Dillerin, anlamlar için konulmuş (oluşturulmuş) ifadeler olduğundan, ifadelerin anlamlara delaleti, bestecinin koymuş olduğu düzenlemeden faydalanır; dolayısıyla ifadenin konulmasını (vaz') bilmek, sonra da ifadelerin delaletini bilmek zorunludur. Vaz', belirli bir anlam için belirli bir ifade tayin etmektir; öyle ki birincisi telaffuz edildiğinde ya da söylendiğinde ikincisi anlaşılır. Dilin konulmasının sebebi, insanın insanlık âleminden başkalarına muhtaç olmasıdır. Çünkü yiyecek, giyecek, barınak, silah gibi hayatı için ihtiyaç duyduğu her şeyi tek başına temin edemez; bedenini korumak, sıcaktan, soğuktan ve saldırıdan muhafaza etmek için diğer insanlarla bir araya gelmesi zorunlu olmuştur. Buradan insanın insanla buluşması doğal hale gelmiş, bu yüzden insan doğası gereği toplumsaldır. İnsanlar arasındaki bu buluşma, birbirlerinin içlerinde ne olduğunu bilmeden iş birliğine dönüşemez ve tatmin edici bir amaca ulaşamaz. Bu yüzden birbirini tanımayı sağlayacak bir şeye ihtiyaç doğmuştur ve dillerin konulması buradan ortaya çıkmıştır. Çünkü zihinde olanın bu şekilde bilinmesi, bir ifade, bir işaret ya da bir örnek olmaksızın gerçekleşmez. İfade, genelliği sebebiyle işaretten ve örnekten daha faydalıdır; zira ifade hem duyulur hem akledilir varlıkları, hem mümkün hem imkânsız bilgileri kapsar, çünkü o anlamlardan istenilen her şey için bir ifade konulabilir. Bu, akledilene, gâibe ya da yokluğa konulamayan işaretten farklıdır. Ayrıca her şey için uygun örnekler bulmak imkânsız ya da çok zor olduğundan örnekten de farklıdır; zira somut örnekler yokluk için yeterli değildir, varsayılsa bile bu zordur. Ayrıca ifade, işaretten ve örnekten daha kolaydır; çünkü ifade, sesle meydana gelen harflerden oluşur ve insandan doğal olarak çıkar. Bu yüzden onu içinde olanı anlatmak için bir araç olarak kullanmak daha açık ve daha uygundur. Dolayısıyla dillerin konulmasının sebebi zihinde olanı ifade etmektir ve onların konusu harflerden oluşan ifadelerdir. Bu ifadelerin konulduğu şeylere gelince, bunlar dış anlamlar olmaksızın zihindeki anlamlardır; çünkü bir şey için bir ifade koymak, onun tasavvurunun bir dalıdır. Bu nedenle, bir insan için bir ifade koyarken zihinde o insanın suretini hayal etmek kaçınılmazdır ve ifadenin (insan) konulduğu şey bu zihinsel suretitir, dış öz değildir. Çünkü ifade, zihinde olanı ifade etmek için konulmuştur, özü için değil; dolayısıyla o, düşünceden başkadır. Düşünce, gerçekliği yargılar; çünkü gerçekliği duyular aracılığıyla, onu açıklamak için önceden sahip olunan bilgilerle birlikte beyne aktarır. İfade bunun aksinedir: Gerçekliğin fiili varlığını belirtmek için konulmamıştır, ona dair hüküm vermek için de konulmamıştır; fakat gerçeklikle uyuşsun ya da ondan farklı olsun, zihinde olanı ifade etmek için konulmuştur. Çünkü ifadenin telaffuzu, dış anlamlar olmaksızın zihinsel anlamlar etrafında döner. Bir şey görüp onun bir kaya olduğunu düşünsek, üzerine kaya ifadesini söyleriz; sonra ona yaklaşıp bir ağaç olduğunu düşünsek, üzerine ağaç ifadesini söyleriz; sonra bir insan olduğunu düşünsek, üzerine insan ifadesini söyleriz. Dolayısıyla ifade değiştikçe dış anlam değişmemiştir; bu da konulan ifadenin o şey için yapılmadığını, zihinde olan için yapıldığını gösterir. Ve eğer "Zeyd ayaktadır" dersek ve bu ifadeyle dışarıda var olan Zeyd'in ayakta durmasını kastetmiş olsak, sonra Zeyd oturdu, ya da yürüdü, ya da uyudu dersek, sözümüz boşa çıkmaz; ancak yine de batıl olmaz. Bu da gösterir ki ifadeyi koymak var olan gerçeklik için değil, zihinde bulunan şey için bir anlatımdır. Dolayısıyla bu anlatım gerçeğe uygun da olabilir, uygun olmayabilir de. İfadeler, nispet (isnad), kayıt (takyid) veya kelimeleri birbirine ekleyerek birbirine bağlamak için konulmuştur; mesela özne ve nesne isimleri ve benzerleri gibi. Ayrıca ayağa kalkmak ve oturmak gibi birleşik kelimelerin anlamlarını ifade etmek için konulmuştur. Örneğin "Zeyd ayaktadır" ifadesi, ayağa kalkma gibi anlamlarından ya da başka şeylerden haberdar olunsun diye konulmuştur. İfadeyi koymanın amacı ifadenin tek tek anlamlarını faydalı kılmak, yani o anlamları hayal etmek değildir; ifadeyi koymanın amacı nispeti faydalı kılmaktır, yani ifadenin, zihinde olanı anlatma amacını gerçekleştirmek üzere nispeti sağlamasıdır.

The languages are the expressions set (made) for the meanings, so since the expressions' denotation for the meanings is benefited from the set up of the composer; it is inevitable to know the set (expression), then to know the denotation of the expressions. The setting is specifying an expression for a meaning in a way that if or when the first is uttered; the second is understood. The reason behind setting the language is that the human is in need of others of the humankind, because he can not independently possess all that he needs for his life of food, clothing, housing, weapon, for maintaining the body and protecting it from the heat, the cold and the aggression, therefore it was inevitable for him to get together with others of the humankind, and from here it was natural that the human meets with the other human, so the human is social by his nature. And this meeting between the people could not be cooperative, nor could it achieve the aim of fulfilling the satisfaction without knowing one another what is in them selves, so there was a need for something by which this acquainting occurs. And from here the setting of the languages came, because this acquainting to what is in the mind does not occur without an expression, a sign or a example. The expression is more beneficial than the sign and the example for its generality, since the expression includes the tangible and intelligible existents, and it includes the possible and impossible information, for the possibility of setting the expression for what is wanted from those meanings. It is different from the sign which can not be set for the intelligible, nor the absent, or the nonexistent. And it is different from the example, for it is impossible or difficult to have compatible examples for everything, because the solid examples are not adequate for the nonexistent, and supposedly it is adequate; it is difficult. Moreover the expression is easier than the sign and the example, because the expression is compounded from the letters occurred by the voice, and it naturally occurs by the human, so using it as a means for expressing what is in oneself is more apparent and more appropriate. Therefore the reason for setting up the languages was to express what is in the mind, and their subject is the expressions compounded from the letters. As for the things which these expressions are set for; they are the meanings in the mind without the external meanings, because setting up (an expression) for something is a branch of its imagination, so it is inevitable to imagining the image of the human (as an example) in the mind when setting up an expression for him, and this mental image is what the expression (human) is set for it, not the external essence, because the expression is set to express what is in the mind and not for the essence, so it is other than the thought. The thought is judging the reality, since it is transferring the reality by the senses to the brain with previous information to explain the reality. The expression is contrary to that, it was not set to denote the actuality of the reality, nor is it set to issue the judgment on it, but it was set to express what is in the mind, whether it corresponds the reality or it differs from it, because uttering the expression revolves with the mental meanings without the external meanings. If we saw something and thought that it is a rock; we utter the expression of the rock on it, then if we get closer to it and we thought it is a tree; we utter the expression of the tree on it, then if we thought that it is a human; we utter the expression of the human on it, so the external meaning did not change with the change of the expression, so it denotes that the set expression is not made for it, but it is made for what is in the mind. And also if we say Zaid is standing up, and we make this expression for the standing up of Zaid which exists externally, then Zaid sat down, or he walked, or slept; our uttering becomes null despite that it is not void, which shows that setting the expression is not for the existing reality but it is an expression for that which is in the mind, so it may be corresponding with the reality, or not corresponding with it. And the expressions were set to denote the attribution, the restriction, or for governing the words by adding them to each other, like the subjective and objective nouns and others, and to denote the meanings of the compounded words like standing up and sitting down. For example the expression: Zaid is standing up was made so the news of its denoted meaning will be benefitted from it, like the standing up or others, and the purpose of setting the expression is not to benefit the individual meanings of the expressions, i.e. imagining those meanings, but the purpose of setting the expression is benefitting the attribution so the expressing occurs, i.e. the aim of the setting is making the expression provides the attribution for the purpose of expressing what is in the mind.

Dillerin kurucusu hakkında söylenecek olan şudur: Bütün diller iktisadi (ıstılahi, insanlar tarafından uzlaşılmış) olup insan tarafından konulmuştur, Allah Teâlâ tarafından konulmamıştır ve insanlar bunların üzerinde ittifak etmişlerdir. Arapça da diğer diller gibidir; ıstılahidir, Araplar tarafından konulmuş ve onlar bu konuda ittifak etmişlerdir, Allah Teâlâ'dan gelen ilahi bir dil değildir. Çünkü eğer Bâri' Teâlâ onu koymuş ve bizi bundan haberdar etmiş olsaydı, bu haberdarlık O'nun bilgilendirme yollarından biriyle olurdu; yani vahiy yoluyla veya akıl sahibi bir insanda zorunlu bir bilgi yaratmak suretiyle, Allah Teâlâ'nın bu lafızları bu anlamlar için koyduğunu bilmesi sağlanarak. Vahiy yoluyla bilgilendirmeye gelince, bu geçersizdir; çünkü peygamberlerin gönderilmesinin, Allah Teâlâ'nın koyduğu dili bilmeleri için dillerdeki bilgilerinden önce olmasını gerektirir. Sonra da onlara risaleti vahyeder. Oysa risaletle gönderilme sonradır, zira Allah Teâlâ şöyle buyurur: "Biz hiçbir peygamberi, ancak kendi kavminin dilinde (konuşarak) göndermedik..." (İbrahim, 4). Bununla, dilin Allah'tan bir vahiy olmadığı sabit olur. Zorunlu bilgi yaratmak suretiyle dilin bildirilmesine gelince, bu da geçersizdir; çünkü Allah Teâlâ'yı, bilginin iktisabıyla değil, zorunlulukla bilmeyi gerektirir. Zira Allah'ın dili koyduğuna dair zorunlu bilginin oluşması, Allah Teâlâ hakkında da zorunlu bir bilgiyi gerektirir. Oysa Allah Teâlâ'yı bilmek zorunlulukla değil, bilginin oluşmasıyla gerçekleşir. Dolayısıyla Allah hakkındaki bilgi zorunlulukla değil, bilginin iktisabıyla olur. Bu da dilin Allah tarafından bize bildirilen tevkifi bir dil olmadığını gösterir ve bu sabittir; dolayısıyla dil insan tarafından konulmuştur, yani insanların uzlaşmasıdır. Allah Teâlâ'nın, "Allah Âdem'e bütün isimleri öğretti..." (Bakara, 31) buyruğuna gelince, bunun anlamı, dillerin değil, isimlendirilen şeylerin (müsemmaların) öğretilmesidir. Ona gerçeklerini ve niteliklerini öğretti; yani eşyayı yargılamak için kullandığı bilgiyi ona verdi. Çünkü bir şeyin gerçeğini hissetmek tek başına onu yargılamaya ve gerçeğini kavramaya yetmez; onun gerçeğinin açıklandığı önceden edinilmiş bilgilere sahip olmak da zorunludur. Dolayısıyla Allah Teâlâ, Âdem'e isimleri öğretti; isimlerle kastedilen, adlandırılan şeylerdir. Böylece O, Âdem'e hissettiği şeyleri yargılayabileceği bilgiyi vermiş oldu. Kur'an'daki "isimler" ifadesine gelince, bu ifadede isim denilip adlandırılan şey kastedilmiştir; bu mecazi bir anlatımdır ve gerçeğin de gösterdiği gibidir. Çünkü Âdem eşyayı biliyordu ama dilleri bilmiyordu. Bilinebilen ve bir gerçeği ortaya koyan her varlık öğretilmeye ve bilgiye konu olabilir; dil ise yalnızca ifade için bir araçtır, bundan fazlası değildir. Ayetin bağlamı da "bütün isimlerin…" ifadesinin anlamının adlandırılan şeyler, yani gerçekler ve nitelikler olduğunu gösterir. Allah Teâlâ'nın, "Onun âyetlerinden biri de göklerin ve yerin yaratılması ile dillerinizin ve renklerinizin farklılığıdır…" (Rum Suresi, 22) buyruğuna gelince, buradaki "dilleriniz" ifadesi dillerinizdir; dillerin Allah tarafından belirlendiğine dair bir delalet bu ayette yoktur. Ayetin anlamı, Allah'ın kudretinin delillerinden biri olarak dillerdeki farklılıktır; Allah'ın farklı diller koyduğu anlamına gelmez. Dolayısıyla ayetteki delil, dillerin arasındaki farklılıktır, Allah'ın farklı diller koyması değil. Allah Teâlâ'nın, "Bunlar, sizin ve atalarınızın uydurduğu, Allah'ın hakkında hiçbir delil indirmediği isimlerden başka bir şey değildir…" (Necm Suresi, 23) buyruğuna gelince, Allah onları isim koymalarından dolayı yermemiştir; onları, putlara "rab" kelimesini söylemelerinden ve onların rab olduklarına inanmalarından dolayı yermiştir. Lât, Uzzâ ve Menât'ın, putların özel isimleri olduğu ve bu isimlerin yalnızca bu putlara ait olduğu, onları yeren ayetlerde diğer isimler olmaksızın yalnızca bu isimlerin zikredilmesiyle sabittir. Dolayısıyla bu ayetlerde dillerin Allah tarafından vahiyle belirlendiğine (tevkîfiyye olduğuna) dair bir delalet yoktur. Bu nedenle dillerin Allah Teâlâ tarafından vahyedilerek (tevkîfiyye olarak) belirlendiğine dair şer'î bir delil de yoktur; görünen gerçeklik ise dillerin insanların ıstılahı (uzlaşması) olduğu, yani insan tarafından konulduğu ve Allah Teâlâ tarafından konulmadığıdır.