9. Bilim ve Kültür
9. Science And Culture
Arapça dilinde denir ki: "Adam ilmi ('alima) elde etti." Bu, onun ilmin (‘ilm) gerçek hakikatine ulaştığı anlamına gelir. Bir şeyin ilmini elde etmesi, onu bilmesi, yani bir konudan haberdar olması veya onunla tanışması demektir. Dilde ayrıca denir ki: "Anlayışı kazandı (thaqifa)", yani mahir olmuş, dolayısıyla eğitimli ve kültürlü (thaqif) olmuştur. Bir dili anlamış (thaqifa) demek, onu ustalıkla ve çabuk kavramış demektir. Bu dilsel anlamlar, kelimelerin kullanımının temelini oluşturur. Ancak bu kelimeler, dilsel anlamla ilgili başka anlamları ifade etmek için kullanılırsa bu caizdir; nitekim gramerde "fa'il" (özne) kelimesinin benimsenmesinde olduğu gibi. Kelimelerin dilsel anlamı baskındı ve bu yüzden eskiler, ‘ilm kelimesini bilimler ve disiplinler arasında ayrım yapmaksızın her türlü bilgi için kullanırlardı. Daha sonra insanlar, aklî ve tabii disiplinleri bütün insanlara ait kabul ederken, diğer geleneksel (naklî) disiplinleri, aktarıldığı milletle sınırlı görmeye başladılar. Bunun ardından hem ‘ilm hem de kültür (thaqafa), farklı belirli disiplinlere göre tanımlanmaya başlandı ve dilsel anlamlarından farklı terimsel anlamlar kazandı. Bu terminolojiye göre şu anlamları taşırlar: İlim (‘ilm), gözlem, deney ve eğitim yoluyla elde edilen bilgidir; fizik, kimya ve diğer deneysel bilimler gibi. Kültür (thaqafa) ise nakil, öğrenme ve çıkarım yoluyla elde edilen bilgidir; tarih, diller, fıkıh, felsefe ve diğer deneysel olmayan disiplinlerin incelenmesinde olduğu gibi. Bilimsel olmayan başka disiplinler de vardır ki, kültür (ṯaqāfa) kapsamına girmelerine rağmen ilim (ʿilm) olarak kabul edilirler; örneğin aritmetik, mühendislik ve sanayi gibi. Kültür kapsamına girseler de bilim sayılırlar, çünkü bunlar bütün insanlar için evrenseldir ve herhangi bir millete özgü değildir. Benzer şekilde, sanayiye benzeyen zanaatlarla ilgili kültürün her unsuru, mesela ticaret ve denizcilik, ilmin bir parçası sayılır ve evrenseldir. Resim, heykel ve müzik gibi sanatlara gelince, bunlar kültürün parçasıdır. Belirli bir bakış açısını izlerler; yani belirli bir kültürü temsil ederler. Kültür (ṯaqāfa) ile ilim (ʿilm) arasındaki fark budur.
