Hükmle ilgili soruların en önemlilerinden ve açıklama gerektirenlerinden biri, hükmün kime ait olduğunu, yani hâkimin kim olduğunu bilmektir. Hükmün ve türlerinin bilgisi bu bilgiye dayanır. Buradaki "hâkim" kavramından kasıt, tüm işleri sahip olduğu yetkiyle yürüten icra otoritesi değildir. Kastedilen, fiiller ve şeyler üzerine hüküm verme hakkına sahip olan kimsedir. Çünkü duyularla algılanabilen her şey ya insanın fiillerinden ya da insanın fiilleri dışındaki şeylerden ibarettir. İnsan, bu evrende canlı olması itibarıyla incelemenin konusudur ve hüküm verilmesi yalnızca onun sebebiyledir ve onunla ilgilidir. Bu nedenle insanın fiilleri ve bu fiillerle ilgili şeyler üzerine hüküm vermek zorunludur. Peki bunun üzerinde tek başına hüküm verme hakkına sahip olan kimdir: Allah mı, yoksa insanın kendisi mi? Başka bir ifadeyle, hüküm koyucu şer' midir, yoksa akıl mı? Allah'ın hükmünü bilmemizi sağlayan şey şer'dir, insanın hükmünü verdiği ölçüt ise akıldır. Öyleyse (fiiller ve şeyler üzerine) hüküm veren şey şer' midir, yoksa akıl mı?

Among the most important of inquiries related to the hukm, one of priority and requiring explanation, is the knowledge of who it is the issuing of the hukm returns to, that is, who is the hākim? Upon the knowledge of this rests the knowledge of the hukm and its types. The intent of ‘hākim’ here is not the executive authority who executes all the affairs with the authority it possesses. Rather, the intent of hākim is the one who possesses the right of issuing the hukm upon actions and things, because all that exists of the sensorially perceivable comprises either of the actions of the human or of the things which are other than the actions of the human. The human, by his description of being alive in this universe, is the subject of the study, and the issuing of the hukm is only because of him and is related to him. Therefore the hukm upon the actions of the human and upon the things related to these actions is necessary. Who then is the one who alone has the right to issue the hukm upon that: it is Allah, or the human himself? In other words, is it the shar’ or the intellect [‘aql]? That which allows us to know the hukm of Allah is the shar’, and that which the human judges by is the intellect. So what judges (upon the actions and things), the shar’ or the intellect?