54. Hadisin Râvileri (Ruvâtü'l-Hadîs)
54. The Narrators Of The Hadeeth (ruwaat Al Hadeeth)
Hadis'in râvileri Sahâbe, Tâbiûn ve Tebe-i Tâbiîn'dir; bunların dışındaki hiç kimse Hadis râvilerinden sayılmaz. Bunu, Tirmizî'nin İbn Ömer'den rivayet ettiği hadis göstermektedir: Ömer, Câbiye'de bize hutbe verdi ve şöyle dedi: "Ey insanlar! Allah Resûlü ﷺ'nin aramızda durduğu gibi ben de sizin önünüzde duruyorum. O buyurdu ki: 'Ashabımın hakkında bana uyun, sonra onlardan sonra gelenlere, sonra da onlardan sonra gelenlere uyun, sonra yalan yayılır.'" Böylece Resûlullah ﷺ, yalanın yayılmasını üçüncü nesil'in ortadan kalkmasına bağlamıştır. Dolayısıyla bu metinde belirtildiği gibi, ondan sonraki nesilde, ondan sonraki de, kıyamet gününe kadar yalan yayılmıştır. Buhârî, Übeyde yoluyla Abdullah İbn Mes'ûd'dan (radıyallahu anh) rivayet etmiştir ki Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur: "İnsanların en hayırlısı benim neslimdir, sonra onlardan sonra gelenlerdir, sonra da onlardan sonra gelenlerdir. Sonra öyle insanlar gelecek ki, onlardan birinin şahitliği yemininden önce gelir, yemini de şahitliğinden önce gelir." Buhârî ayrıca İmrân İbn Husayn'den (radıyallahu anh) rivayet etmiştir ki o şöyle demiştir: Allah Resûlü ﷺ buyurdu: "Ümmetimin en hayırlısı benim neslimdir, sonra onlardan sonra gelenler, sonra da onlardan sonra gelenlerdir." İmrân dedi ki: "Bilmiyorum, neslinden sonra iki nesil mi yoksa üç nesil mi zikretti." Ardından şöyle buyurdu: "Sizden sonra öyle insanlar gelecek ki, istenmeden şahitlik edecekler; hıyanet edecekler, güvenilmeyecekler, adakta bulunacaklar ama adakларını yerine getirmeyecekler ve onlarda şişmanlık görülecektir." Bu hadisler, üç neslin ardından gelenlerin sözlerinin itham konusu olduğunu, yani rivayetlerinin kabul edilmeyeceğini göstermektedir. Üç nesil ise Sahâbe, Tâbiûn ve Tebe-i Tâbiîn neslidir. Bu hadisler, rivayeti bu nesillerle sınırlandırmak için açık nasslar olmasalar da buna işaret ederler. Ancak hadis rivayetinin yalnızca bu nesillerle sınırlı olduğunu belirleyen şey, hadislerin kitaplara kaydedilmesiyle rivayetin sona ermesidir. Yani hadislerin kitaplara kaydedildiği dönemden, yani el-Buhârî, Müslim ve diğer Sünnet derleyicilerinin döneminden sonra hadis rivayeti yoktur; çünkü rivayet nakil demektir ve bu nakil sona ermiştir. Dolayısıyla hadis râvileri, hadislerin kaydedilmesiyle rivayetleri sona erdiği için Sahâbe, Tâbiûn ve Tebe-i Tâbiîn'dir. Bazıları, hadisi rivayet edenlerin Sahâbe, Tâbiûn ve onların altındakiler olduğunu söylemiştir; çünkü Resûlullah'ın (SAV) hadisini kıyamet gününe kadar rivayet etmeyi yasaklayan herhangi bir nas yoktur. Ancak gerçekte, hadislerin kaydedilmesinden ve nakil sürecinin sona ermesinden sonra rivayet için de râviler için de yer kalmamıştır. Bu bakımdan hadis rivayet dönemi, hadislerin yazıya geçirilmesinden, yani Tebe-i Tâbiîn döneminden beri fiilen sona ermiştir. Bu nedenle hadisin fiilî rivayeti bu üç döneme sınırlıdır: Sahâbe dönemi, Tâbiîn dönemi ve Tebe-i Tâbiîn dönemi. Hadis râvilerinin tarihi elbette yazılmıştır; her birinin kim olduğu bilinmektedir ve onlar da masum değildir. Ancak Sahabenin rivayeti kabul edilir; onların övülmesi hakkında Kur'an'da ve Sünnette gelenler için bir gerekçelendirmeye ihtiyaç duyulmaz. Ayrıca Allah Resulü ﷺ'in "Ashabım yıldızlar gibidir; hangisine uyarsanız hidayete ererseniz" buyruğu da bu kapsamdadır. Bu hadis Ruzeyn tarafından rivayet edilmiştir ve Hasen bir hadistir; âlimler ve fakihler bunu kabul etmiş, tıpkı hadis terminolojisi âlimlerinin belirttiği gibi, bu tür Hasen hadisleri kabul ettikleri gibi delil olarak kullanmışlardır. Bu nedenle Sahabenin rivayeti, herhangi bir gerekçelendirmeye ihtiyaç duyulmaksızın, koşulsuz olarak kabul edilir. Sahabe dışındakilerin rivayetine gelince, rivayeti kabul edilecek kişinin koşulu, adil olması ve rivayet ettiği şeyi bilmesidir.