4. Sünnet
4. The Sunnah
"Sünnet" ve "hadis" kelimelerinin anlamı aynıdır. Sünnet kelimesinin anlamı, Allah'ın Elçisi'nden ﷺ rivayet edilen söz, fiil ve onayıdır. Sahabe ile ilgili rivayet edilen her şey de sünnetin bir parçası sayılır; çünkü onlar Peygamber ﷺ ile birlikte yaşıyor, onun sözlerini dinliyor, fiillerine şahit oluyor ve gördüklerini ve işittiklerini nakled别 ediyorlardı. Hadis, Allah'ın şu ayetinde belirttiği gibi bir şeriat metni olarak kabul edilir:
The word Sunnah and hadīth have the same meaning. The meaning of the word Sunnah is what has been reported from the Messenger of Allah of his saying, action and consent. Whatever has been reported about the Sahabah is also considered part of the Sunnah because they used to live with the Prophet , listen to his saying, witness his actions and narrate what they saw and heard. The hadīth is considered a Sharī’ah text because Allah said:
“Peygamber size ne verirse onu alın, neyi yasaklarsa ondan kaçının.” {Ve Peygamber size ne verirse onu alın, neyi yasaklarsa ondan kaçının.} [TMQ Al-Hashr: 7]
“Whatsoever the Messenger (saw) gives you, take it, and whatsoever he forbids you, abstain from it” [TMQ Al-Hashr: 7]
Ve Allah buyurdu:
And He said:
"Ve o, kendi arzusuna göre konuşmaz. Bu, ancak kendisine vahyedilen bir vahiydir." [TMQ Najm: 3-4]
“Nor does he speak of his own desire. It is only a revelation that is inspired” [TMQ Najm: 3-4]
Kur'an'ın birçok ayeti mücmel (muğlak) olarak gelmiş, bu ayetlerin tafsilatını ise hadis sağlamıştır. Örneğin namazla ilgili ayetler mücmel olarak gelmiştir; namazın vaktini ve kılınış biçimini açıklayan ise Peygamber'in ﷺ fiilleridir. Bu şekilde Kur'an'daki pek çok hüküm mücmel olarak indirilmiş ve Elçi ﷺ bunları açıklamıştır. O ﷺ şöyle buyurmuştur:
Many ayat of the Qur’ān have come as mujmal (ambivalent) for which the hadīth has provided the details. For example, the ayat related to prayer came as mujmal (ambivalent), but it is the actions of the Prophet that clarifies the time and manner of prayer. In this way, many of the ahkām in the Qur’ān were revealed as mujmal (ambivalent) and the Messenger used to explain them. He said:
{"Ve Biz sana da (ey Muhammed ﷺ) Zikri indirdik ki, insanlara kendilerine indirileni açıklayasın"} [TMQ al-Nahl: 44]
“And We have sent down unto you (O Muhammad (saw)) the Reminder so that you may explain to people what has been sent down to them” [TMQ al-Nahl: 44]
Sahabe, Peygamber'in ﷺ sözlerini işitmiş ve onun fiillerini ve halini görmüş olanlardı. Bir âyeti anlamada bir güçlükle karşılaştıklarında ya da onun tefsiri veya ondan çıkarılan bir hüküm konusunda ihtilaf ettiklerinde, açıklama için peygamberî hadislere başvururlardı. Başlangıçta Müslümanlar, bu ilmi Allah'ın Kitabı'nı ezberledikleri gibi ezberleyerek, yazılı olana bakmaksızın hafızaya ve doğru nakle dayanırlardı. Zamanla İslam yayıldı, topraklar genişledi ve Sahabe farklı bölgelere dağıldı; çoğu vefat etti ve nakildeki doğruluk azaldı. Bu yüzden hadisin yazıya geçirilmesi ve yazılı olarak korunması gerekli hale geldi.
The Sahabah were the ones who heard the sayings of the Prophet and they saw his actions and condition. When they came across a problem in understanding an ayah or they disagreed about its tafsīr or a ruling from it, they would refer to the prophetic ahadīth for clarification. In the beginning, the Muslims used to rely on memory and accurate transmission without looking at what they have written, by memorising this knowledge like their memorisation of the Book of Allah . With time Islam spread and the lands grew, and the Sahabah spread across the regions and most of them died and the accuracy in transmission diminished, it therefore became necessary to document the hadīth and preserve them in writing.
Hadis derlemesinin dönemi Sahabe dönemine kadar uzanır. Sahabiler arasında yazan ve yazdıklarından rivayet eden birkaç kişi vardı. Ebu Hureyre'den şöyle rivayet edilmiştir ki, dedi:
The era of compiling the hadīth goes back to the period of the Sahabah. There were a number of persons amongst them who used to write and narrate from what they had written. It has been narrated about Abu Hurairah that he said:
"Sahabeden hiçbiri, Abdullah ibn Amr dışında, Peygamber ﷺ'den benden daha fazla hadis rivayet etmemiştir. Ancak o, onları yazardı, ben ise yazmazdım."
“From the companions of the Prophet no one narrated more ahadīth than me except Abd Allah ibn Umar . But he used to write them down, I did not”.
Ancak hadisleri yazıya geçiren Sahabe'nin sayısı azdı. Sahabe'nin çoğu, İslam'ın başlangıcında hadisin yazılması yasaklandığı için bu hadisleri ezberlerdi. Müslim, Sahih'inde Ebû Saîd el-Hudrî'den rivayet etmiştir ki, o şöyle demiştir: Allah'ın Resulü ﷺ şöyle buyurdu:
However, those Sahabah who did write down the ahadīth were few in number. Most of the Sahabah used to memorise thee ahadith by heart since they were forbidden from writing the hadīth in the beginning of Islam. Muslim reported in his Sahih on the authority of Abu Sa'eed al-Khudri that he said that the Messenger of Allah said:
“Benden Kur’ân dışında bir şey yazan kimse, onu silsin. Benden rivayet edin, bunda bir sakınca yoktur.”
“Do not write down anything from me. Whosoever writes down anything from me other than Qur’ān, let him erase it. Narrate about me, there is no objection”
"Kim bilerek benim hakkımda yalan söylerse, cehennemdeki yerini hazırlasın" ﷺ [Reported by Bukhari & Muslim]
“Whosoever deliberately lies about me, let him reserve his place in the hell-fire” [Reported by Bukhari & Muslim]
Sahabe'nin hadis yazmaktan kaçınmasının sebebi de budur; hadisleri ezberleyerek ve dikkatle dinleyerek korumakla yetinmişlerdir. Sahabe, hadisi öğrenmeye büyük bir özenle dikkat etmiştir. Pek çok sahabenin sayısız rivayeti kabul etmekten kaçındığı sabittir. İbn Şihab, Kabisa'dan naklen anlatır: Onun ninesi, miras konusunda hakkını sormak üzere Ebu Bekir'e geldi. Ebu Bekir şöyle dedi: "Kur'an'da senin için bir şey bulamadım ve Allah'ın Resulü ﷺ'in senin için bir şey zikrettiğini de bilmiyorum." Sonra insanlara sordu. Mugire ayağa kalkarak dedi ki:
This is the reason why the Sahabah desisted from writing down ahadīth, and they were content just to rely on memorisation and paying attention. The Sahabah paid careful attention to learning the hadīth. It has been established that many Sahabah refrained from accepting numerous reports. Ibn Shihab narrated from Qabisa that her grandmother came to Abu Bakr , asking about her rights in inheritance. He said: I did not find anything mentioned in the Qur’ān for you and I do not know that the Messenger of Allah mentioned anything for you, then he asked the people. al-Mughira stood up and said:
"Allah'ın Elçisi ﷺ ona altıda bir verirdi"
“The Messenger of Allah used to give her a sixth”
Dedi ki: Bunu doğrulayacak birisi var mı? Bunun üzerine Muhammed b. Mesleme de aynı şeye şahitlik etti ve Ebu Bekir de bu hükmü onun için uyguladı.
He said: Do you have anyone who can corroborate this? So Muhammad ibn Maslama bore witness to the same thing so Abu Bakr implemented this ruling for her.
Cerrahi, Abu Nadra'dan, o da Ebu Said'den rivayet ederek anlatır ki: Ebu Musa, kapının arkasından üç kez selam verdi, ancak içeri girmesine izin verilmedi. Bunun üzerine geri döndü. Ömer bir adam gönderip onu çağırttı ve ona: "Neden geri döndün?" diye sordu. O da şöyle dedi: "Allah'ın Resulü ﷺ'in şöyle buyurduğunu işittim:" Note: "Al-Jariri" is rendered as "Cerrahi" in the Turkish name form... I should correct that to keep the original name as written. Corrected translation: Al-Jariri, Abu Nadra'dan, o da Ebu Said'den rivayet ederek anlatır ki: Ebu Musa, Ömer'e kapının arkasından üç kez selam verdi, ancak içeri girmesine izin verilmedi. Bunun üzerine geri döndü. Ömer bir adam gönderip onu çağırttı ve ona: "Neden geri döndün?" diye sordu. O da şöyle dedi: "Allah'ın Resulü ﷺ'in şöyle buyurduğunu işittim:"
Al-Jariri narrated from Abu Nadra who narrated from Abu Sa'eed that Abu Musa greeted Umar with the Salam three times from behind the door but he was not given permission to enter. So he returned. Umar sent someone for him and asked him why did you return back? He said: I heard the Messenger of Allah say:
"Biriniz selam verdiğinde üç kez selam verdiği halde kendisine karşılık verilmezse, o zaman geri dönsün." [Reported by Ahmad]
“When one of you gives salam three times and you are not answered, then let him turn back” [Reported by Ahmad]
“Ömer cevap verdi: ‘Bu konuda bana bir delil getirmelisin, yoksa seni cezalandırırım.’ Ebu Musa, biz otururken yanımıza geldi ve yüzü terlemişti. Ona dedik ki: ‘Sana ne oldu?’ O da bize durumu anlattı ve sordu: ‘Aranızda bu hadisi duyan var mı?’ Dedik ki: ‘Evet, hepimiz bu hadisi duyduk.’ Bunun üzerine aramızdan bir adamı Ömer’e gönderdik, o da gidip ona anlattı. Ali şöyle dedi: ‘Allah Resulü ﷺ’den bir hadis işitsem ve Allah onunla bana fayda verse, bana onu anlatan birine yemin ettirirdim; yemin ederse ona güvenirdim.’ Bundan, Sahabenin hadis rivayetindeki titizliğini ve rivayetleri kabul ederken gösterdikleri aşırı dikkati görüyoruz. Hatta Ömer’in, üç talakla kesin olarak boşanmış kadın için nafaka ve barınma hakkı bulunmadığını bildiren Fatıma bint Kays’ın rivayetine fazla önem vermediği de nakledilmiştir. Ömer şöyle demiştir: ‘Bir kadının sözü için Rabbimizin Kitabını ya da Peygamberimiz ﷺ’in Sünnetini terk etmeyiz; çünkü onun bunu ezberleyip ezberlemediğini ya da unutup unutmadığını bilmiyoruz.’ Bu, (Ömer’in onun hadisini bırakmasının) kadın olmasından kaynaklandığı anlamına gelmez. Asıl anlamı, ezberleyip ezberlemediği bilinmeyen birinin sözü için Kitabı ve Sünneti terk etmeyeceğiz demektir. İllet (gerekçe), kadın olması değil, rivayeti ezberleyip ezberlemediğidir.”
‘Umar replied: “You must bring me an evidence about this matter otherwise I will punish you.” Abu Musa came to us while we were sitting down and his face was sweaty. We said: “What is the matter with you?” So he informed us and asked: “Did anyone of you hear this Hadith?” We replied: “Yes, all of us have heard this (Hadith).” So we sent a man from amongst us till he came to Umar and told him. Ali said: “If I heard a Hadith from the Prophet of Allah which Allah benefited me with it, and if anyone talked to me about it, I would ask for an oath from him, and if he gave it to me then I would trust him.” From this we see the care of the Sahabah in the narration of hadīth and the extreme care they excercised in accepting reports. It has even been narrated that Umar did not give much attention to the narration of Fatimah ibn Qays (which states) that there is no maintenance (nafaqa) or lodging for the woman who has been irrevocably divorced with three pronouncements. He said: We shall not abandon the Book of our Lord or the Sunnah of our Prophet for the speech of a woman for we do not know if she has memorised it or forgotten it. This does not mean (that Umar left her hadīth because) she is a woman, rather what it means is that we will not leave the Book and Sunnah for the speech of someone for whom it is not known whether she has memorised it or forgotten it. The illah (reason) is whether she memorised it or not, and not because she was a woman.
Hz. Osman'ın öldürülmesinin ardından fitne (iç savaş) patlak verdiğinde ve Müslümanlar kendi aralarında ihtilafa düşüp bunun sonucunda farklı gruplar oluştuğunda, her grubun dikkati, kendi iddialarını destekleyen delilleri çıkarmaya ve hadis rivayet etmeye yöneldi. Bazıları bir görüşü desteklemek ya da bir konuya delil getirmek için bir hadise ihtiyaç duyduğunda, kendileri bir hadis uydururdu. Bu kargaşa döneminde bu tür uydurmaların yaygınlaştığı görüldü. Fitne yatıştıktan sonra Müslümanlar hadisleri incelemeye koyuldular ve bu uydurmaların epeyce yayılmış olduğunu gördüler. Bunun üzerine uydurma rivayetleri sahih hadislerden ayırmak için büyük gayret gösterdiler.