12.8 Kabul Edilen Hadis (Makbul) ve Reddedilen Hadis (Merdud)
12.8 The Accepted Hadīth (maqbul) And The Rejected Hadīth (mardud)
Hadisleri Sahih, hasen ve da'if olarak ayırmaya bakıldığında açıkça görülmektedir ki hem sahih hem de hasen hadisler delil olarak ileri sürülür, da'if hadis ise delil olarak ileri sürülmez. Bir hadisin kabul edilebilir ya da reddedilebilir olmasını belirleyen şey, senedin, râvinin ve metnin incelenmesidir. Eğer senedden, çıkarılmasıyla çıkarılan râvinin güvenilirliğinin tespit edilemeyeceği bir râvi düşmemişse, râvinin adaleti zedelenmemişse ve metin zayıf değilse ya da Kur'ân'ın, mütevatir sünnetin veya kesin icmânın herhangi bir kısmıyla çelişmiyorsa, bu durumda hadis kabul edilir, uygulanır ve şer'î bir delil olarak benimsenir; isterse sahih olsun isterse hasen. Bu niteliklere aykırı olduğunda ise hadis reddedilir ve delil olarak kullanılmaz. Dolayısıyla reddedilen hadis, senedden bir râvinin düşmesi nedeniyle bu râvinin güvenilirliğinin tespit edilememesi, ya da bir râvinin adaletinin zedelenmesi, ya da hadisin metninin zayıflığı veya Kur'ân, hadis ve kesin icmâ ile çelişmesi sebebiyle reddedilen hadistir. Reddedilen hadis (mardûd) kapsamına giren çeşitli hadis türleri vardır; bunların özellikleri aşağıdadır.
It becomes clear from dividing the hadīth into Sahih, hasan and da'eef that the hadīth hasan and Sahih are both advanced as proof and the da'eef hadīth is not. What makes the hadīth acceptable or rejectable is the consideration of the sanad, transmitter and matn. If a narrator is not ommited from the sanad whose ommision will lead to the inibility to attest the reliablity of the ommitted narrator and the narrator's probity is not impunged and the matn is not weak and does not contradict any part of the Qur’ān or the mutawatir Sunnah or definite ijma', then in this case the hadīth is accepted, acted upon and adopted as a Sharī’ah evidence whether it was Sahih or hasan. As for when the hadīth is contrary to these qualifications it is rejected and not educed as proof. Therefore, the rejected hadīth is the hadīth which is rejected due to the ommision of a narrator from the sanad which results in the inability to attest the reliabilty of this narrator or due to a narrator's probity being impungned, or due to the weakness of the (matn) of the hadīth or its contradiction with the Qur’ān, hadīth and ijma' which are definite. Various types of hadīth come under the hadīth mardud (rejected), following are their characteristics:
1. Muallak: Senedin başından, açıkça belli olacak şekilde, bir veya daha fazla râvînin art arda düşmesidir. "Daha fazla" ifadesi, isnadın tamamını veya bir kısmını kapsayacak kadar geneldir. Ayrıca muhaddisin ya da hadis derleyicisinin, örneğin "Allah'ın Resulü ﷺ şöyle şöyle yaptı" dediği gibi, senedin tamamını atlamasını da kapsar.
1. Mu'allaq: when there is one or more narrators consecutively missing from the beginning of the sanad in a manner that is quite obvious. The term 'more' is more general to include the whole or part of the isnād. Also included is the ommision of the whole chain by the muhaddith or the hadīth compiler, such as when he says: The Messneger of Allah said or did such and such thing.
2. Mu'dal: Senedde birden fazla ravinin bir veya daha fazla yerde eksik olduğu isnaddır. Tabiu't-tabiînin bir tabiînin ve bir sahabinin isnaddan düşürülmesi de buna dahildir. Fakihlerden yazarların, "...dedi" diyerek naklettikleri sözler bunun kapsamına girmez.
2. Mu'dal: Is a chain in which two or more narrators are missing from one or more places. It includes when the tabi at-tabi'i omits a tabi'i and sahābi from the isnād. It does not include the statement of authors from the fuqaha when they say:
Allah'ın Elçisi ﷺ şöyle buyurdu
“The Messenger of Allah said”
Veya onların sözü
Or their statement
Allah'ın Elçisi Hakkında ﷺ.
“About the Messenger of Allah ”.
Bu, mu'dal değildir; çünkü bu bir rivayet değil, aksine doğru bir nakil ve delil çıkarımıdır.
It is not mu'dal becaue it is not a transmission, rather it constitues qouting and educing a proof which is correct.
3. Munkatı': Bir sahabeden önceki yerlerden birinde tek bir ravinin düşmesidir. Birden fazla yer varsa ve düşüren ravi her yerden birden fazla ravi düşürmüyorsa, bu yerlerde hadis munkatı' olur. Ayrıca içinde mübhem (adı belirsiz) bir ravi bulunan isnad da munkatı' sayılır. Bir ravinin düşürülmesine örnek, Abdürrezzâk'ın es-Sevrî'den, onun Ebû İshâk'tan, onun Zeyd İbn Yes'a'dan, onun da Huzeyfe'den rivayet ettiği ve Peygamber ﷺ'in şöyle dediği hadistir:
3. Munqati': When a single narrator is missing before the Sahābi from one of the places. If there is more than one place such that the narrator who ommits does not ommit more than one narrator from each place then it will be munqati' in these places. Also considered to be munqati' is the chain in which there is a obscure narrator (mubham). An example of a transmitter being ommitted is what has been narrated by 'Abd al-Razzaq from al-Thawri from Abu Ishaq from Zayd ibn Yathi' from Hudhayfa, which goes back to the Prophet that he said:
"Eğer bu yetkiyi Ebu Bekir'e verirsen, şüphesiz o güçlü ve emindir."
“If you assigned it (authority) to Abu Bakr, indeed he is powerful and honest.”
Hadisin isnadında iki yerde kopukluk vardır. Birincisi, Abdürrezzâk, es-Sevrî'den işitmemiş, bilakis onu en-Nu'mân İbn Ebî Şeybe el-Cundî'den rivayet etmiştir; en-Nu'mân ise es-Sevrî'den rivayet etmiştir. İkincisi, es-Sevrî, Ebû İshâk'tan işitmemiş, bilakis onu Şurayk'tan rivayet etmiştir; Şurayk ise Ebû İshâk'tan rivayet etmiştir. Bu sebeple hadis reddedilmiştir. Ravisi meçhul (mübhem) olan bir râviye örnek, Ebü'l-'Alâ İbn Abdullah İbn Şihayr'ın Şeddâd İbn Evs'ten iki adamdan rivayet ettiği hadistir.
The isnad has breaks in two places. Firstly, 'Abd al-Razzaq did not hear from al-Thawri but rather narrated it from al-Nu'man Ibn Abi Shayba al-Jundi who narrated from al-Thawri and secondly, al-Thawri did not hear from Abu Ishaq but rather narrated it from Shurayk who narrated from Abu Ishaq. The hadīth, therefore, is rejected. An example of a transmitter being nondescript is what is narrated by Abu al-'Ala ibn 'Abd Allah ibn Shukhayr from two men from Shaddad ibn Aws:
"Rabbim! Bu konuda beni sebat ettirmeni (kararlı kılmanı) Senden diliyorum."
“O Lord! I ask you to make me staedfast in the matter”.
Bu nedenle, hadis, senedinde bilinmeyen (mechul) ravilerin bulunması sebebiyle reddedilir.
Therfore, the hadīth is rejected due to the presence of unknown (majhul) narrators in the transmision.
4. Şâz: Güvenilir bir râvînin, başkalarının rivayet ettiğine aykırı bir hadis rivayet etmesidir. Güvenilir bir râvînin, başkasının rivayet etmediği bir şeyi nakletmesi şâz değildir. Çünkü güvenilir bir râvînin rivayeti, başkaları nakletmemiş olsa bile kabul edilir ve delil olarak kullanılır. Bunun örneği şu hadistir:
4. Shadh: It is when a reliable transmitter narrates a hadīth which condradicts what others have narrated. It is not shadh if a reliable narrator transmits something no one else has narrated. Because the narration of a reliable transmitter is accepted even if others have not narrated it and it is used as a proof. It is like the hadīth:
"Ameller niyetlere göre değerlendirilir."
“Actions are judged according to intentions”.
Yalnızca Ömer rivayet etmiştir ve ondan yalnızca Alkame rivayet etmiştir. Alkame'den tek bir ravi, Muhammed b. İbrahim et-Teymi rivayet etmiştir; ondan da yalnızca Yahya b. Saîd el-Ensârî rivayet etmiştir. Yahya b. Saîd'den ise çok sayıda senet yolu yayılmıştır. Bu nedenle şâz, yalnızca güvenilir ve kabul edilen bir ravinin, rivayeti daha doğru olma ihtimali yüksek olanların rivayetine aykırı bir haber nakletmesi durumunda ortaya çıkar; yani kabul edilen ravi, daha isabetli olanların rivayetine ters düşen bir haber naklettiğinde.
Only 'Umar narrated it and from him only 'Alqama narrated it. A single narrator Muhammad ibn Ibrahim al-Tamimi narrated from him from who only Yahya ibn Said al-Ansari narrated. From Yahya ibn Said there was a proliferation of transmission routes. Therefore, the shadh is only when a reliable narrator transmits somthing which contradicts what has been narrated by others i.e, when the accepted narrator transmits a report which goes against the report of those more likely to be correct in their transmission.
5. Mu'allal: Bu, bir illet (kusur) taşıyan bir hadistir. Görünüşte sahih görünmesine rağmen, sıhhatini zedeleyen bir kusuru tespit edilmiş olan hadistir. Senedi, güvenilir ravilere dayanır ve görünüşte sahihlik şartlarını taşıdığı görülür.
5. Mu'allal: It is a hadīth which has a defect ('illah). It is the hadith which is discovered to have a defect which impairs its authenticity, although it apparently seems to be sound. It goes back to the isnād whose transmitters are reliable and which apparently includes the conditions of authenticy.
6. Munkar: Yalnızca tek bir güvenilmez ravinin tek başına naklettiği hadis. Munkar, zayıf bir ravinin rivayetidir ki, daha az zayıf bir ravinin rivayetiyle çelişir.
6. Munkar: What a single unreliable transmitter narrates alone. The munkar is the narration of a weak narrator which contradicts the report of a transmitter who is less weaker.
7. Mevdu': Hadîs-i mevdû', uydurulmuş ve sahte olarak oluşturulmuş hadîstir. Uydurma hadîs, zayıf hadislerin en kötüsüdür. Durumu bilinen kimsenin rivayeti, yalnızca uydurulmuşluğunu açıklamaya bağlı olarak nakledilmesi halinde caizdir. Bir hadîsin uydurma olduğu, uyduranın uydurmasını itiraf etmesi veya itirafın yerini tutacak bir durumla bilinir. Uydurulmuşluk, ravinin durumunun göstergelerinden anlaşılabilir; örneğin ravinin bazı liderlerin keyfî isteklerine uyarak yalan söylemesi, ya da hadîsi nispet ederken yakalanıp, bu rivayetin kendisinden başka bir yoldan gelmemesi, kimsenin ona uymaması ve bir şahidinin bulunmaması durumunda onu büyük bir yalancı olarak tanımak gibi. Ya da rivayet edilen şeyin durumundan, yani metnin halinden, lafız veya anlam bakımından zayıf olması ya da Kur'an'ın, mütevatir sünnetin ve kesin icmanın bazılarına aykırı olmasından yalanı anlamak mümkündür. Hadîs uydurucularının çeşitli türleri vardır. En çok zarara yol açanlar zühd (dindarca zahitlik) ile ilgili olanlardır. Bunlar iddialarına karşılık sevap umarak uydurmuşlardır. Tehlike, insanların bu uydurmaları kabul etmesi, onlara güvenip dayanmasıdır. Sonra bir uyduran bir söz uydurduğunda insanlar onu nakletmiştir. Muhtemelen o, bir sözü âlimlerden veya başkalarından alıp Allah'ın Resûlü ﷺ'ne yalan yere nispet etmiştir. Uydurma hadîslerden biri, Kur'an surelerinin fazileti hakkındaki hadîslerdir; özellikle Übey İbn Ka'b'a dayandırılan rivayetler ve şu isnad: Ebû İsmet > İkrime > İbn Abbas. Bunun uydurma olduğu, âlimlerin incelemesi (karşılaştırmalı araştırması) ve Ebû İsmet'in itirafıyla sabittir. Rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir:
"Halkın Kur'an'dan yüz çevirip Ebu Hanife'nin fıkhı ve Muhammed İbn İshak'ın mağazisiyle meşgul olduğunu gördüm; bu yüzden ahiretteki sevap umarak bu hadisleri uydurdum."
I saw that the people had turned away from the Qur’ān and occupied themselves with the fiqh of Abu Hanifah and the maghazi of Muhammad ibn Ishaq, so I forged these ahadīth seeking reward in the Hereafter.'
Bu, reddedilen hadislerin tüm türlerini kapsamayan bir seçkidir. Pek çok reddedilen hadis türü vardır ki, bunların bir kısmının zikredilmesi, kabul edilen ve reddedilen hadisin bilinmesini sağlayan bir ilke olarak yeterlidir. Bir hadis, sened, ravi ve metin yönünden kabul edilebilir olduğu sürece, Sahih kategorisinin şartlarını taşımaması nedeniyle reddedilmez. Örneğin hasen olduğunda böyledir; çünkü ravileri, sahih hadisin ravilerine kıyasla daha düşük bir güvenilirlik derecesindedir. Ya da bir mustur (kaydı açıkça kusursuz görünen ravi) söz konusu olduğunda, ya da ravinin hafızası zayıf olduğunda, ya da bir karine (ipucu) ile desteklendiğinde, ya da başka bir ravinin onunla uyuşması veya bir şahit bulunması gibi bir yolla kabulü tercih edildiğinde böyledir. Şahit, yalnız kaldığı varsayılan bir ravinin veya başka bir hadisin desteği anlamına gelir. Sened, ravi ve metin şartlarına göre kabul etmek mümkün olduğu sürece hadisi reddetmekte aşırı katı davranılmamalıdır. Özellikle âlimlerin çoğunluğu onu kabul etmiş ve fakihler genel olarak ondan delil almışsa, Sahih'in şartlarını taşımasa bile hasen kapsamına girdiği için kabule değerdir. Hadisi reddetmekte aşırı katı davranmamak gibi, sened, ravi ya da metin sebebiyle reddedilmesi gereken bir hadisi kabul ederek hadis konusunda ihmalkâr davranmak da caiz değildir.
These are a selection of the types of rejected ahadīth but they are not all the possible types that could be mentioned. There are many types of rejected ahadīth for which mentioning a part is suffient as a principle by which the acceptable and rejected hadīth is known. A hadīth is not rejected because it does not meet the conditions for the catagory of Sahih as long as its sanad, transmitters and matn are acceptable i.e, when it is hasan since the narrators are of lesser reliability than the narrators of the Sahih hadīth or if there was a mustur (a transmitter whose record is apparently blameless) or he had a bad memory or it has been strengthend by a qarina (indication) or its acceptance is prepodentarent such as when it is strengthend by another narrator agreeing with it or there is a witness i.e by a narrator who is assumed to be isolated or by another Hadith. One should not be overstrict in rejecting a hadīth as long as it is possible to accept it according to the requirements of the sanad, tarnsmitters and matn. Especially when the majority of the ‘Ulamā have accepted it and the fuqaha have generally used it, then it is worthy to be accepted even if it did not meet the conditions of the Sahih because it comes under the hasan. Just as one should not be overstrict in rejecting a hadīth at the same time it is not allowed to be negligent with respect to the hadīth, accepting the hadīth which is rejected due to the sanad, transmitter or matn.