bin Usâl'i, şair Ebu Uzze'yi, Ebu'l-As bin er-Rabi'yi serbest bırakmasıyla ve Bedir Savaşı'ndaki esirler hakkında söylediği sözle daha da güçlenmektedir:
This is explicit in the rule of the prisoners of war and it is a specified rule in numerous ways: Of these (ways) is that this explicit text came in Surah Muhammad which is the first Surah revealed regarding the matter of fighting. Its revelation was after the Messenger (saw) arrived in Madinah from Makkah, and it is called the Surah of fighting. It was revealed after Surah Al-Hadeed and before the battle of Badr. It clarified the rule of prisoners of war before any battle had occurred or any prisoners of war had been captured. If added to this is that this is the ayah which clarifies explicitly what is done to prisoners of war, it becomes clear that it is the text of the rule of prisoners of war and the basis to which return all other texts regarding the subject. And from these ways which specify this rule on prisoners of war is that the ayah came with the language of “imma” which indicates the choice between two things without any third to them. It said: “Then bind strongly the fetters. Then afterwards either the release or the ransom.” When “imma” comes between two things, it restricts the choice between them and prevents there being other than them or that it is not one of them two. So there is specification due to specifying the choice in “imma” the impermissibility of there being other than what the Qur’an gave as a choice in the rule of captives. This is strengthened in when the Messenger (saw) released Thamama bin Wail, the chief of the people of Yamamah, Abu ‘Uzzah the poet, Abu Al-‘As bin Ar-Rabi’ and he said about the prisoners of war from the Battle of Badr:
"Eğer Mut'im bin Adiyy hayatta olsaydı ve bunlar hakkında benimle konuşsaydı, esirleri ona bırakırdım."
“If Mut’im bin Adiyy was alive and he talked to me about these, I would release them to him.”
Badr'daki savaş esirlerini fidye karşılığında serbest bıraktı; sayıları yetmiş üç kişiydi ve Badr günü iki kişiyi bir kişi karşılığında fidye ile serbest bıraktı. Aişe (ra)'den rivayet edilmiştir ki dedi ki:
He ransomed the prisoners of war from Badr and they were seventy three men, and he ransomed the day of Badr two men for one man. It is narrated from Aisha (ra) who said:
Mekke halkı savaş esirlerini fidye karşılığında serbest bırakma konusunda haber gönderince, Zeynep, Ebu'l-'Âs'ı fidye vermek için para gönderdi. Bunu, Hatice'ye ait olan bir gerdanlıkla birlikte gönderdi; gerdanlığı Ebu'l-'Âs'ın yanına koymuştu. Dedi ki: Allah'ın Elçisi ﷺ onu görünce çok merhamet etti ve şöyle buyurdu: "Eğer onun esirini onun için serbest bırakmanızı ve ona ait olanı geri vermenizi uygun görürseniz..." Sahâbiler dediler ki: "Evet."
“When the people of Makkah sent about ransoming their prisoners of war, Zaynab sent money to ransom Abu Al-‘Aas. She sent in in a necklace that was for Khadijah which she (adkhalat) upon Abu Al-‘As. She said: When the Messenger of Allah (saw) saw it, he was verycompassionate about it and said: If you see that can release her captive for her and return that which is hers? They said: Yes.”
Ġmrân bin Hüseyin'den rivayet edilmiştir
It has been narrated from Imran bin Hussein
"Peygamber ﷺ, Müslümanlardan iki kişiyi Benî Ukeyl'den bir müşrik adam karşılığında fidye ile kurtardı."
“That the Prophet (saw) ransomed two men from the Muslims for one man of the polytheists from Banu ‘Aqeel.”
İbn Abbas (ra)'dan rivayet edilmiştir ki şöyle demiştir:
It has been narrated from ibn Abbas (ra) who said:
"Bedir savaşındaki esirlerden fidye verecek bir şeyi olmayanlar vardı; bunun üzerine Allah'ın Elçisi ﷺ, onların fidyesini Ensar çocuklarına okuma yazma öğretmek olarak belirledi."
“There were people of the prisoners of war from Badr who had no ransom, so the Messenger of Allah (saw) made their ransom to teach reading to the children of the Ansar.”
Bu hadisler ve ayet birlikte, savaş esirlerinin hükmünün serbest bırakılmak ya da fidye karşılığı salıverilmek olduğunu açıkça göstermektedir. Hasan, Ata ve Said bin Cübeyr'in, savaş esirlerinin öldürülmesini hoş görmediklerini ve şöyle dediklerini rivayet edilmiştir: "Keşke Bedir esirlerine yapıldığı gibi, onu serbest bıraksa ya da fidye karşılığında salıverseydi." Ayrıca Allah (swt) şöyle buyurduğu için:
These ahadith together with the ayah indicate explicitly that the rule of prisoners of war is release or ransom. It is ascribed to Al-Hasan, ‘Ata and Said bin Jubayr that they disliked the killing of prisoners of war and said: If only he released or ransomed him as was done with the prisonsers of war of Badr, and because Allah (swt) said:
“Sonra da bağları sıkıca bağlayın; ardından ya lütuf olarak salıverin ya da fidye karşılığında.”
“Then bind strongly the fetters, then afterwards either the release or the ransom”
Yani Allah (SWT) esir alındıktan sonra bu ikisi arasında seçim vermiştir ve başka bir şey yoktur. Bütün bunlar açıktır: Halife savaş esirleri konusunda yalnızca iki husus arasında seçim yapar, yani serbest bırakma veya fidye karşılığı salıverme. Peygamber ﷺ'in Benu Kurayza erkeklerini öldürdüğüne dair rivayet edilen olaya gelince, bu, esir oldukları için değil, hakemin hakem olarak verdiği hüküm gereğincedir. Peygamber ﷺ'in Bedir günü esirlikte iken En-Nadr bin el-Hâris ve Ukbe bin Ebi Muayt'ı, Uhud günü de Ebu Uzze'yi öldürdüğüne dair rivayete gelince, bu, savaş esirlerinin hükmünün bu olduğunu göstermez; zira o, bütün esirler için ya da her savaşta böyle yapmamıştır. Bilakis bazı savaşlarda bazı kişilere karşı böyle yapmıştır. Oysa bütün savaşlarda bütün savaş esirleri için yaptığı serbest bırakma ve fidye karşılığı salıverme ise başkadır. Bu kişilerin özellikle öldürülmesine yol açan sebep, Elçi ﷺ'in onların şahsiyetlerinde Müslümanlar için kesin bir tehlike görmesidir. Dolayısıyla bu, belirli kişilerin, kendilerine özgü sebeplerle öldürülmesidir; savaş esirlerinin öldürülmesi değildir. Ahmed ve el-Buhari, Ebu Hureyre (ra)'den rivayet etmişlerdir ki şöyle demiştir: Allah'ın Elçisi ﷺ bizi bir seriyyeye gönderdi ve şöyle buyurdu:
So He (swt) gave a choice between these two after the captivity and nothing else. All this is explicit that the Khalifah chooses in the prisoners of war between two matters nothing else, which is release or ransom. As for what is narrated that the Prophet (saw) killed the men of Banu Quraydha, all this is because of the ruling of the arbitrator in arbitration not that they were prisoners of war. As for what is narrated that he (saw) killed An-Nadhr bin Al-Harith and ‘Uqbah bin Abu Mu’ayt in custody on the day of Badr, and Abu ‘Uzzah on the day of Uhud, this does not indicate that this is the rule of prisoners of war as he did not do this for all captives or in every battle. Rather he did this in some battles with some persons, contrary to release and ransom which he did for all prisoners of war in all battles. What caused the killing of these persons specifically is that the Messenger (saw) saw in their personalities definite danger for Muslims; so it is the killing of specific persons for reasons specified to them, nor was it the killing of prisoners of war. Ahmad and Al-Bukhari narrated from Abu Hurairah (ra) who said: The Messenger of Allah (saw) sent us on an expedition and said:
"Eğer Kureyş'ten şu iki kişiyi bulursanız, onları ateşle yakın." Sonra Allah'ın Elçisi ﷺ, yola çıkmaya niyetlendiğimizde şöyle buyurdu: "Size şu kişiyi ve şu kişiyi ateşle yakmanızı emretmiştim. Şüphesiz ateşle azap etmeye yalnızca Allah azze ve celle hakkıyla yetkilidir. Bu yüzden onları bulursanız, ikisini de öldürün."
“If you find so and so for two men of Quraysh, then burn them with fire. Then the Messenger of Allah (saw) said when we intended to depart: I had commanded you to burn so and so and so and so. Verily none punishes with fire except Allah ‘azza wa jall so if you find them, then kill both of them.”
Buna göre, öldürmenin savaş esirleri hakkındaki Şer'î hükümlerden olmadığı açıklanmıştır; aksine öldürme, Halife'nin tehlikeli gördüğü belirli kimseler hakkında konulmuş bir Şer'î hükümdür, bu yüzden savaş esiri olsalar bile Halife onların öldürülmesini emreder. Peygamber (sav)'in bu ayetin indirilmesinden sonra köleleştirme yaptığına dair rivayet edilenlere gelince, bu, sabayanın (esir alınan kadın ve çocukların) köleleştirilmesiydi, savaş esirlerinin değil; yani savaş meydanında orduyla birlikte bulunan, savaşmayan kadın ve çocukları köleleştirirdi. Erkek savaşçıların köleleştirilmesi sabit olsaydı, bu Peygamber (sav)'den gerçekleşirdi; ancak onun (sav) zamanında Araplardan pek çok esirin alınmasına rağmen bunun gerçekleştiğini kanıtlayan bir delil yoktur. Bazı tarih kitaplarının, Peygamber (sav)'in Kureyş'ten Benî Necîye oğullarını, erkek ve kadınlarıyla birlikte köleleştirdiğini rivayet etmesine gelince, bu hadis kitaplarında rivayet edilmemiş, İbn Hişam'ın Siyeri gibi bazı Siyer kitaplarında bile yer almamaktadır; bu yüzden delil olarak kullanılamaz. Sahih olsalardı bile, rivayette "Benî Necîye'yi, erkeklerini ve kadınlarını köleleştirdi" sözleri geçmektedir; yani erkekler ve kadınlar zikredilmiştir. Rivayet "rical" (erkekler) ve "nisa" (kadınlar) demez; dolayısıyla bunun sabaya, yani erkek ve kadın çocuklar anlamına geldiği kabul edilir ve bu caizdir. Buna göre Peygamber (sav) hiçbir erkeği köleleştirmemiştir; aksine erkek ve kadın sabayayı köleleştirmiştir. Delil kabul edilen hadislerdeki sabit gerçekler bunu güçlendirmektedir. Peygamber (sav)'in fiillerini izleyen kimse, onun esir alınmış hiçbir savaş erkeğini köleleştirmediğini, ne Araplardan ne de başkalarından olsun, görür. Ondan rivayet edilen, sabaya (esirleri) köleleştirdiğidir. Bedir Savaşı'nda düşmanın yanında kadın yoktu, bu yüzden o savaşta sabaya alınmadı. Bilakis savaş esirleri alındı ve Peygamber (sav) bunlar hakkında fidye ile hükmetti. Hunayn Savaşı'nda Havazin, Resulullah ﷺ ile savaşmak üzere çıktı ve kadınları da onlarla birlikte geldi. Müslümanlar galip gelince Havazin kaçtı ve arkalarında kadınlarını bıraktı; bu yüzden onlar esir alındı (sebaya) ve ganimetle birlikte yerleştirildiler. Benî Mustalik'te düşman arkada kadınlarını bıraktı; bu yüzden onlar esir alındı (sebaya). Hayber'de savaşıldı ve kaleleri fethedildi. Savaşçılarla birlikte bulunan kadınlar esir alındı (sebaya), geri kalanlar ise erkeklerin bırakıldığı gibi bırakıldı. Bütün bu olaylar, Resulullah ﷺ'in erkek savaşçıları esir aldığını ve savaşçılarla birlikte bulunan kadınların ve çocukların esir alındığını (sebaya) göstermektedir. Savaşa katılmamış diğer erkek ve kadınlar ise savaş esiri veya esir (sebaya) olarak alınmadı. Bu da Resulullah ﷺ'in savaş esirlerini köleleştirmediğini göstermektedir. Bu, Resulullah ﷺ'in savaş esirleri hakkındaki davranışının, ayetin açık metnine uygun olarak gerçekleştiğini açıklamaktadır. Nitekim o, bazen onları serbest bıraktı, bazen de fidye aldı. Savaş esirlerini köleleştirmedi ve öldürmedi; yalnızca kadın ve çocukları esir aldı, Müslümanlara oluşturdukları tehlike sebebiyle belirli kişileri ise öldürdü. Esir alınanların savaş esirleriyle benzer hale gelen hapsedilmesi meselesine gelince, o dönemde insanlar savaşçılarla birlikte çıkan kadınları ve çocukları, Araplar ile diğerleri arasında hiçbir fark gözetilmeksizin, savaşın teknik tanımındaki mal sayılma anlayışına göre değerlendirdiler. Savaşın teknik tanımı, ganimetleri ve hapsedilenleri mal olarak kabul ediyordu. Resulullah ﷺ gelip bu tanımı onayladı; bu nedenle savaşçılarla birlikte çıkan kadınları ve çocukları ganimet mallarının arasında ganimet malı gibi değerlendirdi. Demek ki bunlar köleleştirildi ve üzerlerine ganimet hükmü uygulandı, savaş esirlerinin hükmü değil. Savaş esirlerinin hükmü geçerliliğini korur; halifeye yalnızca serbest bırakma ya da fidye arasında seçim hakkı verir, başka bir şey değil. Bu hüküm Kıyamet Günü'ne kadar geçerli kalacaktır. İslam Devleti düşmanlarıyla savaşırsa, esirler serbest bırakma ile fidye arasında değerlendirilir; kadınlar savaşlara onlarla birlikte çıkarsa, savaşta zafer kazanıldıktan sonra kadınlar esir (sebaya) alınır ve ganimet mallarına benzerler.
"Arapların köleleştirilmesi caiz olsaydı, bugün bu yapılırdı"
“If enslaving were allowed upon the Arabs, it would be today”
Bu hadis zayıftır. Senedinde Al-Vakidi bulunmaktadır ve o çok zayıftır (da'if). Et-Taberani bu hadisi başka bir yoldan rivayet etmiştir ve bu yolda Yezid bin İyad bulunmaktadır ki o, Al-Vakidi'den daha zayıftır. Bu türden bir hadis delil olarak kabul edilmez, dolayısıyla şer'i delil olması caiz değildir. Peygamber ﷺ'in Arap kadınlarını ve çocuklarını köle yaptığı, ancak erkeklerini köle yapmadığı rivayeti ise doğrudur; ancak bu, Arap erkeklerinin köle yapılmasının caiz olmadığını ve başkalarının caiz olduğunu göstermez. Aksine bu hüküm geneldir; Araplar ve diğerlerini kapsar. Araplarla ilgili olan olay ise bir durumun gerçekleşmesinden ibarettir ve bunun bir anlamı yoktur; yani yaşanan durum Araplarla ilgili olmuştur, bu da onlara özgü olduğu ve diğerleri için geçerli olmadığı anlamına gelmez. Ayrıca şer'i kaide şudur: Hüküm, sebebin özelliğinde değil, lafzın genelliğindedir. Olay bir kişi veya bir grupla ilgili olsa bile, bu kişi veya grupla sınırlandırılmaz; onun hükmü genel bir hükümdür.
This is a weak hadith. In its chain is Al-Waqidi who is very weak (dhaif). At-Tabarani narrated it via another way and within it is Yazid bin ‘Iyadh who is weaker than Al-Waqidi. This type of hadith does not stand as proof so it is not allowed to be Shari’ah evidence. As for what is narrated of the Messenger (saw) enslaving Arab women and their children, and not enslaving their men, this is correct but it does not indicate the non-permissibility of enslaving Arab men and the permissibility of enslaving others. Rather it is general, encompassing Arabs and others. As for the incident occurring with Arabs, this is a reality of a situation with no understanding for it i.e. the situation which occurred was with Arabs so it does not mean it is specific to them and is not for others. Moreover, the Shari’ah principle is that the value is in the generality of the words and not the specificity of the cause. The incident, even if it occurs with a person or a group, it is not specified with this person or group. Rather its rule is a general rule.
Benzer şekilde, erkeklerin esir alınmamasının Araplar hakkında olması, Elçi'nin (sav) Araplarla savaşıyor olmasının gerçeğinden kaynaklanmaktadır; dolayısıyla hüküm yalnızca onlara özgü değildir, bilakis tüm insanlar için geneldir. Tıpkı onun belirli bir kabileye, mesela Kureyş'e karşı savaşması gibi, hüküm yine de yalnızca onlara özgü olmazdı. Ancak tüm bunlar, yani esaret ve hapsedilenlerle ilgili hüküm, Arap müşrikleri hariç tüm insanlar hakkında geneldir. Arap müşrikleri, Hicret'in dokuzuncu yılında, Zilhicce ayının dokuzuncu gününden başlayarak dört ay sonra, Kıyamet gününe kadar bu hükmün dışında tutulmuştur. Onlardan İslam'dan veya savaştan başka bir şey kabul edilmez; esir alınmazlar ve hapsedilmezler. Bu tarihten önceki Arap müşrikleri ise hüküm kapsamındaydı. Benzer şekilde, Arap olan Yahudi ve Hristiyanlar da, bu ayetlerin nazil olduğu günden Kıyamet gününe kadar bu hükmün kapsamına girer; çünkü istisna, bu ayetlerin Araplardan müşriklere tebliğ edildiği günden, yani Zilhicce'nin dokuzuncu gününden ve ondan sonraki dört aydan itibaren Arap müşriklerine özgüdür. Bu istisna, Arapların diğerlerini kapsamaz, bu tarihten önceki müşrikleri de kapsamamıştır. Arap müşriklerinin bu belirtilen tarihten itibaren hükmün dışında tutulması ise Kur'an'ın açık bir nassıyla sabittir. Allah (c.c.) şöyle buyurmuştur:
"Cesur bir kavme çağrılacaksınız. Onlarla savaşacaksınız ya da onlar İslam'ı kabul edecek." [TMQ 48:16]
“You will be called to a people of great boldness. You will fight them or they will embrace Islam” [TMQ 48:16]
Ve O şöyle buyurdu:
And He said:
{Sonra, haram aylar çıktığında, müşrikleri nerede bulursanız öldürün. Onları yakalayın, kuşatın ve her pusu yerinde onları gözleyin. Eğer tövbe eder, namazı kılar ve zekatı verirlerse, yollarını serbest bırakın.} [TMQ 9: 5]
“When the sacred months finish, fight the polytheists wherever you find them. Seize them, surround them and wait for them at each ambush. If they repent, and establish the prayer and pay the zakat, then free their way” [TMQ 9: 5]
Ve O şöyle buyurdu:
And He said:
"Yeryüzünde dört ay dolaşın ve bilin ki siz Allah'ı aciz bırakamazsınız!" [TMQ 9:2]
“Travel in the land for four months, and know that you do not defeat Allah!” [TMQ 9:2]
Bu, Arap müşriklerini bu âyetlerin genelliğinden açıkça dışarıda bırakmaktadır. Bu âyetlerin indirilmesinden ve dört aylık sürenin bitmesinden sonra Arap müşriklerinden İslam'dan ya da savaştan başka bir şey kabul edilmez. Peygamber ﷺ'in Arapları esir alması hakkında rivayet edilen ise, Yahudi ve Hristiyanların esir alınmasıdır; Arap müşriklerinin ise bu âyetlerin indirilmesinden önce esir alınmasıdır. Ancak bundan sonra Arap müşriklerinden İslam'dan ya da savaştan başka bir şey kabul edilmez.
This is explicit in excluding Arab polytheists from the generality of ayat. So the Arab polytheists are not accepted, after the revelation of these ayat and finishing the new moon of four months, except Islam or war. As for what is narrated about the Messenger (saw)'s enslaving of Arabs, this is enslaving Jews and Christians and enslaving Arab polytheists before the revelation of these ayat. As for afterwards, it is not accepted from Arab polytheists except Islam or war.